Literarishe bleter · 1933-11-24 · 47 (24.11.1933) · p. Seite 747

זײט 747 ליםערארישע בלעםער נום. 47 (498ו מסונס נ־יער ראמאן קלײנע, באשײדענע לײװנטן םון די אלטע האלענדער, נאך דער בלענדנדער עשירות און לוקסיסדיקײט םון זײערע איטאליענישע און שסאנישע חברים. װי װײניק זון: ם׳ארא נעפל: אבער ם׳ארא טיפע ליבע צום לעבן, צו יעדער קלײניקייט, ם׳ארא װארעמקײט אין יעדער שטריך, אין יעדן װארט: האמסינם נײ װערק ,אײגיסט׳ איז די פארזעצינג פין זײן ראמאן .די װאגלער״ •). דאם זעלביקע פארװארפענע דערפל פאלען, די זעלביקע ארעמקײט און פינצטערניש, די זעלביקע אומענדלעכע נעכט, קעלטן און שנײען. דער גורל םון די אײנוװינער איז ענג פארבינדן מיפ דעם הערינג-פאנג. געלונגט דער פאנג איז גאך װי נישט איז, און אויב נישט — איז הונגער און דחקות. קיין שום אנדערע אינטערעםן עקזיסטירן נישט אין פאלען. עם זענען פאריבער צװאנציק יאר׳ און קיין זאך האט זיך נישט געענדערט. אין .די װאנלער״ איז דער הויפט-העלד געװען עדװארד. צוזאמען מיט זײן חבר אויגוסט האבן זײ נעװאגלט איבער נארװעגיע. אײנמאל האט ער באגעגנט א פרוי, װעלכע האט אים אינגאנצן באהערשט. זי האט געהײםן לאװיזע מאגרעטא. זי האט געהאט א מאן און צװײ קינדער. עדװארד האט זי דערזען אויפן ברעג פון א פיארד אין א לאנג היימיש געײעבט העמד. זי האס אים געבעטן ער זאל איר העלםן אפזוכן איר ציג... דער דאזיקער טאג איז בײ עדװארדן געבליבן אין זכרון זײן גאנץ לעבן. ער האט צוגערעדט לאװיזע מאגרעטאן זי זאל פארלאזן איד םאן, ער האט מיט איר חתונה געהאט און אפגע■ םארן מיט איר קיין אמעריקע. נאכדעם איז א-ם געװארן דער- װידער איר כאראקטער, זי איז געװארן דיק און אלט; אבער װי נאר ער האט זיך דערמאנט אין דער ערשטער באגעגעניש םיט איר — האט אים אן אוםרויק, אומגעװיינלעך שטארק געפיל באהערשט• איצט איז שוץ עדװארד אלט פערציק יאר. ער איז צוריק• געקוםען אין זיין הײמדערפל פאלען• עס איז אויך צוריקנעקומען לאװיזא מאגרעטא. אבער נישט אויף לאנג. זי קאן אין ערגעץ קיין ארט נישט געםינען. עס האט איר באלד א צי-נעטאן װידער זיך לאזן װאנדערן און װאגלען איבער דער װעלט. זי םארשװינדט. אויף עדװארדם אדרעם באקומט זיך א ברױו פון איר םון םאן-פראנציסקא. אמאל װאלט זיך עדװארד באלד געלאזט אין װעג ארײן ד אפזוכן, אבער איצט קאן שוין אסילו די דערינערוננ װעגן זײן ערשטער באגעגעניש מיט איר אויםן ברעג םון םיארד אויף אים נישט װירקן. עדװאיד איז א האלבער בר-מינן, און נישט אוםזיסט האלט אים אויגוסט פאר א טויטן. די שסורמישע ױננט האט אונטערגעבראכן זײנע כוחות, דאס זײן אין דער פרעמד האט אים אויםגעלערט דעם שכל און די נשמה. עדװארדן איז שײן אלצײנס. ער עכט און שלאפט אבער ער לעבט נישט. דערפאר אבער לעבט אויגוםט. ער איז מיט אליבער א צענדליק יאר עלטער פון זײן חבר, אבער ער איז פיג עלנער- ישער און לעבעדיקער פון אים. האמסונען האט זיך ס ,,עצנ- אײנגעגעבן די שילדערונג םון דעם דאזיקן טיפ. דו זעמט איד א לעבעדיקן, און װאלסט אים זיכער דערקענט• װען דו בא *) ״די װ.יזגיער- *•ז רירעינזן *ױף ״דיש, ווי1*רנ*ומם נין נ*ש*װים, ןים נײלוני זו רי .ליס. נלעסנר״ ווין יןר 1928. — ■)}דיעסאןןיע־ש ״אוי\וסט"-קנוט הא ׳יז — װאם, איר קאנט נאך בײם הײנטיקן טאג לײענען די סקאנדינאװער ז — האט םיך מיין םריינם געפרעגט, זעענדיק ליגן אױף םײן אדבעט־םיש א באנד פון האמסונם װערק. אין זײן םרעגן האם זיך געפילט א מין שטוינונג. נו, נעװיס, צוריק מיט א יאר צװאנציק האבן אלע געלײענט האמסונען. דע• מאלט האט מען אםילו פשיבישעװםקין נעלייענט. אבער איצט, אי; 1933 — איצט זאל עס נאך בײ עמיצן װעקן אן אינסע• רעם? : מיר האט זיך, לכתחי• לה, געװאלט ענטפערן אײנ• סאך און קורץ, אן שום סירושים: איך האב ליב די סקאנדינאװער. װארום, גיי בײם הײנטיקן טאנ און איבערצײג עמעצן, אז דו האםט ליב די םקאנדינאװער, װען אלע האלטן, אז זײ זענען פראװינציעל, מאנאטאן, אומעטיק און ארעם... װי אזױ קאן מען זײ גאר פארגלײכן מיט די היינצייטיקע װערק םון דער פראנצויזישער און ענגלישער ביכער■ פראדוקציע: אפילו םיט 25 יאר צוריק האם פון אלע צפון-אלמא- נאכן און זאמלביכער זיך געשפירט עפעם א מין םארדומפנקײס, און איצט זענען זײ שוין םון לאנג באדעקט םיט שימל. סאר דער צײם איז אין אונז אלעםען, און אין דער ליסעראטור. און אויף דער װעלט סארגעקומען עפעס אזוינס, װאס דארט, ביי די םיארזץ, האט מען דאם װי גארנישט באמערקט. די םקאנדינאװער זענען אלט, אפגעלעבט און אפגעשטאנען... דאם אלץ איז טאקע אמת. אבער... אבער אין אלע זײערע ביכער איז פאראן עפעס א מין שכלדיקע אײנגעהאלטנקײס, א מין הארציקע אוםשולדיקייט, װעלכע איר װעט ביי אנדערע שריפט, שטעלער נישט געםינען. לאז עמעצער פון זײ פרוװן גיץ אין שפאן םון דער הײנטצײטיקײט, — קומט דאס בײ אים ארױס האםעטנע און אוםגעלומפערט. קערט ער זיך אבער אום צוריק צו זײן םטיכיע, צו זײן טעמאטיק און אופן םון שרײבן — איז ער פשוט םארכאפנד. אסת האמסון, נישט געקוקט דערויגף װאם ער איז א ״װעלט־נאמעך, איז שױן נישט דער ערשט- ראנגיקער שטערן. א זקן םץ איבער זיבעציק איז זײן סאלאנט א באגרענעצםער, אץ די טעכניק שוץ צו אן אײנטאניקע. און דאך איז האםסון אײנער פץ די םערקװירדיקסטע דערשײנונגען אין רער הײנטצײטיקער ליטעראטור, אײנער סון די פולקאמסטע אץ גאנצםסע פערזענלעכקײסן אץ איר. ער ברעננט מים זיך די רײנקײם, שטילקייס, .פארקלערטקיים״ פץ דעם צסין, די נאסירלעכע באםראכסקײם אין די כרוימען און געפילן. דו יײענסט אים םיט דעמזעלבן געםיל, װי די קוקסט אויף די