Literarishe bleter · 1933-11-24 · 47 (24.11.1933) · p. Seite 745

זײס 745 ליםערארישע בלעסער נומ. 47 י498) דער אנדערער. מען מוז מאכן די אויספירן. און דער אויםםיר איז: פירן דעם הארטנעקיקן קאמף םאר דעם ײדישן װארט און קולסור אומעטום מיט ד* מאסן און אין די מאםן,׳ און נישט .פארזיך״,פון אינטעליגענטישן ײדישיסטישן אלימפ, אבצר קודם־פל אין דעם לאנד, װאס עס שאפט זיך די נארמאלע עקאנאמישע סטרוקטור םון דער ײדישער ארבעטערשאפט, און דעריבער די נארמאלע באד־נגוננען פאר דער אנטײיקלונג פון ײדישן ױארש און קולטור. אויך םעסטשטעלן, אז דאס האט געלונגען םארלויפיק דער יידישער בורזשואזיע, אבער אין פארלויםיקן נצחון אירן האבן א נרויםן חלק אט די אינטעליגענטן ספעציעל, װעלכע האבן צוליב העברעיש פארזען די זיך נארמאליזירנדיקע עקאנאמישע סטרוקטור פון ײדישן פאלק בכלל, און דעם זיך שאפנדיקן יידישן טעריטאריאלן צענטר אין ארץ־ישראל בםרט• מען קאן און מען טאר זיך נישט באגנוגענען מיטן איכה־ קלאגן פון אײן זײט, אדער מיט פאטשן זיך אין בײכל םון נ פ ע ר אזוי װאס ער איז, װי װאס איז פון אים געװארן און װי אזו האט ער דאס דערגרײכט•* פםיכאלאגיש, קינסטלעריש און אידעיש קיל אײנער װערן א סאציאלער דיכטער איז אויפן ארט פון אפ• זאגן זיך און פארװארפן אלץ פריערדיקם, איז א םך יגלײכער דיאס צו מאכן לויט דעם אוםן פון דער ״םאלװײשאן ארמי׳ - פאר• װערט, די םריערדיקע זינד ארויםצושטעלן װאס בולטער און אויב עס געפינט זיך אײנער רי־ן סון זינד, דארף מען זײ אײסטראכטן כדי דער לעצטער עטאפ זאל אײסזען נאך מעכטיקער און װיכטי- קער אין זײן שטארקײט צו מאכן פון זינדיקן א לײט. און עס װעט דערביי איינװעגם שײן אויפגעהיט װערן דעם דיכטערס גאנג, װאס דאס איז א טײל סון דעם מענטשלעכן גאנג אויף דער ערד, װאס הײסט נעשיכטצ. און בכלל די סאציאלאגישע בערזשע נאךידערװײל נישט סטאבילער פון אלע אנדערע.* װײנפער האט זײן באשטימטע אײגנארטיקײט און אנדערש• קײט אין דעם היגן ײדישן שאפן. אבער אין זײן אנדערשקײט גייט אויך ארײן זיין אומזיכערקייט. - אומזיכערקײט אין זיין אײגנארטיקײם. דאס קען מען זען פון א רײ לידער, װו ער פרװוט זיך םארענטפערן און איז אפאלאגעטיש. אזוי אויך זעט זיך בײ וײינפערן זיין אװעקגײן פון אייגענע אנדערשקייט צו עמעצנם אנדערשקײט. אםאל זעט זיך ביי װײנפערן א ליד, װאס קלינגט נישט װי זײנס, א'ליד, װאס װילט זיך אזוי װי אנכאפן אן דעם לעצטן װארט און נאנג אין דיכטונג. אבער, עס איז ווײנפערס װארט נישט װייניקער לעצט װי אלע אנדערע װערטער װאם זענען לעצט. צו זײן םרײען, באםרײטן, װײנפערשן .נאך אלעמען איז גארנישט אזוי שלעכט צו לעבן אויף דער ערד/ איז ער געקומען דורך דעמזעלבן װעג, װי האלפערן צו זײן שרײענדיקן, טראציקן: ״איז פויק איך, אז די פויק זאל פלאצן״, אדער װי ביאלאסטאצקי צו זײן װעלן שלומדיק זיך יצופאםן צו דער ערד: ״בריידעד, לאמיר זיך געװוינען לעבן אויף דער ערד״, אדער װי ה לייװיק צו זיין טראנישן טראגן דעם ״חומר אויף די אקםלען״. אויף זײן דיכטערישן גאנג איז װײנפער דורכגעגאנגען צו זײן אײגנטלעכער ״באםרײטקײט םון יאך״ די זעלבע שבעה סרורי־גהנום פון היגן יידישן לעבן, דורך די זעלבע מאטיװן, וױ דאס רוב היגע דיכטער. דעו היגעו װעג דער װעג: הײם-װײ, ניו־יארקיש, איםיגראנטיש, אן ליבע, אמעריקאניש־סאציאל, אפגערוקכ אינדױױדועל, ״נישט םון הי״, דיםאילוזיע. װײנפער אויםן װעג. הײם-וױי: ״אץ װייטע לענדער בלאנדזשענד־ק *ד״ן ניים אײם ם־ין הארץ נאך ד״נע װענש *ון דים אין אויװערע און רויטן ןןאנעערענםן שש״ן׳ (״ם״ן היים׳) נױ-יזןרקיש: ״םיין ז״דע ריט אין םריםק, םיין עדטער זיידע א־ן ירושדים, 3עסיע כהנא / נין^ארק 1. 11 1י <המשך> דעו קןלם פון שװאוצבװיט דער דערלייזער איז נאך אבער אלץ װײט. געקומען איז דערװײל די ״רויטע םרײד׳ און די ״װײסע םרײד׳. אװדאי, װען ״מען כראפעט הונגעריקע אויף די בענק אין פארק״, װען ם׳איז נאך א טירוים און א האפגונג ״װארמעס אין ברײטע קאזארמעס׳, װיי בײ איציק פעפער אין זײן םאװעטיש ליד: ״צוגן גײען אויף סטא^ינע׳ - קען מען נאך נישט טרוימען פון מער. און די מאטױון בײ װײנפערן הויבן אן געביטן צו װערן, לידער - איבערגעארבעט. מערקװירדיק, װי דורך א כישוף פארבײטן זיך בײ װײנ• פערן פערזן אין דעם ליד, ״איך װארמ נאך אלץ׳, װו װײנפער װארט נאך אלץ אויף דעם דערלײזער, װעלכער װעט איטלעכן אנזעטיקן מים אלערלײ גוםע זאכן. זײן םריערדיקער פערז: ״ו*ז ם״ן זעםעלע ם־ט ■וטער־ צי ם־ט שםאלץ איז אםםםאל *ון אנאנדער םױל *וװעקנעריםן, עם איך דאם דאך םים גרויםן א&עטיט, און םאך דערםון זיך גארנישם װיםן״ דער דאזיקער פערז װערט אין נייעם בוך ״געקליבענע לידער׳ םארװיאנדלט, װי עם שיינט צוליב זײן נײעד אריענטא• ציע, אין אזא פערז: ״דאס נעװער. װאם איך םארםאנ איז עדויז א םעםעד אויף שנ״דן שםיקלעך םון ט״ן ברוים און חלה םאר דיר און אים, םאר זיך אלין אין או־ך םאר אלע, װאם טוען דוננע־יקע ם״נע שװעלן איבערםרעטן׳• און ״דאס קלײנגעלט׳ איז שוין נישט אנגעגרײט אויף א ״הויז׳ נאר ״א פאר שיך, נעבעך׳, און ם׳איזי שוין נישט אויף שװערע שלעסער, *חלילה. און אין שטוב זענען ״צװײ אויס• נעבעטענע בעטן, איז ארט מיך נישט, אז שלאםן װעלן מערער, איך האב סיי װי נישט ליב צו שלאפן אין אישטוב א לערער׳. אבער נישט נאר אין דער אריענטאציע, אין אינהאלט, נאר אױך אין דער פאים, קינסטלעריש איז אין די געקליבענע לידער איבערגעארבעט כמעט יעדעס ליד. אבער װײט נישט אין אלע האט זיך די איבערארבעטונג אײנגענעבן. אויסער די לידער םון בוך ״אײגנס׳, כפעציעל דארט װו ער האט ארויםגענומען די ״קאפע מיט די קאלעגן׳. אין אנדערע לידער אבער האט ער שוין ארויסגענומעין, צוליב דער ״אריענטאציע׳ * צופיל אײגנס׳. יאבער נאך װאס בכלל ״געקליבענע לידער׳ז פארװאם זאל א דיכטער ארוים סיט סאםע גוםע לידערז סארוואם זאל *א דייכ־ םער װעלן װערן א װונדער־קינד מיט לויטער גויטסז ארויסצו־ געבן ״געקליבענע לידער׳ ערשטנם, נישט כראנאלאגיש, צװײטנם, אויסלאזן א םך לידער און אײניקע דװקא כאראקטעריםטישע און גוטע לידער און וױכטיקע אין זײערע ציקלען, דריטנם, איבער• מאכן אלע די, װאם נײען אין בוך ארײן - דאם אלץ מײנט אפ־ צװואשן דעם נאנצן גאנג םון דיכטערם שאסךיס׳איז נישס בליויז דער אינםערעס צו לײענען א גוט ליד, אדער א שיעכט ליד. ם׳איז דער אינטערעס: װאס איז דער דיכטיער, און אמאל נישט