Literarishe bleter · 1933-11-24 · 47 (24.11.1933) · p. Seite 743

זײט 743 ליטעראדישע בלעטער נוס. 47 (498) — איך לײג גרויםע האםענינגען אױף םרײםטערן. אין םרײםטערן הןבן מיר צוגעקריגן א פראזאיקער. י י. אפאטאשו איז שטארק ציםרידן, װאס אמעריקע האט אויםגענומען מיט באגײםטערונג די איבערזעצונג פון שלום אשם טרילאניע ,םארן מבול״. — שלופ •אש װארצלם טיף אין פאלק — זאגט י. אסא• טאשו — אש נעמט ארום דאם גאנצע סאלק. אש שטײט אין די פאדערשטע רייען סון דער ײדישער ליטעראטור. ער איז אזוי גרוים, װי אונזער אמעריקאנער סינקלער לואים אדער דער אירלענדער ײטם (*ז״ץ). אש דארף קריגן דעם נאבל-פריז םאר ליסעראטור. ער האט דאס םארד-נט. :אדעםעער 1933. ■ ■ ט׳ץ אונזער געזעלשאםטלעכן רעאגירן אויף דעם פראבלעם? קלאר אז נישט: דעריבער קאן די אינטעליגענטישקײט דעדן װעגן אן ,אילוזיע-פויזע״, װײל ער, דער אינטעליגענט, האט א געוױםע צײט מיט אילוזיעם געװארט אויף נסים. מײנט ער׳ אז דאס איז אן אביעקטיױע דערשײנונגי. ער, דער אינטעליגענט, פרא• יעצירט זיין סוביעקטיװיזם אויף דער געזעלשאפם. און שאפט זי לויט זײן אײגענעם צלם. האט די ײדישע געזעלשאפסלעכקײט אין משך פין די לעצטע צענדליקער יארן געהאט אילוזיע• פויזעם? דאס יי דישע געזעלשאפטלעכע לעבן האט קיין מאל אין דער ײדישער געשיכטע נישט געברויזט און געקאכט װי דװקא אין די לעצטע יארן, אין די יארן םון דעמ אנהױב סץ דער םאציאלער רעװאלוציע, און דעם אנהויב םון םוף פון דער הײנטיקער געזעלשאסט. גוט צי שלעכט, האבן פארטײען גע• קעמפט צוױשן ױך, נעטאן, געיאגט ויך, געהאװעט, און יעדער האט געמײנט, אז זייהאט דעם אמתן גאלדענעם רינג אין דער האנט. זאל זײן עס זענען געמאכט געװארן פיל טעותים, א םך זייטנשפרונגען, אבער קײן .אילוזיע-פויזעם׳ וענען נישט געװען. עם האבן געקאנט זײן אילוזיעס, װאס זענען זיך צערונען װי א סײך, אבער קײן פ ו י ז ע ס זענען נישט געװען. און נאר פאר יחידים, װאס האבן געקאנט זיך באזייםיקן פון גרויסן לעבנם״קאמף, װאם האבן זיך געקאנט אמאל אויםדריקן, אז דער צױניזם איז אן עקםפערימענט, און מיר װעלן אין א פערציק יאר ארום זען, צי דער עקםפערימענט איז א געלונגע• נער צו נישט (לעשטשינםקי), נאר פאר זײ זענען געחען פויעס. פאר די, װאם האבן זיך אסגערוקט פון שטראם, נישט געקעזמםט נישט מיטן שטראם און נישט קעגן אים, און געשטאנען אן א זײט און זיך צוגעקוקט מיט םאראורטײלן אדער אן זײ, צי די .עקספערימענטן״ די אדער אנדערע, נאר די האבן געהאט פױזעם צי םיט אילוזיעס, צי אן זײ. די מאםע, די װאם שאפט דאם לעבן, דער סוביעקט און אײנצײטיק דער אביעקט םון לעבן. זי האט קײנמאל נישט געראט קײן פויזעם. און דעם זעלבן אינטעליגענטיש-יחידישן צוגאנג זעט איר אין דעם פראבלעם פון אםימילאציע. צי פרעגט עמיצער בײ אונז, צי אסימילאציע איז גוט, צי שלעכט, צי דאם פראבלעם באשטײט אין דעם, צי אםימילאציע איז געוװנשן, צי נישט דאם פראבלעם באשטייט פיל מער דערין, צי קומט זי פאך אויפגעגאנגען אזױנע טאלענטן װי אהרן צײטלץ, י. באשעװיס, קאדיע םאלאדאװסקי און רחל קארן. דאס װאם לײװיק אץ גלאנץ־לעיעלעס האבן נעטון אין אמעריקע, טוען עם די אנגערוםענע שרייבער אין פוילן, זײ םארטיפן זיך אין פראבלעסען. — אץ אץ ראטן־םארבאנד ז — אין ראטן-פארבאנד אנטװיקלט זיך א רײכע ליםערא• טור. דארטן איז פאראן א נײע, רײכע טעמאטיק, םונװאנען מען קאן זייער פיל שעפן. מארקיש, קיפנים, כאריק, םינינבערג, אל• בערטאן, לוריע — די ײדישע ליסעראטור האט נאך א םך צו דערװארטן פון זיי. — װער זענען די נײע טאלאנטן דא בײ אונז אין אמעריקע? ב. דז$עז$?קעס / ת^־יאביב יחידישקײט מיט א געוױסער פארשפעטיקונג זענען מיר געקומען אין האנט די דרײ ארטיקלען פץ די סרײנט לעשטשינםקי, זילבער• פארב און זרבבל. און איך װיל זיך דערלויבן פץ מײן וױיט• קײט אויך פרװון זיך אריינמישן אין דעם װיכוח, װעלכער איז, צו• ליב די פארגאנגענע פאר װאכן, נישט געװארן װײניקער אקטועל. איך װיל זיך באמיען אויםמײדן ,אינדיװידועלע״־ארגו• מענטן בנוגע די ערשטע צװײ םרײנט, און איך מוז זיך מודה זײן, אז םיר קומט אויס אויםצושטײן דערבײ א גרויםן נכױן. און מיר װעט אפשר דאך אויםקימען זײ צו בארירן, אץ עם נאר אויף אזױםיל אויף וױםיל דאם איז טיפיש פאר דער שיטה. א סך װיכסיקער איז דער געזעלשאםטלעכער חשבץ, דער חשבון פון די בײדע מעטאדאלאגישע שיטות אץ אנאלױ פון געזעלשאפטלעכע פראבלעמען. די יחידיש-אינטעליגענטישע, און די םאסן־שיטה, װעלכע האט אין דער רוסישער שפראך דעם םאםען געאײגנטן װארט: ,סאבארנאםט״־כללישקײט אזױ צו זאגן. די דאזיקע בײדע שיטות קומען בולט צום אויסדרוק בײם אנאליז פון דעם פדאבלעם, װעלכער װערם בארירם אין די אלע דרײ ארטיקלען. לעשטשינםקי און זילבערסארב נײען ארוים סון דער ערשםער שיטה: דער ערשטער איז פעסיםיכטיש, דער צװייטער אפטימיםטיש, און בײדע שטיצן זיך אױף פאקטן םון דער װירקלעכקײט, און דװקא ריכטיקע םאקטן. נישט קײן אפגעפרעגטע׳ און אט די םאקטן שאםן עם בײ די אינטעליגענטן די שםימזנגען. אנשטאט סון די דאזיקע פאקטן מאכן די אדער יענע געזעלשאפטלעכע אויספירן, און צו די אױספירן צופאסן די אײגענע טעסיקײט אױםן געזעלשאפטלעכן געביט, אנשטאט דעם באגגוגנט זיך דער אינטעליגענט מיט זײן אײגענער שטי, מונג, ער באשליסם םאר זיך, ,צי ער אנערקענט די װעלט׳, צי ער .אנערקענט זי נישט״, אץ טאמער האט ער, דער אינ• טעליגענט, באשלאסן פאר זיך, אז ער אנערקענט נישט די װעלט, מײנט ער שוין םאקע, אז זי עקזיםטירט באסת נישט, אדער ער רעדט זיך אזוי איץ. אט דער דאזיקער ,שבת םאר זיך״ האט קײן שום געזעלשאפטלעכן װערט נישט און קײן שום באדײטוננ. די װעלט, צי נוט צי שלעכט, גייט זיך םיט איר װעג, נאר דער אינטעליגענט נראבט זיך אץ זײנע שטימונגען. למשל, װאס גײם אונז אן, צי לעשטשינםקי איז פעםיםיסטיש געשטימם, צי זילבערםארב איז אפטימיסטיש געשטימט, ענדערט עם עפעם אין אונזער אויפסאםן םונם פראבלעם, און אונזער רעאגירן, אדעד ״כללישק