Literarishe bleter · 1933-11-17 · 46 (17.11.1933) · p. Seite 737

זײט 737 ליטערארישע נלעטער גומ. 46 (497) 3>ן ןןאך צ* וואר םעזןםער:און קונסםן > א חשוכעי־ ג*סם קימס קײן װןי־שי-מלעק- םןנדער גרעניך. נןך ן 12 יןר סןרנעמען ןן ןנ־ געזעענעם ןרם אץ דײםשן סעןטער אין םילם״ *יד עד ײדן רי היםלעריםםן *רריםגעידןרשן בעיזןרן םונם םעןםער. א. גרןנןך איז די גןניע עײם עננ פןרנינדן מיסן ײדישן שןםן. ע:ז רײסם אים *י דער ײרישער נינע. ער קימס אינס קײן װןרשע םיםן ררןננ עי שנילן ײדיש. יײדע■־ איז נישםן אין *וןרשע קײן ■ןםנדיק סעןםער אין •ןסנדיק• טרויע, װןם זןל גלײך קןנען ןיײננעמען גרןנןכן *ין אײסנינן זײנע װונדערבןרע ןרםיםםישע מעג־ לעכקײםן ארן דערשןרונגעןי מ׳יןרף שןשן עעעם םינםנײ — װעט זיך אײנגענןז דןם איז ן שװערע םרןגע, װןס רי ײדישע סעןשער״װעלס, די ײדיס• געזולשןשסלנכקײם אין װןרשע דןרף דערויף ענ־ םסערן4 - אי נ-אנןך, זײ הײס בןבריםס! לןמיד הןנן נחת םין ייד, און דו — םין אינז 1 > נןך 15 חדשים ש#ילן אין ניי־יןרק, •ןריז, נעלגיע איז א. סןמבערג עיריקגעקימען קײן װןרשע. ער הןס געשםילם רי לענספ חדשים מיס גרײס ערסןלג אין נעלגיע. — > ״סריםע סןנענ1|■״ אינם *ײנג סעןסעד״ גײס די גןננע נײם נײ אײסםןרקײשסע הײזעי• הײנםיקן שבת גײם די ■יעסע עי 50־םן מןלי — > אין די א*נעריקע ײרישע ספןםזרן — ןן ענרערינגען, — די זעלנע ייעסעם װערן װײסעד געשיילס — > שלמה קישנער הוינם ןן זײנע גןססשיילן אין דײלנע םיס ן ייזסע .װען ן גנב לינס/ - ן מן־ע אייף גגג־ם ז > לוםי און מישן נערסון שיילן אץ נין־ ליסםןק, אץ .״םומע און סװינער״ — > אידן קןםינכקי אין משה לייםןז זענען ןדײסנעםןרן אויף ן סורנע אינער דער ■ײלישעד ■־ןװינץ - > א4 עײסלינס *כעלעמער חכמים״ װערס אינס נילינן גרויסן ערםןלג, געשעילס אץ די סעג גורײסןג, שבת, זינסיק, אין די מיסן װןך־ סעג גײט װײםער י י4 זינגערס •יןשע קןלע״ __ > ייץ הירשנײנס מוזיקןלישע קןסעדי• ,ן סעשה םץ *מןל״ נים נו װןם־װײסעי- ןלץ ן ברעסערן עולם. די ניי־יןרקער נײסינגען לויבן שסןרק די ■יעסע און דעם שםיל םון די ןקםיןרן.— > ״■ןריזער הײנס״ שרײנס: .וי דירעקניע םין בןרימסן .שןלע רע נאזןרס״ אץ נריסל רןס אײנגעלןדן די ״װילנער סרײע״ אויף םיר סןר• שםעלינגען״ װעלכע זןלן םןרקוסען סוף נןװעםנער. .םןלע דע נוזןרס״ א*ז זײער ן וײ.ם*קע קינםס־ אינםסיסועיע אץ בעלניע, אין איר ןנגןזשעסענם דןרף םןדעכנס װערן ןלס ן ברויםן נכוד, םןר די .װילנער״. אין םןריז הןנן די .װילגער״ אוים־ געםירס םיל ■יעםעס. ןנער ן ■יעםנ איז גענןגגען נלי ז עםיעכע גענײלטע ײןכן. םן-װןס איז אין ײדישן ■ןרח דן ן קלײנער עולם סןר ו בזסערן םעןסער ז ן םברא, ןז דער םיןםער איז געװען װײס םון ײדישן נענסר. ועדאןטאו נחמן מײזיל שיל. אײך דן הןס זיך ןרויסגעװיזן. ןז וסילי אץ דעם לימירים־איןגרןם הןבן ולע שילץ נעקןנס זיך נוזןסזנקומען אץ זיך נוגײםגיםן ןן װןםער ■רינניםיעלן!•נויג ןדער ■רןגר|מ*סיסער ■שרה. > די .קלםור־ליגע סון רומענישע ײין אין ןמעריקע״ םירס איזס ןן ון ןקניע ס*ר נײע מיטגלידער, םיס דעם 1װעק 1י םןדבדײםערן די סעסיקײם סון דער ןרגן:יז*1יע. די .קולםיר־ליגע םון רימעניסע ײדן אץ ןמעריקע״ הןס זיך געששעלס די סןלגנדע הײ*ס־ אײסנןנען: 1) אויסהוינן דפם קולטורעלן אין גע- זעלשאססלעכן מנב סץ די רימענישע ײץ אי, ןמע־ ריקע; 2) רפלסן די ייױען קולםור כוחות אין רו־ מענימןן 3) ני נןקענען די ײדן םון ןמעריקע מיש דער ןלגעמײנער ײדישער לןגע אץ רומעניע. ניז אינס הןס די .קולשור־ליגע״ זיך םןרנימען מיס רײן-ןרגןניזןניןנעלע ןרנעס: שןםן די נויסיקע םןרנינדינגען מיס די ײדישע ןדגןניזןניעם יין רוםעביע: זןמלען םסןסיססישע און ןנדערע מןםער־ יןלן װעגן דעם ןלגעמײנעם ײדישן לענן אץ גרויס־ רומעניע; גרינדן ן נװײג שון דער ליבע אין נו־ קארעסס, װעלבעד זןל אוגז *ושיקן בײעס אץ אינ- סןרמןעיעם װעגן ןלע װיכסיקע ײדישע געשעענישן אץ רוםעניע* און ןז. װי אי*ס הןט די .קילסור־ ליגע״ ןננעהײנן איר םעסיקײס אייף א םיםסימן־ סישן אוםן. די ליגע שםרענם *ו װערן דער אמתער קולסיר־עענסער םין רומענישן ײדנסום אין ומע־ ריקע און םןר דעם *װעק װעס די ןרגןגיזןעיע זיך *עעװײגן מיס דער *ײס אינערן גןנכי לןגד4 ןנער דערװײל דןיף אין גױ-יןדק, װו עם גע- סונען זיך סײזנםער רומענישע ײרן, גפשןשן װערן * גײיםער *קסיװער *עגסער םין דער ,״קולםור־ליגע״. > אץ ריגער םארלןג *ײנגנוך־ אױ דערשי־ נען די *׳דײםע אויםיןגע םון ס. דונגןײס ײדישער געשיכסע שןר שול אין ױײב. די ערשסע אויםלןגע, װןס איז דערשינען אץ נפרלץ םיס ן יןר *וריק, איז ױיםשןרקויוס^ > בןך * *װײ חרשים םןרניענגען אץ ארץ־ ישראל, אח ד״ר י*חק שיוער *יריקגעקומען קײן װןרשע. > דניאל סשןרני הןס םןרלןזם *ערלין און *רינערבעשןרן קײן ריגע. ר*ר .לענסעױ מןהיקן־ נער״• נערלין איז שײן רײ• םץ ײדישפ שרײנער 1 > די ןק*יע םןר דום בןרןכןװ־הײז אין תל־ אכיב װערם נעםירס אין ■ײלן םים גיײס דער־ פןלג. עם װערן נעמובס נןשסײערוננען אין םןר־ שידעגע שסעס און שסעסלעך אץ לוני. ם׳איז ן מןםן-*ק*יע, אץ ייעלכער ם׳בןסײליקן זיך סויזנ־ סער. בלײז דער עישסעי אויסװײז אין דער ״ןר• בעסער-נײסינג״ נ*טרעשס נײ 3.000 גילדן. — > ס״איז געקימען קײן װןיישע ■רןם. םי שניאורסןןי ם*ר דעם לענסן יןר הןס ער ם*ר- ענדיקס רןמןן סון ײדישן לענן אץ דײסשלןנר ״גרעגןדיד־שסרןםע״; די װײטערדיקע סײלן סין װערק .חלוס און שםיל״, יין נײ װערק •יינםים• ■סיכןלןגיע סון דער ײדישער ליסערןסור״ (אינ• םימע רןסן־#סיכןלןגיו),-אין די קיםענדע נימערן וחנלן םיר גענן ןן ןרסיקל םין ם, שניױרםןן .ןרניע און עקםסןז״, ן קןויסל םץ נוך .חלום און שייל״. ליטעואסװ און קולסור > ס״איז פןײגעקוםען ן געםײגזןמע זינינג סון װןרשעװער ײדישן ■ען־קליב אין ליסערןסןיםןריץ װענן די שלום־עליכם-סײערינננן אץ *וזןםענהןגג מים רי 50 יןר זינס ש״ע הןס םןרעסגםלעכס זײן ערשסע זןך אין ײדישי נןך * לענגערן מײניגגם־ אויסםויש איז בןשלןםן געװןרן *ו ןיגןניזירן אין בןנץ ■וילן ן שלוס־עליכם־װןך, ןרײנניען אץ דעם די גאבעע ײרישע *רעםע, רי *יש־א, דלם ןר־ סיססךםןרײן, *רויםלןזן ן געמײנזןסען אויםרוף סץ ײװ״א, ■ען-קלוב אץ לישערןסךםןריץ, אײנ־ ןרדענען יץ װןרשע די ש״ע־אײםשסעלונג, װןם ײװ-א ןרגןניזירם אין װילנע, ןרגןביזירן רעםע־ רןרן אץ װןרעע און אץ דער ■־ןװינץ װעגן דע־ גרויסער רןלע סין ש־ע אץ דעי ײדישער ליסערןסור א. א. װ. ס״אח או-םגעשײלם * קן־ סיסיע, װןם זןל זיך בןשעםסיקן ם׳ם די *וברײ־ סונגען סון דעי םײןרונג. — > אץ נױ־יןרק איז אײנגעןרדנס געװןרן די סײערונג םון ש4 ניגערס 50־יןריקן ײכל4 די סײע־ רוגג איז ןי־גןניזירם נעידןרן דורך דעס ןמןוסײל •ון ײװ״א,־־ > ז. קן״מןנןװיםש איזןננעקומען קײן ■ןריז. ער װעס דןרס טןרנלײנן פסלעכע חרשים און נע־ סען ןן ןנסײל אץ דער רעדןקניע םון דפר ״די־ שער ענ*יקלן#עדיע, װןס װערם ןרויסנעגענן דורך דעם דוננןװ־סןנד, דפר ערשסער נןנד װעס ןריים סערץ 1934. — > די װילנעד .די *ײס״ נןםיס זיך נסדר *ו זוכן עװלות אויף די ײדישיסםן און אח *ושרידן *ו דערנײלן װעגן ולןנן אויף ײדישי װעגן דער יוכל־םײערונב סון דער סשערנןװיעער שורןך-קןנ־ סערענץ אין װילנע, װײסם זי *ו דער*ײלן# ןז ״יי סײערונג הןם נישס געהןס דעם גןהעריקן ןס״ קלןגנ... די סןלקם־םןסע איז נישם געקומען אא״װ״. אין זןל זענין גפװען ו 500 *ערזןן, — די שסי־ םונג בײם עולס — ן דערהײבענע, שטורמישע *■לןדיססענסן הןנן בןגלײם יעדן אויססריס. װןם נןך װיל רי .*ײס״ ך װןס קװעסשס איר שןרס אין איר נישס־סןרנינערישקײס? > אין נױ־יןרקער ״סןג״ לײענען מיר: ,עס איז אין דעסרןיס געשןשן נעװןרן ן סןרײניקטער קןםיםעט פון די ײדישע װעלםלעכע שולן״ װעמענם אוינגןנע עם זןל זײן ןנניסירן ן געמײנ• שןסםלעכע ןקניע ס*ר דער ײדישער שול און *י קןןרדיבירן די סעסיקײםן סון די ש*רשידינע שולןי שוץ גײ דער עי־שםעי־ זינינג םין סןרײניקסן שיל־קןמיםעס, װי עם הןנן זיך נןסײליקס סןי־ סרעסער און די לערער סון די שלום־עליכס־שולן און סון די שילן םין ןרנעםער־רינג אין נןנין־ גןלן ןרבעסער-שןרכןנד, הןס זיך *ײיסגעװיזן, *ז עס איז נןר נישסן ןזעלכע שװערע ■רןגרןמןסישע $דער ןרגןניזןניןנעלע דיסעיעננן, װןס זןלן הןלסן די נןזינדורע שולן ןזוי איזןלירס און ן*. געסײלם סונןנןנד. דער םןרײניקסער שול־קןסיסעס הןס נןלד *וס ערשסן נןשסימס נו סןוײניקן די נןזונדער• םיסל־שולן אין אײן גרעסערער מיסל״ שול און מען הןס *וזןםעבגעשסילס * געמײנ־ שןססלעכן קוריקילום סןר דער םןרײניקםער םיסל־