Literarishe bleter · 1933-11-17 · 46 (17.11.1933) · p. Seite 738

ליטערארישע בלעסער נומ. 46 (497) זײם 738 װאס שוײבט די פועסע װעגן ״טװפע טאגענצאפ״ אין ײנג־סמםעד םײד םין יי קל#סן הןם דנר רעזשיסער אויף * דיסקראםן איץ נאמת קינםם־ יעריפן ז יפז אונסערגעשסרןכן... עס איז םאר אוגז אן אי11יר*שינגי י נײ איז דער גןננער נינןנג עו אכרהס גן9דםןוען<)> די גאנעע סןרםםעלונג איז בעהילסן יין יענעם נ*יװן# אײדיליז סין, װןם נענעסס ניז סרעדנדיק־גע־ לעכסער.., װןס סארי ירעכסיקער אײנעןל זיי. דןס, וזןס דער רעזעיסער הןס געװיזן םיט די ײגגע, ניסס־סרןריניןנעלע ײדי*ע ןקסיןרן, איז ניםם קײן דורכעניםלעכע דערגרײכוגגי עס איז אססר דער ערססער ססןײ, אויף װ• לכן דןס ײדישע סעןסער דןרף ןנהוינן גײן י. ■עדלע אין ,.דאדין׳/ דןס ײדישע װןרשע איז רײכער געװןרן מיס ן נײער סימיןטישער אינ״ סטיסיניע ,ײנג סעןסער/ זי הןס געיזנען ןנערקענוגג אין די פןסגעננדע םעןטער*קרײזןי,י די אינסנעניזןניע בןקיםס ן טיפערן ערנססי״י רער גרן־ םעםק װערס סשןילין־ןרסיק, דערהוינן נו סרןגיק.., ן ירעכסיקער גרן״ םעםק ו,יי װיניקע אײנפןלןי,י די נעםסע װוגשן םןר דער נײער, מיס מסירת- נםש אויםגענןיסער ײנגער ײדישער קולסור־איגססיסוניע י א. פוינל אין ,הײגש״'• ן ססיליזירסער סעעקשןקל מיס ן הןלנ־ןקסואליזירסן פןרשייל און סןכש*ילייי די רןניןלע סענדענץ דורכגעםירט מים סןקס און דערםןר אויך ניס דער געהעריקער װירקונגי.י ן רחבותדיקע, ן ליכםיקע, אן אימעןזןנסע ןרשסעלונב ןייי די מןסן״סנענעם, די סענץ — סןרדינען דעס שסןרקססן סרןװן ןייי ס׳שסרודלם מים םײנעם, געזונסן הומןרייי דןס שיילן נוזישן גונליקום איז סון רעזשיסערישן שסןנדױנקס מײםסערהןפס דורכגעםירם יי נעבומען ןנםןבגער, ןרגעםער און ןרויםגעקריגן סון ןײ סונקען םון עכסן ןקסיןרישץ סןלןנט, גענומעץ ןן ןלטן בןלדפןדען און איס נןנײם, נוריקגע־ גענן איס דעס מןדערגעם ײדישן סעןסער... אלחנן *ײטלץ אק *אונזער עקםאדעס״. ן נןװוססזיניקער נונןנג מיס עססעסישע און אידעישע סןדערוגגעןייי רי םןרשטעלוגג םײלם זיך שסןרק אויס סון געיוײנלעבן םרןגרןם פון ײדישן םעןטער, ןםילו םון קינססלערישן טעןסער... ןן אינסערעסןנטע און ק לסורעלע פןרשסעלינג. ס״זענען רן נײע •רוװן ןון סןרפעססוננען. עס ןסעמס סיש ציל-נןװיםסקײס און םןרןנסװןרםלעכקײט... די ןרסיססן פארמןגן נרען און גןגײסטערינג םןר זײער זןך, זײער נלוס איז פריש אין רויס, זײערע *ןװע־ גונגען שןרף אין זיכערי מים ןזן ןנסןמבל לןזס זיך סיל אויסטין, ח. ש. קאזשדאן אץ ,״װןכנשדישט״. דןס גןננע—רוםןר, נוען, אייסנענײכנסע קןננעוסן, ןריגיגעלע רע״ זשיםערישע אײנסולן דער אײנגיקןרסיקער סיגסעז םון דןזיקן םעעקסןקל װערס נןשןםן דײך די אמתע סולעבסן פון יינגען, ןרנעסזןמען ןגסןמנל, דדרך דער ענערגיע אין רײכקײס םון אײנסןלן סון גלעננענדן רעזשיסער, דורך דער לינע נו קונםס אין אםתער נןגײססערוננ, װ• םען סרעפס זי זעלסן... א װןרעמע, ןנגענעמע ןססןססערע, דרײ שעה געלעכסער אין עמןניעס סון ערשסקלןסיקן שסיל — דןס איז דער םכים ■ץ די אײגדרוקן, װןס סיר ■רןגן *רוים ■ון דער נײער הײם פין *ײגג״םעןסער״... דעד *גסןמול איז ןן סםק 1*ריםן ני נןלענן דןס לענסנס ■*רגליװערסע ײדישע ■ע*סער• י. *■ענשלןק אץ ״נאש ■שענלןנד״ די יונגע ניגע איז *נסשלןסן נישס םיוחד ני זײץ אויף אידע קינסס־ לערישע סןרסעםםובגען לםובת ו לײכסערן געשײןק. די זןך איז גלעגננד אויםרעזשיסירט. גרןסעסקער הוםןר. געםיל פןר ססיל. גענוירעגע ןקסיןרןן ם. גןי־זשעלינכקי אין ,איל. קרריער *ןדזיענני״ די שױלער ־־ הלװןי ױיף ן סך ןלסע ןרסיססן געזןגס געװןרן, יעדער סי■ אויסועשליםן... די רעזשי — ן געניסע םײססערהןנס.״ ןן ערנ־ םישע אינערגענעבענע נןנױנג נום םעןסער ־־ דןס זעלסנססע אויף דער ײדי־ שעד נינע. א. ג. אץ ״דןם װןרט״ ■רוװ איבערנורײםן םיס דער רןלב־םןרשימלסער סרןדיניע... די רןלן זענען געשיילם געװןרן םים ן םך סןלענם.,. דער רעזשיסער הןס געגעבן ן גאבנע םןרשסןױונג נדורכגעסרןכס אין ןלע •רםים״, די *סרןזע״ םון רע־ זשיסער ױז ןריגינעל און לעבעדיק, דיסקרעס און סײן. ש. גןלדע אץ ,,ײדישן קוריער״ גרויםע בופןנןדע... די ססודיע פארנעסס ן בכבודיק ןרס, נעםען סון ססידיןנטן הןבן שײן םארדינס אויף ■**ולאריסעט אין אוגזער קינסם־ װעלסלי,. די לידלעך און קוילעםן הןבן אויך סויזנט סעמיםיי. נװישנרופן סין •ובליקים אין רנןגירונג מנד די נושויער זענען גןנץ סרעפלעך ס*רםןסט.י. גלענננד די שלים־םנענע פון ערשסן ןקס * איך און בןײזשעלענםקי הןבן דערבײ הןרניק געלןכם דעד טונקעלעד (חושך) אץ ״םןםענט״. ןן אינטערעסןגסע אויםפירונג, ן כך פןרשסענוגיש סןר וער ע*ןכנ, זין פןר דער םכיכה און שןרפע, סרעפלעכע עײכנונג פון כערןקסערן... ןרםיססן — ײנגע און םרישע, םיל מים נלוינן אין אײגענע נחות און אין זײערע שליחות, ן סך קרעםסיקע סןלןגםן, און דער ןנסןפבל ןלס גנננער ן 1יגויםגעשפילםער# ן גוסע, געגיםע און םעיקע רעזשיסעײשע ןנםירוגג. ג. ראטנעד אץ ״אדכעטעד־1ײטונ;״ נעלוונענע אוץ ערלעכע שעםערישע פןרםעסמונבען, געקיוינס מיס קיגססלערישע עדס*לגן... * טע*םער מיס אײדלססע קינססלעױישע *ססיראניעם, װןס װעקט די דרײםטססע הןפנונכען... דער דןמינירנדיקער סןן אין ספעק־ סןקל איז דער נעשיקם־־סםיליזירסער ברןסעסק... דער איררעןלער כןיןקסער סין גרןםעסק װןקםס אויס ני דער הויך םון ן סןניןלער סןסירע... דעקן־ רןניעס אין זײער סרימיסיװיזם ממש שעקססירישע... ן דרײסםער פרוװ סון ן נונןנג נוס מןדערנעם נושויער... ןן אינסעליגענטע אין שעסערישע דער- שײגונג םון זיכן נײע מיסלען םון קינסםלערישן אויסדרוק... דער ןנסןסבל ־־ גלענננר נוגויפגעשפילם און ביז גןר טןלענםירס... ״ײנג-סעןםער״ װעס אינ־ גיכן פןרנעמען דעס אויבנןן פון ײדישע סעןסערן יין פוילן. ד״ר ס. רוםעלט אץ *!■עיא״. ן נײ װןרם אץ ײדישץ סעןסער... ן לעבעדיקע אןן לײכם־ססיליזירסע אןיפםירינג, אײנגעסןםט אין ן קינסםלערישער רןם... שוץ דער אײנסןל איד ן נלעננבדיקער ו... ן פרעכסיק סןפל־בילדיי״ עס איז ן בילד נישם נןר סון דער סןניןלער ל*גע םין ײדישן סע*סער, נןר אויך םון דער ס*ני*לער ל*גע סון דער ײרישער (און גישס בלויז ײדישער) גןס... די דןזיקע *ןרנגרײכע און אינסערעסןנסע סןרשסעלונג *ןרשןסס סןרגעניגן און קינסםלערישן גענוס... מיר סילן זיך הײפיש אין דער נײער אינסימער הײם םין #ײגג־סע*סעיי״, ב. שעפנעד אץ ,םןלקםצײטוננ״• ן געלונגענער בעדןנק,יי די איבערגןנגען סין ספעקסוקל נום שטיק נײם ,״ײננ-סעןסער״ זענען ןרגןנישע, הןרסןגישעייי מען הןט סיס נרױם אינסערעס נןכגעפןלגס נןך דעס ספעקסוקל, װןס הןס וײיסגערוסן אין דעם ז*ל * הילכיק געלעכסער און התיעלות-אײםדרוקן,״ די ײדישע סעןשער־װעלט איז ב*רײכערס בעװןרן מיס ן װיכסיקער, סיל־נוזןגנדיקער סעןסער־אינססי־ סוניע• — און זןל זי אונז װןקסן און װ*קסן 1 נ. םײזיײ אץ ״ליטע-ארישע בלעטעױ״. דער דןזיקער עפבריןן איז געװןרן * קעיפער, װןס *נסװיקלס זץ■ •רעכעיקי,י דער *•קלויב םון דער *יעםע איז *ן *נםןלום סרעפלעכער,יי די *יעסע לענס אין ש*רודעלם,יי דער םעמי פין דער ןקניע הןלס אץ אײן װןקסן און הןלם דעם נושויער אין * שםענדיקער שפןנונג; דער הוםןר הןס למלוסין נישם םןרלוירן זײן *קסו*לקײס.״י דער ספעקסןקל הןס בןקו־ מען ןן ערשסקלןםיקער רןם״, די *רסיסטן, תןם שםילן אויף דער בינע און גװישן *ובליקום, הןבן נעגעבן ן רײ קןייםןלע םי*ן.., ״ײנב־סעןםער״ װעס הןנן * לונג״־דויעדנדיקץ עדסןלנ, װןס עס הןס כשר פ*רדיבסי םיײםלןצקי אץ ״םיןזנט* ראנן״. * זײער־אינסעדעסןנסער סועקסןקל מיס פיל געלונגענע סנעגעםיי, די *ױספירונג איז פײןי ם. ס. אץ ״הײנטיגע נײעס״. מיר זענען ןרומגענומען געװןרן םיס יענער ןנגעװןרעמםער לוסס# װ*ם מןכס חײמיש םענסש מיס םעגםש, בינדס אויף די נונג און הײסס *רויס־ לײגן ן הןבס אויף * פרנמדן *קסל און זןגן: ״גוסער נרודער, הןסם גע״ סרןסן ו״,יי *זוי פיל *ײגע, נישס געסעלשסע ײדישע םןלקססימיעכקײס, *ז וי הןס זיך ןזש אינערגעגןםןי.י דעם סןניולן און געזעלשןסטלעכן אונםער-