Literarishe bleter · 1933-11-17 · 46 (17.11.1933) · p. Seite 734

ליטערארישע נלעסער נום. 46 (497> זײט 734 נחסן םײז'ל /?;■#ד׳שע צו די שלום־עדיכם 3״וודונ\ען ש ל ו ם־ע ל י כ ם־ב י ב ל י ןו ג ר א ם י ע — אין }(מעריקע וענען דערשינען פיט א 10-8 יאר צוריק אלע װערק פון שלום- עליכם קאנטראלירם דורך י. ד. בערקןןװיסש (איבערנעדרוקט דירך ב. קלעצקין). (אגב, לײדער, אױ די אױםגאבע נאך נישס םארענדיקט. אין די 28 בענד זענען נאך נישט ארײן א ל ע װערק פון ש׳ע. עם פעלן נאך א רײ ראםאנען און פיל נא> װעלן. די ש״ע-פאמיליע האט נישם געהאט די םאטעריעלע מעגלעכקײט פארצוזעצן די אויסגאבע. און עס איז א חרפה, װאם אט די פראכטפולע אויםגאבע אױ געבליבן שטײן אין מיסן, נישט פארענדיקט). אין ראטנפארבאנד זענען לעצסנם דער- שינק א רײ בענדער פון ש׳ע. אויף דעד ש״ע-אויםשסעלונג דארפן םארגעשטעלט װערן די אלע פארשידנסטע אויםגאבעם פון ש״ע. אהער געהערט אײך די רייכע קריטיק וועגן שלום׳עליכם. עס זענען ארױסגעגעבן געװארן זאמלביכער און ביכער װעגן ש״ע. פון א דין זאםלהעםטל צום צװײטן יארצײט פון ש״ע (אין קיעװ> — בױ דעם נרויםן פראכטפול- צונױפגעשטעלטן שלום׳עליכם-בוך, װאס איז ארוים דורך י. ד. בערקאװיטש צום צענטן יארצײם פון ש״ע. עס דארםן אויך אויפגעזאמלט װערן די אלע גרעםערע אץ קלענערע אפהאנ־ דלונגען אק צײטונגען און זשורנאלן פון גאר דער ײדישער װעלט. שלום עליכם אין פארשידענע שפראכן — םון אלע ײדישע שרייבער איז ש״ע אמפערםטן איבערגעזעצט געװארן אץ אנדערע שפראכן (אפשר שלום אש קען אין דעם פרט קאנקורירן!): אץ ווסישן - אויםער די אמאליקע אכמ-בענדיקע מאםקװער אױסגאבע, זענק ארױם אין רוםיש נאך ש״ע׳איבער׳ זעצונגען, און דערהויפט — די לעצטע יארן אין ראטנפארבאנד. עם זענען דא ש״ע׳איבערזעצונגען אין פױליש, דײטש, עננליש, פראנצױזיש, רומעניש (װו ער איז באזונדערם פאפולער און באליבט׳.). לעטיש, פלעמיש, אונגאריש, שפאניש, אוקראיניש, װײסרוםיש, האלענדיש יאפאניש, עספעראנטא א. א. װאלט עס געװען זײער א װיכטיקע אויפגאבע פאר דעם ײװא אױפצו- זאמלען א פולן קאמפלעקט פון די אלע ש״ע׳אויםגאבעס אץ די פארשידענע שפראכן און שפפטער פארעפנטלעכן װעגן דעט א סינטעטישע ארבעט. — שלום-עליכם אין שול — ש״ע איז אין דער ײדישער װפלטלעכער שול א װיכטיקער יסוד. א קװאל, פון װאנעט מ׳האט געטרונקען אץ מ׳טרינקט זינט יארן. זיינע װערק, די אײנצלנע מעשױת און פראגמענטן פון די גרעםערע װערק, באשײנען און באשײנען די אלע ײדישע כרעסטאמאטיעס. עס זענען אויך ארויםגעגעבן געװארן םיל ש״ע׳מעשױת ספעציעל םאר קינדער און ױגנט. אויפזאמלק דאם אלץ, גרופירן עם — װאלט געגעבן א פארשטעלונג, װאס ש״ע איז פאר דעם ײדישן קינד און פאר דפר ײדישער םאלקס׳שול. שלום-פליכם דער בריװ׳שרייבער — קײנער פון די ײדישע שרײבער האט אזוי פיל נישט געשריבן קײן בריװ װי ש״ע. דאס ברױו׳שרײבן איז געװען ביי ש״ע נאך א מיטל װי שאפעריש זיך אױםצולפבן. טוױנטער בריװ זענע, שױן פאר׳ עפנטלעכט געװארן אין םארשידענע צייטונגען אץ זשורנאלן (אץ שלום־פליכם־בוך, אץ נױ־יארקער ,טאג״, אץ ,ײװא׳בלע־ טער״ א. א. װ״ א. א. װ.). אין ײװא זענען דא גראד זײער פיל ברױו פץ ש״ע פון פארשידענע פעריאדן. אויף דער ^אוים• שטעלונג דארפן די ברױו םארנעמק גאר א בכבודיקן ןורט. דער עקזעקוטיװע פץ ײװא אץ װילנע געהערט עם דער גליקלעכער געדאנק — צו באצײכענען די דענקװערדיקע דאטע אץ דער ײדישער ליטעראטור׳געשיכטע — שלום־עליכמם ארײנ׳ טריט אין דער ײדישער ליטעראטור, ױאם איז געשען צוריק מיט סצ יאר. דפר ייװא האט, װי באקאנט, באשטימט איינצו־ ארדנען א גרױםע שלום׳עליכב-אויםשטעלונג. דער װארשעװער פען־קלוב םיטן װארשעװער ליטעראטן׳פארײן האבן באשלאםן צו ארגאניזירן א שלום׳עליכם׳װאך, אין װעלכער עס זאלן אײנ־ געארדנמ װערן םארשידענע שלום־עליכם-אונםערנעםועען, װעלכע זאלן ביי דפם יידישן מאםן-עולם דערװעקן א נײע ליבע און א נײעם אינטפרעס צו דעם גרויסן ײדישן פאלקס׳שרײבער. אין פלוג קק זיך דוכטן, אז שלום׳עליכם אױ די לעצטע יארן װי פארגעסן געװארן. דער ברײטער עולם לײענט דאך שױן נישט שלוכ׳עליכמס מעשה-ביכלעך אין דער מאס, װי ער פלעגט עם לײענען ביי שלום-פליכמס לעבן מיט א 20—25 יאר צו׳ ריק. איז דאך שלום-פליכם פול געװפן אץ אלפ אמאליקע ציי־ סונגען און זשורנאלן, און מיט זײן שאפן האט זיך געקװיקט גרויס און קלײן, ארעם און רײך, אץ צוג, אין שטוב, אויף הײמישע ,װעטשערינקעס״, אויף קאנצערטן. זענפן דאך אין יע־ דער ײדישער שטוב געװען שלום׳עליכם־ביכלעך, און יעדע פא־ מיליע האט אויך פארמאגט איר אײגענעם שלום׳עליכם־לײענער. און איצט — פוילן דאך די שלום׳עליכם׳װערק צוזאמען מיט די אלע אנדערע ײדישע ביכער אויף די פארלעגערישע פאליצעם און גארנישט... מ׳קאן טאקע מײנען — אויס שלום׳עליכם! דאס איז אבער, צום גליק, נאר אין פלוג אזוי. אין אמתן אױ פאר די לעצטע צען־פופצן יאר אױםגעװאקסן גאר א נייער שלום־עליכם. עס איז פארטיפט און פארברײטערט געװארן די שלום־פליכם־געשטאלט אין דפר ײדישער שאפונגס־װעלט. עם זענען אויפגעדעקם געיזארן גאר נײע װינקלען אין שלום׳עליכמען, װאס זענען בשפתו לחלוטין אומבאקאנט געװען. ערשט נאך זיױ טױט אױ אויפגפקומען שלום-עליכם דער װונדערבארער דראמאטורג, װעלכן מען האט אמאל פארזען און פארניינט. עם איז לעצטנס אנטפלעקט געװארן שלום-עליכם דער גלענצנדער בריװ־ שרײבער. עם איז אויך אויפגפקומען פאר אונז א נײער איבער־ ערדישער, פאנטאסטישעד שלום׳פליכם, װפלכן מפן האט פריער װײניק באמפרקט. עס איז אויפגעװאקסן א פארצװײגטע קריטיק איבער שלום׳עליכמען אץ ראטנפארבאנד און אין אמעריקע. עם איז אויך געמאכט געװארן אן ערנסטער אנהויב פון א פול־ שטפנדיקטער שלום־עליכם-מאנאגראפיפ. עם וענען פאר דער צײט אױך ארויסגעגעבן געװארן איבערזעצונגען פון שלוכ־עליכם אויף פארשידענע שפראכן. אבפר דאס אלץ װערט געטון אין פארשידענע זײטן און װינקעלעך, באזונדער און אפגעטײלט אײנס פונמ אנדפרן. דפם ברײטערן עולם איז עס װייניק באקאנט. עס איז דערי־ בער גפװונטשן, אז די שלום־פליכם׳פײערונגען זאלן געבן א שסוים דאס אלץ אויפצוזאמלען, סינטעזירן, און די רפזולטאטן ארויסברענגפן פאר דעם ײדיש-לײענער. גוט האט געםון דער ײװא, װאס האס אויף זיך גענומען אײנצוארדענען די שלום-עליכם׳אויסשטעלונג. עס װעט געגעבן װערן די מעגלעכקײט אױפצושטעלן א גראנדיעז אנשוילעך בילד פון דעם אלעם, װאס עס איז אדום שלום־עליכם אויפגעטון געװארן די לעצטע יארן. —•