Literarishe bleter · 1933-11-17 · 46 (17.11.1933) · p. Seite 729

זײט 729 יםערארישע בלעטער נימ. 46 (497) גישס םארשפרײט ארום זיך די מוראדיקע 'פראלעסארישע״ קראנקהײטן? די אלע ,מעטאםיזישע װעלטשמערען״, װעלכע עם זנײלט אונז אויף ד״ר מ. זילבערפארב אלס באװײזן, אז דאס רעלי׳ גיעזע געםיל ביט די יניקה םון אײביקע, אימצעשטערבארע פלאגן פין דער מענטשהײט, װײזן זיך ארויס שוין בײם ערשטן פרװו פון א סאביאלן אנאליז, װי פשוטע, ערדישע םלאגן, װעלכע זענען פארװארצלט אין דעם עקספלאאסאטארישן, קאפי• טאליםטישן םדר םון דער געזעלשאפט. לאמיר אבער אויך נישט פארגעםן די זינגער, לעקטארן און אקטיארן. אויך די אוסזיכערקײט פון זײער דערםאלג בײם פובליקום איז נישט קײן מעטאפיזישער ענץ, װעלכער דארף דערקלערן און בארעכטיקן זײפרע ,רעליגיעזע געפילן״. די קול׳ טורעלע אפגעשטאנענהייט סון די מאסן, אין דער קאפיטא■ ליסטישער ארדנונג איז גורם קודם-כל, אז דאס ,פיבליקוכ״ װאס קומט אין טעאטער אדער אין לײענזאל, האט נישט קײן פעסטע קינססלערישע און וויםנשאפטלעכע איבערצײגונגען, נאר לאזט זיך קערעװען, װי א פענדל אויפן װינט, פון דער הערשנדיקער, אקטועלער מאדע: לאמיר נאך געדענקען, אז אין דערזעלבער ארדנונג, װו דער דעצידירנדיקער מאמענט בײ דעם אויסװאל םץ א בארוף איז נישט די נײגונג און די פעיקײס, נאר דער אקטועלער באדארף פונם ,מארק״, טרעפט זיך מער װי זעלטן, אז ער פראדוצירט סארן פובליקים אקטיארן און זינגער, װעלכע װאלטן גארנישם געבראכט קײן שאדן דער מענטשהײט אין דער קולטור, װען זײ בלײבן זיצן אלם ,אומבאקאנטע זשענים״ אינדערהײם. טאלענטירטע אקטיארן און זינגער, װעלכע טרעטן אויף פאר א פובליקום מיט אן ארטיסטישן געשמאק, האבן נישט קײן שום םיבה ארײנצוםאלן אין א ,לאמפנפיבער״ און מתפלל זײן פון דער היץ ן (סוף קומט׳. ק#ם,סעס אויף ))רויסצ^נעבן א. ■שםײנ$3רגס שריפםן, סשערנצװיק םארבליבן נאך א קלײנע צאל עקזעמפלארן אליעוד שט״נכארג: מעשאליים, פאנר ו םיט 14 האלצשניטן פון א. קאלניק און א צײכענונג פון געארג לעװענדאל. 320 זײטן פראכטפול געבונדן פרײז: אויםלאנד 250 לײ, (חוץ 40 לײ פארטא). פאר ביבליאטעקן 10 פראצ. ראבאט מ־ט באשטעלונגען זיך װענדן אויפן אדרעס םונם ,שטײנבארג*קאמיטעט״: ,!)גו&חתפס ,ו1סנ31תת86סמ 161יתנ1פ0 .ז0 ^ת&וחסמ ,סח1עססו81 .4/11 43111נ8ת6ןו1ח[1 .ת51 ב. מ. נעלליענפױם, שעדלעןון איר װערט אויםגעפאדערט גלײך ארײנצוטראגן דעם חוב, װאס איר זענט אונז שולדיק, אין קעגנםאל װעלן םיר איבער■ געבן דעם ענץ אין געדיכט. ליהוה כי טוב כי לעולם חםדו!״ זינגען אין דעם דאזיקן םםאלם די נעםאנגענע ,געשמידט אין נויט און אײזן״, די זינדיקע, וועלכע זענען אויםגעריכט נעװאק, די מאטראזן(׳.) וזעלכע זענען ארוים בשלום םון א שטורעמװינד (.ױרדי הים באנױת, עושי םלאכה במים רבים״), די באװוינער סון דער מדבר, װעלכע איז פארװאנדלט געװארן אין אן אאזע א. א. װ. די ענלעכקייט םון דעם דאזיקן עכט-פאעטישן קאפיםל תהלים מיס דער גאלעריע. װעלכע עם פירט אונז פארבײ ד״ר זילבערפארב, איז ממש טראפירנד, נאטירלעך פעלט דער פילאט און דער קוילגגרעבער, דער אקטיאר און דער לעקטאר, אבער דאם בילד, װעלכעם עס האט אץ דעם דאזיקן ליד אויסגעמאלם דער אל• טער ײדישער דיכטער םארלירט דורכדעם גארנישט פון זײן חנװדיקײט! נאר דאס, װאס מיר קענען מוחל זיץ דעם אלםן ײדישן דיכטער, װעלכער האט געלעבט מיט א דריטהאלבן טויזנט יאר צוריק, ה־ובן מיר א רעכט שטרענג צו פאדערן פון ד״ר זילבערפארב, װען ער שרײבט װעגן דעם אץ יאר 1933 נאך קדיסטוס. ד״ר זילבערפאדב וױיםם דאך יא צו דערצײלן דאס, װאם עס האט נעבעך נישט געקאנט װיםן דער פאעט פון תהלים, אז ,די כלי-קודש פון פארשידענע אומות און עפאכן באנוצן זיך מיט בבא-מעשיות, כדי צו האלטן די פאלקם• מאםן אין שטענדיקער מורא פארן היסל און אין שטומער אונ■ טערטעניקײט אויף דער ערד׳י: װארום אםילו די לעבנסגעפאר, װעלכע דראט דעם .דורכשניטלעך געבילדעטן מענטשן״ אין דער גרויסשסאט, מצד א באן-קאטאסטראפע אדער דעם אויטאפארקער, איז נישט קיין מעטאםיזישע דערשײנונג, נאר דורכוים א םאציאלער עניןו אין א געזעלשאסט, װעלכע איז נישט אויםגעבויט אויף פראםיט, נאר אויף דעם כלל, אז די פראדוקציע, ארײנגענומען אויך די קאםוניקאציע-מיטלען, דינט פאר דער געזעלשאפט און לםובת דער געזעלשאפט, װערן די קאמוניקאציע-מיטלען אזוי באװארנט, אז דאם מענטשלעכע לעבן זאל נישט פאלן אלס קרבן: שוין הײנט אין דער קאפיםאליםטישער ארדנונג װערן געמאכט פלענער װעגן פערזאנענפארקער אין דער ליכט, איבער די גאםן, װעלכער זאל פארהיטן די אזױ אפטע, אםילו פון קאפיטאליםטישן פראםיטשטאנדפונקט אומנויסיקע מענטשלעכע קרבנות. פארן םאםראס, פילאט און קוילנגרעבער װאלט, דוכט זיך, באדארסט זיין די אײנציקע עצד,: צו פארסיפן זײער סאציאל באװוכטזײן, כדי זײ זאלן באװוםטזיניק קעמפן פאר זיכערקײטםמיטלען אין זייער פראפעםיאנעלער ארבעם! זײער רעליגיעז געפיל, װאס איז פארבונדן מיט זײער פראפעסיע, איז לכל הדעות גאר א קנאפע סגולה סאר זײער קיום, ניכער איז דאס דאזיקע גע■ פיל א פועל-ױצא פץ זײער אומבאװוםטזיניקײט אין סאציאלע פראגן. אײדער צו םארלאזן זיך אויף נםים םץ גאט, װאלט דעד פילאט גלײכער געםץ, װען ער שטעלט זיך אנטקעגן די װילדע װעטגעיעגן אין ליכטרעקארדן, װעלכע װערן אײנגע■ ארדנס נאר צוליב דעם פרעסטיזש פון די קאנקורירנדע קאפי• טאליססישע מלוכות: אויב די מעדיצין שטײט נאך הײנט אפט• מאל .הילםלאז םאר א קראנקבעט״, דארף עם זיין פאר אונז א סםימול, צו קעמפן םאר אזא סאציאלער ארדנונג, װו די מעדי• צינישע װיםנשאםם װעט באקומען םון דער געזעלשאפט אלע נויטיקע מאטעריעלע מיטלען, כדי ןו םארטיליקן די דאזיקע קראנק׳ הײטן, װעלכע גילםן נאך הײנט פאר אומהײלבאר. און אסילו הײנט, בײ דעם שוין דערגרײכטן גראד םון דער מעדיצינישער מיםנשאפט, וואלט פען נישט געקאנט םארהיטן דעם רוב פון םריצײטיקע טויטפאלן, װען די נויט און דאס עלנט װאלםן אדמ. .דיט. בלעטער״