Literarishe bleter · 1933-11-17 · 46 (17.11.1933) · p. Seite 727

זײם 727 ליטערןןרישע בלעםער נום. 46 (497) דד. ס. )**ריא? /;?יעדישע װעגן ועו באגוענעצטקייט פון דער רעליגיעזעו 8נטי־2אמ9אניע ($ #9ר זזברסער זזעבן דד. ס. ז'?בטר$3רבס עדסי?/?׳/ ארבעטער־טוער״. די שטיםונג םזן .גאט-זוכענישן״ מצד .ארבע■ םער־טוער״ ידער דאױקער באגריף געמט ארום לחלוסין עםעס אנדערש, װי דער באגריף ארבעטער־םירער 0, װעלכע האבן זיך אםגעריסן פון די באװוסטזיניקע מאםן, אדורכגעםרעםן םון יאוש אין א תקוסה םון בײטװײליקע מפלות סון פראלעטאריאט, די דאזיקע שטימונג באגעגענען מיר נישט דאם ערשטע מאל אין דער נײעסטער געשיכטע פון דער ארבעטער־באװעגונג. עם איו דאך נישט קײן צוסאל, אז נאך דעם אדורכםאל םון דער רו• םישער רעװאלוציע אין יאר 906ו, האבן זיך ביי דער רוםישער ,ראדיקאלער אינטעליגענץ׳ אויפגעהויבן שטיםען פון רעװיזיע דוקא אויפן געביט םון דער שטעלונג פון םאציאליזם צו דער םראגע פון גאט און רעליגיע. די צײםװײליקע מפלה פון דעם דײטשן פראלעטאריאט, די פארשטארקונג םון דעם פאשיזם אין דעם אינטערנאציאנאלן מאסשטאב, דאס איז די קאנװע, אויף װעלכער עם װעבן זיך די רעליגיעזע שטימונגען, װעלכע קריס• טאליזירן זיך אין,גרשנעצן פון דער אנםי־רעליגיעזער קאםפאניע״. די ארגומענטן, װעלכע עס רוקט ארויס ד״ר זילבערפארב. כדי צו פארטײדיקן די לעצטע באםסיאנען םון ,אינערלעכן רע• ליגיעזן געפיל״, באװײזן גאר באשײנפערלעך, װי אזוי די שטי• מונג םון א געװיםן ,ענגן קרײז׳ איז גובר אלע הנחות פון דער וױסנשאםטלעכער װעלט־באנעמונג און אלע פאסטולאטן פון שכל הישר. אמת, ד״ר זילבערםארב אלײן באװארנט זיך, אז ,דאם דאזיקע געםיל שטאמט נישט סון לאגישע באװײזן און װיםנשאםטלעכע ארגומענטן, אבער ער אליין באנוצט זיך מיט ,ארגומענטן״, כדי צו באגרינדן זײן שטאנדפונקט. די ארגומענטן םון ד״ר זילבערםארב פאר דער אײביקײט םון רעליניעזן געםיל, לאזן זיך אײנטײלן אויף צװײעױלײ טענות: םתנוז ם!) און סזםפ} 16>. לאמיר זײ טאקע נאכאנאנד אויםהערן. ,די מעגלעכקײטן םון דער װיםנשאפט״, טענהט דעד מחבר, ,זענען זײער באגרענעצט״. ,די װיםנשאפט נעםט זיך גאר נישט אונטער צו געבן אן ענטפער אױף די עיקר־פראב• לעמען סון יעדער םילאזאםישער אדער רעליגיעזער סיםטעם, װעגן דעם אנהויב פון אלע אנהויבן, װענן דעם סוף פון אלע סוסן און װענן דעם לעצסן תכלית פון אלע תכליתים. די ערשטע פון די דאזיקע צװײ באהויפטונגען איז םאלש, ד• צװײטע איז םולקאם ריכטיק, נאר דער אויספיר סון איר מוז זײן א פארקערטער, װי דער, װעלכן עס מאכט דער מחבר. אױף װעלכן יםוד װײס דאס דער מחבר צו דערצײלן, אז .די מעגלעכקײטן פון דער װיםנשאפט מיט אירע םארשוננס• און אנטדעקונגס־מעטאדן זענען זײער באגרענעצט״ז די ביזאיצ• טיקע אנםװיקלונג פון דער װיםנשאפט באװײזט גאר דעם היפוך. דעם םארטשריט, װעלכן עס מאכט אדורך די נאטור• װיםנשאפט דװקא אין דער לעצטער צײט, איז א געװאלטיקער און אימפאזאנטער. אז דער ניכטערנםטער מענטש מוז אדורכגע• דרינגען װערן מיט שטאלץ און התפעלות, זעענדיק די אומבא• גרענעצטע מעגלעכקײטן פון דער װיסנשאפטלעכער פארשונג און אנטדעקונג. ראדיא און טעלװיזיע, ראקעטן־אויטאמאבילן און באהערשונג סון דער םטראטאספערע, — צי באװײזן נישט די דאזיקע דערםינדונגען װעלכע זענען געמאכט געװארן אין די 1. װער פון אונז געדענקט נישט דאם באקאנטע גמרא־װארט ,פתח בכד וםײם בחבית״, ד. ה. אױף פראםט ײדיש; פון םאם האט זיך אױסגעלאזם א בוידעפי. דאס דאזיקע גמרא׳װערטל קוםם נישט־װילנדיק אויפן געדאנק דעם לײענער םץ ד״ר מ. זילבערםארבם ארטיקל ,די גרענעצן פץ דער אנטירעליגיעזער קאםפאניע״ (,ליט. בלעטער״ נומ, 42). אין אנהויב םון זײן ארטיקל שרײבט ד״ר מ. זילבערםארב אז ,די אויפגאבן פון דער אנטי-רעליגיעזער פראפאגאנדע אין אונזער לעבן לאזן זיך נישט צו הויך שאצן״. און נאך דער באגרינדונג פון דעם דאױקן ריכטיקן לאזוננ, קוםט דער צװײטער םײל םץ ארטיקל, װעלכער שטײט אונטערן צייכן םון א פאסםוכל, װעלכער האט פשוס אוםזיסט געװאלם פאשען שעפעלעך פאר דפם ליבן גאטענױ... מען קען אבער אויך םלמד-זכות זײן אויף דעם מחבר פון דעם ארטיקל. די םתירה צװישן דעם ערשטן און דעם צװײטן סײל איז גארנישט אזא שרײענדיקע. םײ דאס קעפל םון ארטיקל, װאם גײט ארוים םיט דעם לאזונג פון גרענעצן, סײ די באװארעניש באלד םון אנהויב, װעגן ,א געוױסן זין״ פון דער אנטי־רעליגיעזער פרא■ פאגאנדע, באװײזן קלאר, אז די סתירה איז גארנישט קײן לא• גישער שפרונג, אז דער •םוף מעשה״ איז געװעזן .במחשבה תחלה״... ד״ר זילבערפארבם טעאריע װעגן דעם חילוק צװישן ,רע• ליגיעזן ריםואל און קולט, קירך און קלער׳ און צװישן דעם .רעליגיעזן געםיל׳, און אק תוך גענומען גארנישט קײן שפאגל■ גײע. די אלםע שיטה םון דעם םאטער םון דער בירגערלעכער סילאזאפיע קאנט, איז געװעזן אױפגעבױט אױף דער הנחה, אז דאם רעליגיעזע געפיל איז אן אײביקע קאטעגאריע פון מענםש• לעכן באװוםטזײן, װעלכע האס א שײכות צו .גאם, נשמה און אומשטערבלעכקײט״, ד. ה. צו די דאזיקע אידעען, װעלכע גײען ארױם איבער די גרענעצן םון דער װיסנשאסמלעכער דערםארונג. אץ דער נײער בירגערלעכער םילאזאסיע באמיען זיך צו בא• גו־ינדן דעם רעליגיעון שטאנדפונקט דער אמעריקאנישער פראנ• מאטיזם מיט דזשעמםן בראש, דער פראנצויזישער סילאזאף בערגסאן, דער םארשטארבענער דײטשער פילאזאף געארג זימ• סעל. דער ײדיש־דײטשער םילאזאף מארטץ בובער האט נאך םים צװאנציק יאר צוריק אין זײן װערק װעגן דעם .גײסט פון ײדנטום״ אויפגעבויט א גאנצע מעטאפיזיק ארום דעם .ערדיקן חילוק״ צװישן רעליגיע אץ ,רעליגיאױטעט״. אין דער נײערער םאציאל׳דעמאקראטישער ליטעראטור האבן מאקס אדלער, אטטא בויער, װאנדערװעלדע, יעדער אױף זײן שטײגער געפרוװט טע• ארעסיש צו באגרינדן דעם קורם םון דער נאכמלחמהדיקער פא• ציאל-דעמאקראטיע, װעלכער איז אײנגעשטעלט אויף שלום׳בית םיט דער רעליגיע, זײ דעררעדן זץ אםילו אין זײערע ברא• שורן בח צו פאליטישע אםערטן אױפן אדרעם פון קלער. אויב, דעריבער, די טעאריע םון ד״ר מ. זילבערפארב איז אסילו אין איר ,באגרינדונג״ לחלוטץ נישט קײן נײע, איז זי אבער זײער כאראקםעריססיש םאר א נעװיםער סאציאלער םביבה פץ .אונזער װעלטל׳, װעלכע דער םחבר אלײן בא■ צײכנט װי .אן ענגן קרײז פץ ראדיקאלער אינטעליגענץ און