Literarishe bleter · 1933-11-10 · 45 (10.11.1933) · p. Seite 719

זײם 719 ליםערןןרישע בלעטער נום. 45 (496) ביןזל-פןליטישע ארדנוננ, דער םעןדאלער פריבישער סיסםעם הןם אוםעגלעך נעמזןכם די לעזוננ סין די ײדן-םראגע הן דורך אינדיסטריאליזיריננ, הן דורך ארגאניױרונג. די ײדן םראגע איז איבערגענעבן :עװארן בירישה זנו די אקופאנםישע מלוכות: רוס- לאנד, דײטשיאנד און עםטרייך. די ײדן-םראגע איז אויך אין באנײטן פוילן אקטועל און װארט אײף איר לעזונג, װאס איז מענלעך בײ אן ענדערינג םון די סאביאל־פאליטישע באדינגינגען. ה ע ד נ ע ד* דיאזוננען אין נאםען ■ין א נייעם ציים-םםיל. זייער קונםם איז אן הערנער. איז טאקע שלעכם. זײ רעלן כײ דעם דורכשניםלעכן •ים־ ריקים נישט אײםנעםען. װיניק יועט דא העלטן, ראם ב״דע זענען איטנעד-נלעך באנאבט. דע- ייננע-ער אהרן האבעי איי טענאםענאל אלם צ-בנער. אריםנעצ-כנם אײ װײניק צו זאגן. אין די םאםיװן/ אין דע- ליניע, אץ דעם טא;, קאן ע- זיך מא-נינען די קאי-ױנעק״ם אין ד■ א-םט־טלבא־ק-ם טין א קינד. ע־ כאװ״זם עס םיט ז״נע אקדאדערן. צ< דע- זעלכער צ-ט זענען ז-נע טעדע־-צ״כניננע; אויםגע- •—ם םיט דע- •—ה-ט •׳ן א ם-םטע-. —ף, קלאר, כאראקטע— ••'. א נ—יסע־ ט-ל •<; ז-נע צ״כניננען זענען קדאםים אין ז-ער •ולקאםענק-ם. —ף אױ ע- א״ך אלם םאלע-. דאם נעטיר •ין טא־ טאריטעט אױ ב- אים ערעםענםא-. אין דעם ביר- ניםער 92 האט עד געםארן א קינד םיט דע- עקסט־עםיע ••; אן ארט־אנטיקער •א-ם. ■־•םיםיװ אין נעװא־טיק. ם-אױ די אויםדרוק־געװארםיק-ט ■ין א נעצן־בילד. אייף אה־ן הא־ע- דא-ף םען ז-ן א םבין• אין א םכין דא־ף םען ז־ן אײף ז״ן עיטע-ן ב-ודע- םוביה האבע-. א־ם שט-ט אין ־ענ קירם ב־1 אן א״ננעװא־צלםע- טאדאור־ ט*ל. עם עקייםט—ט ד• נעדוינה-ם אין דעם קינםםלע- צ< זען א טענטש טון לעבנםליםט, ■׳ן ■—ר; דע־ ק־נםטלע- אױ אן איםבא־ קיםע־טע־ ש-נה־טם-זיכע־. דע- ראן קיכאט ט־ביה האבער א־י ■־נקט דע־ קאנם־אסט טין אן איפבאקיםע־טע־ נאטי-. ער איז טאקע רע- ריםעד •ין דער ם־ויע־יקע- נעשטארם. דאם לעבנם גע#יר ■<; א ־יבענס ארע־ ••; א ט־ציאן איי נישט ז-ן לעבנםינעםיר. אים ■עלם אײך די עקםטאםישק-ם עין םיציאנם שײעד על נרעקא. םיכ־ה האבע- איי א קינסםרע- ם־ט א ש-ער נעם־ם; ע-נםט, נריב־ רע״*. אױי באװ-זט ער זיך א*:ז אין ז-נע א״טאי*א-ט-עטן *די בילרע- 2 אין 3 אין דאם בירד ניפע־ 19, ־עלבעם איי א-ן קאטא■ ראנ באצ-כנט פיטן נאפען: קאםפאזיציעו. דאם עלע,נישע איז ז״ן ג-ינם־שםיםיננ. ז-ן עלעפענט אױ דאם ט—בע, דע- א זםעט, ד• קא- דעם־טנע טינק-ק-ט. אבע- דאם שטע-ט אים נישט צי א-ן א קינםם־ רעד •■; •א־םאט. צי װאםע- הויכער קדאײםעם ער ק ען דעדנר״כן אץ ז-ן א-בעט, זעט פען כאטראכםנדיק נענייע-, אין ד ־ נעהע די־ קע- באר-בםינג, ז-ן ם״םםע—ע-ק, ראט בירד םינם ■א-ױעי 1שח 11)0 זס8^>£ םס*|ק ואינם קאםאלאנ נר״ייק 0111116), א בירד, װאם װא-ט אויף דעם םבין. עם דאלט נישט ■א־שעםם ד• פז-ה־-אנט אם־לו •י:ם ריקםענבי-נע- סיז- אין ■א—ז. אין דער צ-ט, ־אם אין דע־ עכטע- קינםט איז דאם דיכםיקם טע נישט עועם אנדע־ש װי א נ״אנס, פ-נם דאם די־כשניםלעבע *יבליקים, אז דאם קינםט-װערק דאדף ז-ן פים הערנער; אבער די בדידער האבעד זענען עכטע קינ־טלער, אין ז- קאנען אים נעבן נאד דאם װ־כטיקםטע: דעם נייאנם. ס1 1נזס1 61 ,6סמסנוח ס£ זט16*9 •מס• 6)68 16816 פאנד פאר די,ליט. בלעטער״ חנה טרונק גװארשע) ענטפערט מגר. מ. בלומענטאל מיט -,10 גילדן. — ד״ר מילײקאװסקי (װארשע) ענטפערט ז. טורקזןװ מיט -,25 גילדן. — ל. נ ו י ש ט א ט (װארשעו ענטפערט מ. שאליט (ײילנע מיט —,15 גילדן. - און די םורא םון די ײדן, אז אויך זײער גורל װעט סריער אדער שפעטער װערן ענלעך בו דער לאגע םון דעם פויער <זע די רעפארם־בראשור םון כעלםער רב הערשל יחעםאוױםש) 2) די שטאטישע געװוינהײטן פון די ײדן, דער קולםור־סבב, דער מאנגל אין געהעריקער אויםקלערונג. די עיקר־סיבה איז םאר• שםענדלעך געװען די ערשטע. רעזױםירענדיק םוז געזאגט װערן, אז די דעםאלטיקע סא• ם. װ^נוװ^ד ן ו$7רשט וו ו ז ע נ ע ן גיטע םאלעד, אײב ז״ *נםםוישן נישם דאם רירכשניםלעכע ■יבליקום, ברעננען ז״ אים יעדנםאלם, ב- נ״נציק ■*לי סין הינ• דערט, אין *־יקדע ■ארלעננה-םם-םיםואציעם. װען םען נ-ם צו דעם םאלעד אויף דעד אװםשטעלינ:, שטעלט םען זיך •*.- םײיודע־װאם, ב#דם נאך, אז םען האם לבתחילה װענן ז״נע בילדעד נעהערט נאד לויב און אנעדקעניננ; דעםאלם דע-װארם םען צי זען דארם עסעם אזוינם, װאם זאל כאטש נדענעצן םים םעםה-נםים. םיט א־בעינאםיר• לעכק־ט, ענלעך צו די דעדװארםוננען׳ װאם עם האם א געה״םניש־ אםאםאד, װען עד לאזט זיך דאם ערשםע טאל אויףז■ םס־דיםיםםישן םעאנם םים * געשיקם-רעקלאםידטן םעדױם. ריף אוני א־וים די נ״ם• םעי •ון יענעד װעלם! דאם ■יבליקים אױ אבערנלויביש. װיבאלד דער םאלער איז טאקע א נוטעד םאלער, אויב םען דיםם אים אזוי, גלויבם דאם ■יבליקים, אז ז״נע בילרעד םױן ז״ן כאםש םים הער• נער. נישם אנדערש. קיםם םען דערנאך אויף ז״ן אויםשטעליננ בא■ קיקן די בילדער, װונדערם םען זיך: װו זענען די .העדנערז םען בים זיך אוים דאם םעלע-ל *ץ היםל. ■ײקרע: טא־װאם אױ אזוי גרוים דער אונטערשיד צװישן דעם, װאם םען האט זיך א-ננערעדט צי באקיםען צי זען און רעם, װאם םען זעם כאםתז די ■-אואנאנדע •אר קינםט האט אן א״נסלום. םען װעדט אננעשםעקם. קינםם-קאנםיםציע װערם בםעם אזױ װי א ■ליכט. נ״ ז״ א טאדערנע־ םענטש אין האלט נישט טון עסטעםישע װע-ט;. אבער דאם א״נענע נעסיל איז •ארט נישט םיטגענאנגען. דאם בא• דערסעניש ■ין קונםט-נענום איז אין דע־ װירקלעכק-ט נאד אויםנע• צװיננען. עלעה- אנדערע צײם*םאדעם. לאםיך נישט א*שט-ן •׳; אנדערע. װ״ל םען םיז דאך א-ננםלעך ױצא ז-ן ■א־ יענעם אויך. א םץ םאציאלער צװאננ. כאםש םען בל״בט איננאנצן איםבאטרידיקם, װיל םען ■ינדעםםװעגן זיך נישט דעםאםקי-ן אלם איםװיםנדער, אלם הינםעדשםעליקינעבליבענע-. אזוי אדום אנטשט-ם א דיסס־אסאדציע •ון דער א״גענער באצייננ אין ■ארנל-ך ם־ם דע- עםנםלעכער ם״• ניננ. דאם דודכשניטלעכע ■יבליקים האם ■אקטיש בםעט ק-נםאל ק״ן הנאה נישט •ון דעד עכטער קונםם, װ-ל דע־צי איז םען נישט דערױאקםן םים דע- א-גענעד, נא-םאלעד א־נטעלינענץ, טיםן א*נע• נעם נעזינםן, נאטירלעכן נעשםאק, נא- םען ל-דם •ין אן אי:*עקצ־ע. םען אױ ■ארינטדינידם. דאם איז אלץ. אנגעשטעקטע םענטשן שםעלן איוים א־בע־נעטריבענע ■א דעריננען. כאםש ■אד ז״ איז נענונ אביםל איםיטאציע, קאלינראםיע, םעלאדראםאטיק אין םענםיסענםאליים, — װ״זן ז״ ארוים ■שום קרענקלעבע אםעטיטן. ז״ דא־םן װאס־אםאל אלץ שטארקערע םענ־ םאציעם, א שםארקעוץ נערװן־קיצל. נאר ז״ זענען נ״נעריק. י״ *א־• לאננען בםדר ע*עם נ״עם. װארום ז״ ■ארשם-ען נישם, אז דע- עכטעד קינםטלעד טום נישם דעם װילן •ץ ■ובליקום, נאד עד דינט דער קונסם. אויף עבטעד קונםם דארף םען ז״ן א םבץ. םען םיז קאנען אינםים װעוץ םיטן קמםט״װערק, ■עיק ז-ן צו דערג״ן די אינ• םענציעס *ונם קינסםלער, האבן דאם נעםיל אוצישאצן אלע שװע• דיק״טן, װאס זענען אים •אדנעשםאנען ב״ציקיםען, צו אנםדעקן ז״ן ל״סטיננם־םעיק״ט, אין דער עיקר, ■ארםאגן אן אנטװיקלט םאד־ שטענדניש ■אר די אדעקװאםע •ערזענלעכק״טםיװערטן, װאם שטעקט אץ ז״ן קינםטלערישעד ארבעט. דאם םזל םין גיטע םאלער, נאד ■אר םבינים, האבן יעצט די ביײדער אהדן אץ םוביה האבער. ז״ םאלן נישט צו נעםעלן דעם ■ובליקום. נישטא ב״ ז״ ק״ן אוי**אלנדיקע אדינינאליטעם, ק״ן ל״כםנדיקע, ױבעלנדע םארביק״ט, װאם ר״םט־אויף (די אוינן, נישםא ק״ן אקטועלי אראנזשירםער אינהאלט, נישםא ק״ן קנאלנדיקע ד י