Literarishe bleter · 1933-11-10 · 45 (10.11.1933) · p. Seite 720

ליסערארישע בלעםער נום. 45 (496> וייס 720 ״גישטגעשטויגו - בישט־געפלויגך איץ ״ב$וו$עוטעי״־טעאטער בװײס■ ■רןגרים פוץ ד*ר .ײדיששר ב*בדי״ יץ 20 נילדער. — עס ניםיץ ןנטײל: ש. דזעיגןך רחל הןלבער, ל. לילי&נק*, ד. ל?דער״, סןן, ס. מןראװסקי, לןלא סןל&ןך, ז. קןץ. •. קירסון. י• רןסםוץ, מןלװיבן רןײל# י. שופלןכער, — םעקםסן — יי שי גןלדעטײןי ממה נרןדערזןן/ מ. יןגןװסקי. נרמן יןמעבסקי. לועקי, סערלןװ, םשה נןדיר. םמה קילנןקי — סוזיק — די נײנלמןן, חע״ נעך קןן, יי שןיעװיט■ — דעקןר*ניעס — םי לינערםןך דינה מעטוס ש. סײננגויסי — ןנםירער — םי װינדערי - דאם בװייטע פריאגראם םון ״ײדישע באנדע״ איז א םול• שטענדיקע קאמפענסאציע םאר דעם בויויפגעשםוקעװעםן ערשסן פראגראם. א באװײז, װאם ארבעט און פארמעסט קאן אויפטון; די יבינע, אקטיארן. דער טעקסט סון די נומערן,' די רעזשי״ די אײסשטאםונגי- פון אלץ האט מען געזען צוגרייטונג, אונ־ טערגאטלונג און רעזשי.־ דער טעאטער איננאנצן האט גאר אנ־ דערש אויסגעזען, און אײן נומער נאכן אנדערן האבן ״גענומען״ און ארויסגערופן אין זאל גרויס באגייסםערוננ. ערנסט און םרייר האט זיך געפילט אויף דער בינע, און ערנסם און םרייד איז געװען ביים גרויםן עולם, װאם האמ אויםגענוםען מיט אפלאדי- טערונג יעדן נומער. געװען איקםועלע זאכן, געװען אויך סייינע םמענטן, געװען םיינער געזאנג. אמשטארקםטן האבן אויסגענומען (אין דעם ערשטן טײל> די פראגמענטן פון ם. קולבאקם ״זעל־ מעניאנער״, בעיקר - די פרייד פון ארבעם, דער געזאגג םון בויען. דער זאל איז װי עלעקטריזירט געװארן, און הונדערטער הערצער האבן באנייסטערט מיטגעקלאפט דעם געקלאפ פון הא־ מער און איײזן; ס׳האט אויפסניי אויפגעשעמערירט מיט זײנע קאלירן און מיט זײןי ריםס דער בראדערזאנישער ״אראראם״. זײער גוט, װאס ״אראראם״ האט גובר געװען דעם אמאליקן ״סמבטױן״. - דער ״נישט־נעשטויגן נישט־געפלויגן״ איז םאקע באמת א ״שאס־פראגראם״, װי עם איז געװען געמאלדן אין די אנאנםן.- קײן אײן יידישער טעאטער-באזוכער פון װארשע און םון ארום װארשע (און אזעלכע האבן מיר דאך א 70-60 טויזנם ס - װעט נישס פארפעלן צו זען דעם פראגראם, און דאס װעם צוגעבן דער םעאטער־חבריא נייעם מוט פאר ארבעט. - נ: ס: רעאלע ירישע װעלס שװעבס צזישן װירקלעכקיס און פאנסאזיע, דער איס־עאלער היםל שװעבם צװישן ערדישעד װירקלעכקיים און היםלשע־ אוםװירקלעכק״ם. — איז א־וים דער סאדביקםםער יידי־ שער נראםעםק.;. םארים שזארץ איז םאר טיד די אננענעםםםע איבעדאשוננ. ער האם זיך אין דער דאזיקעד אויםירונג ארויםנעשםעלם םא־ דעם ריינםםן און דאםינירםםן םאדערנעם רעזשיםער. עם אױ די קונציקס־ םע טעאטעד־שניצער־י, עם אױ א םחיהדיקער, באםעםםער םעאםעײ־ קאאריז׳ עם איז א באװענוננ, א־כםעם־ק, און םארביק שםיקל קי^ונע און עכםע קאםעדיע. דעם ערשםן טאל זע איך םאײם שװארצם אדורכנעםראכםן בױ דער לעצםער איינצלה״ים, א קאםאאנירטן און הארטאנירםן ביז דעם קלענםםן דעםאל םאעקםאקל. דעם ערשםן םאל זע איך זיינע אן אויםםירוננ, װאם אױ אזוי צונויםנעװאקםן םיםן םעקםם און װאם אױ הארםאניש םיםן םארםאםער בװנה. — די אויסידוננ םון .כעלטער חכםים• איז די נרעםםע רעזשי־ םערישע דעדנר-בוננ םון םארים שװארץ. אים םון רעזשיםערישע חריםורז, דערם־נדערישק-ם אין רעזשיםערישע דערםארוננ איז דא ארייננעליינם נעװארן׳... חורבות איבער פלויבע גרריםער ערפאלג פלץ אוזרז צײט- ליבס פיעסע ״בעלעמער חבמים״ איז מאריס שײארצם עדבסט טעאטער װי אונזעדע ל-ענער װ-םן, אידם איצם אויף םאדים שװאדץ אינם נידיארקסר קונםם-םעאםעד אהרן ציםלינם א טוזיקאלישס קא• טעדיס ,כעלסםער חכםים*. די אםרוםן װענן דזר איעםע אין דער אויםירונג זענען ז-ער נוסע. םיר ברעננען דא א־ניקע אויםצוגן םון דער קריםיק׳ װאם איז םארעסנטלעכם אין דער נױ-יארקעד -דישער פרעםע: אב. קאהאן ש—בט צװישן אנדסרן אין ,םאדװערםם׳י: ...א אינםערעםאנטסר געדאנק, טאלאנטםול דורכנעםידם אי םון דעם שריםםשטעלער אי םון דעם רע־שיםער (םארים שװארץ)• נעםען די כסלעםער נאראנים, םון װעלכע דער ײדישער םאלקם־הוםאר שעפט אזוי סיל נעראםענעם שםאם, און םאכן זײ סאר די ״העלדן׳ םץ א דיוסט־שפיל! איצט. אז איר האט שוין איא בורלעםק, און םאקס ז-ע- א נעלוננענלכ, װונדסרט איד זיך, סאר װאם דער געדאנק אױ םריער ק-נעם נישט איננעסאלן. דער םאטעריאל איז אזא, אז סם בסם זין־ פשוט םון אים א שטיםע—שע קאםעדיע צו פאכן. אדהק צײטלינען קופט, אלזא• א קאטפליםענט סאר דערזען די בינע םענלעכק-םן סון דער טעםע, אץ א צװ-טן קאםפליםענט םאר די א־נטערעפאנםע א-:םאלן און א-נבילדונגם.קראסט, װעלכע סר װ-זם אדוים. שװארץ םון זײן ז-ם, האט אין דער אויםםי-וננ װידעד בא> שטסטיקט, אז ער אױ א באנאכםער ק־נםטלסר אלם רעזשיםער פונקט װי אלם שוישפילסר. ודדער איבערצ-נן םיר זיך װאם םאר א װיבטיקע קונםט-ק-אםם ע- איז םאר אונזעי בינע. — — לויט דעם א-נדרוק םון דעם סרשטן אװנם׳ םארשם־עכם זי אויך צו ציען א נדויסן עולם. םארים שװארץ אלם דע- דכ ױםף לאקש, דס- פרעזידענט פק די כעלעםעד אידיאטן, האט געםאכט אויסן עולם א שטאדקן א-נדרוק ם־ט ז-ן הוםאדיםט־שן שםילן. סר האט ארויםגערוםן װארע־ םע נעלעכםערם און'װארעםע אפלאדיםםענםן. גאר א באנ-כטע-טן ארטיקל האט םארסםנטלעכם װיליאם עדלץ אץ ניז״יארקער ״םאנ׳. ם׳אױ נעװען אן אוםםארגעםלעכער אװנט. דער עולם אױ נסזעםן נעשפאנט אץ םארנאםט... אזא אײםנעהאלםענע, קאלירםילע, םאנםאסטיש־הוםאריםםישע, גלענצנד־אויםנעםירטע בינע־םארשטעלוננ האב איך אויף דער ײדישער בינע נאך ק-נםאל נישט נעזען... די אויםםידונג םון ״כעלעםע־ חכפיםיי איז פ־סכטיק, װי פרעכטיק םען קען זיך נאר סארשםעלן א היםאריםטישע סאנםאזיע. םארים שװא-ץ אלם רעזשיםע־ האט באװױן װ־רעראטאל, או ער האם א ל-דנשאםםלעכע ליבע םא- דע- כינע. ער באזיצט א טעא־ םע—נשםה דורך און דורך... ער האט א שטורם־שן, אינע-לעכן דראננ צו םעאטער־אילוזיע אץ ער װ-םט װי צו םארײניקן אלע פארםסן סץ קונםם, װי םאלעד״, טוזיק, פאעזיע אץ א דראםאםי־ שער א-נה-ט. אץ רעם םאל םון ,כעלעטער חבםים׳י אױ א-ך קלאר, װאם םאר א שטארקן חוש םא־ הוטאר ער האם און װי ר-ך עם אױ ז-ן םאנטאזיע. — — — דאם אױ א-נם םון יענס זעלטענע אויםסירוננען, װו יעדעד םראט איז געםאםטן, װו יעדעם װארט אױ נעװוינן, װו יעדער קער אױ אויגערעבנט, װז יערע םצענע אױ רירכנעםראכט, װו יערער ריר סון די שוישפילער אױ הארםאנ־ש נעבונדן םיט דעם נ-םט םץ דער נאנצער זאך, װו די קאםםייםען און די פארוקן און די נריטען אץ די דעקאראציעם זענען םץ נרויםעד װיכטיק-ם... — — — האםנםלעך װעם דער בר-טער ״ד־שער עולם װיםן װי אפ־ צושאצן אוא פערלדיקע אויםםיריננ... די -דישע ליטעראטור, װי אויך דאם ״דישע טסאםער קאן װא-עם און האדציק באנריםן אזא דער־ נר-כוננ אויף דער ״דישער בינס — א דערנר-בוננ, װאם םוז האבן א װ-טג-ענדיקע װירקוננ אויף דעד אנטװיקלוננ סץ דער ײדישער בינע אלם א קולםוסאינםטיטוציע. ד׳ד א. םוקדוני האם אץ נױ־יארקעד ״םא-נן-זשורנאל׳ םא-עפנטלסכט א נרײםן ארםיקל, םול םיט לו־ב־נעזאננען, אין װעלכן םיר נעםען א־וים עטלעכע שודות: ...אהרן צ-םילץ האט אזוי קלינ, אױי טאלענטםול און אזוי שס״לעװדײק םארערדיקט דעם היםל אץ םארהיםלם די ערד — די