Literarishe bleter · 1933-11-10 · 45 (10.11.1933) · p. Seite 713

ײט 713 ליםערזןרישע בלעםער נום. 45 ©69) <י דאזיקע זיכערקײט איז בוכשטעבלעך נישכ גרעסער, אײדער די זיכערקײט סון א װןןםער עם אנדער קיבוץ, נישט זיכער ױי דער ײדישער קיבוץ אין דײטשלאנד אין משך סון דונ׳ דערט יאר. נישט דן איז דאס ארט ארײנבוגײן אין פרטים און אויפ• צוקלערן די שװאכקײט םון די סאקטארן, װאס אויף זײ האלט זיך די זיכערקײט. איבעריקנם, איז זי באקאנט יעטװעדן ערנ־ םטערן ציוניםט, נאר מען רעדט :ישט פון דעם. נאך ערגער איז, װאם ארץ׳ישראל װערט דאך נישט געשטעלט װי א טע• ריטאריע, נאר װי ד י טעריטאריע, װאם װערט אנטקעגנגעשטעלט אלע איבעריקע, װאם איז אויםדערװײלט פון אלע.] און נאך װײטער איז אינעװײניק גופא די .ײדישקײט׳ םון ארץ-ישראל עפעם א משונהדיקע, א מאדנע, װאס אנטלויםט פון ײדישקײט און זוכט ערשט גו שאפן אן אנדערע. אויםהאקן אן אלטן שטאמיקן װאלד, פדי אים צו םארזײען מים... עפעס אומבאקאנטם נאך. װי װײט דאם נײע איז גוט, קען מען זען לכל׳הפחות פין דעם קלײנעם פארנלײך: װי װילנע האט בשעתה אויםגענומען די קאװנער פארטריבענע אין דער צײט פץ מלחמה, און װי תל׳אביב (םדום, װי עם דריקט זיך דער תל׳אביבער שטאט׳פרעזידענס אלײן) נעמט אויף די דײסשע פליטים. מען װאלט עס געקענט זען פון נאך און נאך פאקטן, אבער די אײנציקע מעלה םון דעם נײעם איז, װאם עס איז — נישט ײדיש, נישט יידישלעך. געװים, װען נישט דאם, װען חס׳וחלילה אין א׳י װאלט געסלעגט געװארן די נארמאלע ײדישע קולטור, טא מיט־װאס װאלט מען זיך גרויסגעהאלטן? װאלס מען בײ זיך און בײ אנדערע אין די אויגן דאך נישט געװען אזױ גאװהדיק. און אויך דאם, די פלומרשטע ישועה איז א דאמינאנסע. װאס באהערשט דעם גאנצן באװוסטזײן, שטערט עם צו דעם אמתן װעג סון אויסלײזונג פאר דעם גאנצן םאלק אץ זײן גאנצער װעלט־צעשפרײטונג, איז דער שאדן פילפאך גרעסער םאר די שיינבארע נוצן. ױבילײ-פ״עװנג פון ועו טשעונאמיצעו שפראך־לןאנפעוענץ אין װימע שבת דעם 4״םן ה. ד. איז םארנעקוםען אץ װילנע די םייע- רונג פון דעם 25־יעדיקן ױבל םון דער עדשםער ידישעד שםרא;-- קאנםעדענץ אין םשעדנאװיע. די םייע-יננ איז אדאנזשירם נעװןןדן אין דעם זאל םון װילנער שםאט־ראט דורך א םםעציעלן ױבל־קאיי םיטעם, נעשאםן לױט דער איניציאטיװ םון דער װילנעד בילדוננם־ געזעלשאםם פים םארשטייער םון די -דישע קילטור־אדנאניזאציעם אין װילנע. עם האט זיך באם״ליקט זייער א גרויםער עולם, אץ ננעי-ר — די װילנער יידישמ שול־ױננט. םיט דעדעם װענן דער טשע-נאױיצער קאנםערענץ זענען אויםנעםרעטן ד׳ד צ. שאבאד, ג. םלודערםאבער, זלמן ר״זען, נתםן ם״זיל. זייער איםםאזאנם איז נעױען דער אויםםאיש םון שילער־דעלענאציעם םון די װילנעד יידישע שולן םיט זייערע םענער, װעלבע האבן נעליינט א קראנץ םאד דעם גרויםן בילד םון י. ל. ■רץ, װאם האט באצירט די םצענע. אין דעד קאנצערט־אםםילוננ האנז א שילערין םון דער רעאל־ניםנאזיע נעלייענם א ם-אנםענט םץ ם-צעם .נאלדענע ק״יט׳. עם זענען אוים־ נעםראטן א םידלע- און צױיי זיננערינם םון דעם װילנער יידישן םו־ זיקאלישן אינםטיטוט, און דע־ נרויםער, ם־עכטיקעד באד םון דעם .װילבינ׳ אינטער דער אנםירוננ םון אברהם םליעם. די םייע־וננ האם נעםאכם א שםארקן רושם אויף די עםלעכע הונדערט אנױע־ זנדע. עם זענען אויםן ארט םארקויםט געװארן עקזעם*לאדן םונם בוך ,רי עדשטע ״דישע שםראך־קאנסערענץ׳, װאם דער ״װא האט ארויםנעגעבן. - דער .װילנע־ טאנ׳ האט ארויםנעבן אן אינהאלמ־ םולן נומעד, געװידםעט דער טשערנאװיצער שי־אך־קאנםערענץ. ־ לײב און לעבן א צװײטן, םארגעםענדיק אן זיך איננאנצן, בלײבנדיק דערבײ גאנץ עגאיםסיש. עס איז ןז מץ שטרעבן זיך אײנצוארדענען דורך צעשמעלצן זיך אין דעם צװײטן. עס איז ן< פאקם, אז ײדישע רעװןןלוציאנערן האבן םארשפרײט פןן• גראם־פראקלאמאציעם, װען זײ האבן געגלויבט דערםיט א טובה צו סאן דעם .פויערים-פאלק׳. נישס װייט פון יענע צײטן זענען סיר איצט אױך. סץ דאנען שטאםט דאם, װאם ײדן׳קעמפער קענען זײן םארטאן און אפגעגעבן דעם קאמף סון נעגערם, הינדוםן, כינעזישע קולעם א םך מוטיקער, א םך דרײםטער אײדער פאר ײדישע מאםן. העכסםנם קוםט דא די באקאנטע .בםילא-טעאריי•' ד.ה., אז װען עם װעט אלעמען גוט, װעט שוין במילא אױך ײדן זיין גוט. קײן םפעציעלע ײדישע אויםבוי׳ארבעט דארף נישט און סאר נישם זײן. ײדן װעלן געניםן פמילא. אז אײן ײד קומט און שרײט געװאלט, װאס װעט זײז מיס אונז? ז קומט דער צװײטער און מוםרט אים: .זעסס נישט? — ײדישע ױגנט קעמפט אויף באריקאדעם... װאס גענוי עם װעט סון דעם ארוים װײם איך נישט קלאר, אבער בעסער װעט דאך װערך... אט די דאזיקע אלע םיבװז. אינעװײניקססע און אױסנװײ• ניקםטע, האבן דאס געבראכט צו דעם מצב םון הײנטיקן טאג, איר האט בײ ײדן פארטײען און באװעגונגען אן א שיר און אן א םוף. אלץ װאס איז פאראן אנדערשװו, םוז זײן בײ ײדן אזיך. װי קען דאם אנדערש זײן? און דאך איז נישטא קײן איין באװעגונג, . קיין אײן ריכטונג, װאם זאל קלאר אנאליזירן דעם ײדישן הײנט אין דער װעלט און שאפן א פראגנאז אויף א געזונםן מארנן. קײן אײנע פון די עקסיםטירנדיקע טעאריעס קען אונז נישט פאםרידיקן. דער צױניזם... עס איז דער בעסטער מוסטער װי אזוי א ם י ם ל פארביים דעם ציל: ארץ־ישראל אנשטאט ע ם• י ש ר א ל. עס איז א פראפלעם םון א סאלק, װאס האם נישט זײן נלײכן אין דער װעלט, א םאלק, װאס איז אײנגעגלידערט אין דער גאנצער װעלט, אץ אלע לענדער אין קולטורן. די פראבלעם באשטײט אין דעם װי אזײ צו געםינען אנטװיקלוננם-מעגלעכ• קײםן אופעטום און אײנהאלטן זיין גאנצקײם און אײנהײטלעכקײם. האס סען דאם םארביטן מיט א פראבלעם םון א קלײנער ײדי• שער טעריטאריע. דערבײ זאגט םען זיך באװוססזיניק אפ םון סדאכטן װעגן אויפריכטן דאס פאלק אץ דער גאנצער װעלט פארקערט, כדי אויםצופויען אט די םעריטאריע איז ,געװונטשן״,■ אז אנדערשװו, אויף דער גארער װעלט זאלן ײדן געצװונגען זײן צי בענקען נאך גוטם, צו זוכן, ד. ה. עם זאל די ײדישע לאגע אויף דער װעלס זײן שלעכט. דאן, װען די עמיגראציע קײן ארץ׳ישראל זאל גײן אםילו םרײ מיט אזוינע טעמפן װי זי איז געגאננען םאר דער פלחסה קײן אמעריקע, קען זי דאך נישט אױםשעפן דעם נאמגרלעכן בוװזקס אםילו. און װאס זאגט דער צױניזם צו די ײדישע קיבוצים, װאס בלײפן נישט ,אוים• נעלײזט׳ז — ,איר גײט אונטער, איר װעט אונטערגײן, איר םוזט אונטערגיץ. נישטא םאר אײך קײן הילף, קיין װעג. דאם אײנציקע, װאם קען נאך אײך בלײבן, איז דער .אחד בעיר ושנים בםשפחה׳ װאם װעלן אנטרינען אץ ארץ-ישראל. װאלס נאך געװען א האלבע צרה, װען םיט דער ײדישקײט םץ אט דער אויסדערװײלטער טעריטאריע װאלט געװען זיכער. םילא, װע םון דער װעלם-קאטאםטראםע ארויסגיין גאנץ נישס קײן זיבעצן מיליאן ײדן, נאר אײן מיליאן <נאך אויך װײט, זײער װײט צום געלעכטער). איז אבער די צרה, װאס אס די ▼ ׳ ▼ י