Literarishe bleter · 1933-11-03 · 44 (3.11.1933) · p. Seite 703

זײט 3סד ליטער&רישע בלעטער נום. 44 (495) סאקט נומער אײנם: דעם 23-טן יאנואר 1916 האט מארים שווארץ געהאט א בענעפים אין קעםלערם טעאטער, אין א טעאיטער און א טרופע, װאם האט געשפילט דעם דורכשניטלעכן רעפער- טואר. און װאם האט שװארץ געשטעיט צו זײן בענעפים? — איבםענס ,גײסטער׳ און אםילו ספעציעל םארבעםן מאריס מארי- םאנען אלס רעזשיסער, םאקט נומער צװײ: 1917 האט שװארץ װידער נעהאט א בענעםיס, און װאם האט ער אויםגעםירט? - פשיבישעװסקים ,דער טאנץ צװישן לעבן און טוים׳ ואין ארגינאל - ״זלאםע רונא׳). זאגן די דאזיקע םאקטן נישט מער װי די רכילות אדער די אײנזײטיקע 'אויםגעפלפולטע םבױת, צו װעלכן רעפערםואר שװארץ האט געצויגן? װארום קײנמאל איז דער אקטיאר אזוי נישט פאראנטװארטלעך םאר דער פיעסע, און קײנסאל דריקם ער אזוי נישט אוים זײן אינערלעכן איך װי אויף זײן ערן-אװנט, אויף זײן בענעםיס. און איצט קומען מיר צו דער גרינדונג םון .ײדישן קונםט- טעאטער׳ אין אמעריקע. (דאם װײטערע קומט> לאלא פאלמאן די פאפולערע און באליבטע םאלקם- זינגערין טרעט איצט אויף אין דער .ײדי- שער באנדעיאין נא• װאשטשי טעאטער׳) מיס א נייעם רע• פערטואר, טעקםםן םפעציעל געשריבן סאר איר דורכן דיכטער י צ ח ק פערלןװ. י ו יידישע ליטעראםן, ארםיםטן,!! לעדער, קולטוד־טוער,!!!! װי בכלל די ײײשע אינטעליגענץ!! 11 הױפן אפםײהייאדםימלעז, פנעדםוי• ן; 11 םעדיע, ק^םםעםיק, זײף א. אנד. |;; | נןןר אץ די אפטײק־געשעפטן און פערפומעריעם פון; י א און ב. דדבדאװיטש ■״! םאר, װײל ער וױל נעבן די ברײטסטע םאםן די מעגלעכקײם צו באזוכן די םארשטעלוננ און ארויסזאנן א מײנונג אין דעם שסרײט צװישן די ױניגע און אלטע אקםיארן. דא װאלם זיך גענויםיקט א פירוש, װאם םארא רעװאלו• ציאנער מעןיהאם געדארםט זײן״בדי דעמאלט יאין 1913> צו םירן אזא מלחםה קעגן דעם פהן-גדול פון דער ײדישער בינע אין אמעריקע, אבער דאס װאלט אפשר ארויםגערוקט א גאנץ בלעםל געשיכטע םון אמעריקאנער ײדישן טעאטער, און סײן ארטיקל צעװאקסם זיך אזוי אויך. אינם םעזאן 1914-1913 איז שװארץ אננאזשירם אין םאל• ױינא לאבעלס ראיאל טעאםער. דארם זענען די הויסט-שפילער די באלעבאםטע מאלװינא לאבעל אוין אין יענער צײט באריםטער ײדישער (יאיצט - אויך ענגלישער) םםאר מאר־ם םאשקאװיטש, אבער שװארץ פארנעמט שוין א באדײטנד ארט אין יענעם טע• א״ער און װי דערצײלט עם מארק ארנשטײןי אז בעת מ׳האט אץ י״ענעם סעזאן אויפגעםירט זײן פיעםע .א ײדישע טאכטעי*', האט מאשקאװיטש זיך גענומען זײטיקע ראל און שװארצן גענעבן ידי הײפטיראל, און די מײנונג פון דער קריטיק איז געװען לםובת שװארצן. אין דעם זעלבן סעזאן (11 אפריל 1914> סירט שװארץ אויף זײן ערשטע ארינינעלע פייעסע .דער װאלקן׳. א פנים, אז איר נױוא איז נעויוען נישט העכער םון דעם ניװא םון דעם דעםאלם• טיקן רעפערטואר סון אלגעמײנעם ײדישן טעאםער, אבער דער שטריך, אז שװארץ רײםט זיך צום שרײבן פארן טעאטיער, װערט װאס אמאל אלץ בולטזגר. שויוארץ נײט דערנאך איבער אין קעסלערס טעאטער (איצט טראגם עס בלויז דעם נאמען פון קעסלעס. דא װיל איך זיך אפשםעלן אויף צװײ קלײניע עפיזאדן, װעלכע זענען אבער, לויט סײן םײנוננ, זײער װיכטיק פאר דער כאראקטעריםטיק סיון שװארצן. מיר איז אויםגעקומען צו רעדן מיט א םך אנגעזעענע אקטיארן אין אמעריקע, װעלכע זענען געװען םון די ערשטע, װאם יהאבן געהאלםן לײגן דעם יסוד םארן ײדיםן .קונסט.טעא• טגר׳. יאײײקעי פון זײ האבן זײער גאנצער טעאטער-יניקה געצוינן םון ליטערארישן רעפיערטואר. זײ זענען געװען מיטנלידער םו, דעם דעםאלט זײער פאפולערן דראםאטישן קרײז .םראגרעסיװ דריאםאטיק קלויב׳, און זײ יװילן זיך נעמען דעם נאנצן קרעדיט פאר די דורכםירוננ םון פראנראם םון .קונסט-טעאטער׳. זײ װילן פסלנען שװארצז אסילו אלם אײנעם םון די אידעע-טרעגער םון .קונםם-טעאטער׳. אין די לעצםע יארן איז דער ענין װעגן דער אנטשטייונג םון ײדישן .קונםט-טעאטער׳ אין אמעריקע אםילו שוין ארויס םון הינטער די קוליסן. דער ענין איז שוין עםנטלעך אין דער אמע• ר׳קאנער און אײראפעישער פרעסע באהאנדלט נעװארן. לודװיק זאץ האם גענוםעןימער װי אײן מאל א װארם אין דער םראנע. שװארץי האט געענטםערט. אײך אנדיעיע האבן זיך אנגערוםן. אוןיעס האנדלט זיך נישט װעגן דעם נאר, צי שװארץ איז באװוםםזיניק צוגעגאנגען שאםן אין ניו-יארק א ײדישן .קונסט- םעאטער׳, װאם זאל זײן גרונםזעצלעך' אנדערש פון די אלע אנדערע ײדישיע טעיאטערם םײ מיט זײן אקטיארן-באשםאנד, םײ מים זײן רעפערטואסאוםן פון שפילן און םיט דער גאנצער בא• נעםונג םון דעם, װאם אן ערנכט ײדיש טעאטער דארף זײן. נאר םען פסלט, אז שװארץ זאל אםילו האבן געהאט א האנם צו דער באװוםטזיניקער גרינדונג'םון אזא טעאטער, וױיל - ע ר ה א ט נישט געהאט קיין צוטרוי צו ליטערארישע פ י ע ס ע ם אזוי םענהן די, װעלכע זענען געװען םון רי ערשטע ציגל• טרעגער צום בנין, זואם האם שפעטער אגגענוםען דעם נאמען.ײדיש קונסם-מעאםער׳ םיט דעם גאך שפעםערדירן עפילאג .סאריס שװארץ - דירעקםאר׳. אבער *ויםדויער האבן זײ נישם געהאט, וױיל צו קיין קרבנות זענען זײ נישט גרײם געװען און עװלות <יא, עװלות םחן זײן> האבן זײ אויך נישט געװאלט אריבערםראגן. און אין זײער קנאה און בעם אויף דעם, װאם שװארץ האם דער• ניײכם, אםת פים זײער נעוױםער מיטהילף, וױלן זײ מאםענטאלע, עפיזאדישע אויסדרוקן ם ן שװארצן םארװאנדלען אין זיײן טעאט- י־אלן און קינסםלערישן .אני םאםין*. װי איז אבער דער אמת? װיל איך דא ברענגען צװײ םאקםן: