Literarishe bleter · 1933-11-03 · 44 (3.11.1933) · p. Seite 702

ליטערארישע בלעםער נימ. 44 (695> זײט 702 ס. ■שײנץ מחי&אלישע פארמױונג מײן ארבעט ארום דער מוזיקאלער פארמירונג םין אקםנ- פעלדם-רעזניקס פיעסע ,דער ערשטער ײדישער רעקרוט׳ איי באשטאנען אין גאר א .קלײניקײס׳ - האלםן אן ענגן קאנטאקט מים דעם באנייטן, ריכטיקער געזאגם, אויף נײ איבערגעארבעטן טעקסט, װאס איז נעשאפן געװארן אדאנק דער מוסםערהאפטער ארבעט פון דער רעזשי מיטן אוימאר. אין דער מוזיקאלישער אײסטײטשונג םון די באזונדערע םבענישע בילדער האב איך זיך נישט אריענםירט אײסשליכלעך אויף דעם ײדישן פאלקס-ליד, אדער אויף סארשריבענע עטנא• נראפישע פאלקלאריעע סעלאדיעם. איך האב געהאט פאר זיך א הויפט-אויפנאבע: געבן אויף װיפל ס׳איז מענלעך, א ריכםיקע םוזיקאלישע כאראקםעריסטיק די באזונדערע פערםאנאזשן אדער אין דער נרעםערער מאס די מאםן-גרופעס, װעלכע זוכן אויף דער סצענע הילף קענןי דער ,גזירה׳, קהלה-לײט, פלי״קודש און גלאט ״שיינע׳ ײדן. די גראטעסקן־אינטאנאציע, װאס די מוזיקאלישע באגלײםונג נעמט אפט אן באדארף אויף א בולםן אופן באוױיזן דאס צביעות און ענםוזיאזם, װעלכע אט די גאנצע כלי-קודש קליקע האט באװוסטזיניק אויםגענוצט, אויף אפצונארן די םארפירטע םאלקס־ מאסן <די אינסצעניזירונג פונם געריכט איבער די זינדיקע םרויען א. א. װ.) פאר זײערע עגאיםםישע צילן: ארויפצוװארפן די גאנצע שװעריקייט פון דער גזירה אויפן הסון. די גרונט-אויפגאבע פון דער שטעלונג איז צו בןןװײזן אויפן בולטםטן אויפן די סאציאלע װידערשפרוכן אין דער ײדישער םביבה צו יענער צײם -י אין 19-טן יארהונדערט. צוליב דעם וױיזט דער טעאטער אין דער אמתער רעאלער וױרקלעכקײט די פערסאנאזשן פון דער פיעסע און ער שטרעבט דערביי בכלל נישט פארשװארצן די פײנטיעכע קלאסן אדער פארקערט, צו אידעאלי• וירן דעם פאזיטיװן טיפאזש. דער 'קינםטלערישער םארמירער פון טעאטער האלט דערפאר פאר נויטיק צו געבן אן איביעקטיװ בילד פון דער װירקלעכקייט. נאר אזא מין שטרענג• אביעקטיווע אפשפיגלונג פון די כוחות-פארהעלטענישן פון דעם נענעבענעם היסםארישן צײט-אפשניט, קען שאפן בײם צושויער די געהעריקע פארטייאישע און אקםיװע אויספירן. װאס איז שײך דער עצם-פארמירונג פון דער שטעלונג, האט דער קאמפאזיטאר ח׳ שיינין נישט נאר אויםגעפילט די אוייפגאבעס פונם אויטיאר און די פאדערונגען 'פזן רעזשי, אבער אײנצײטיק אויך גענעבן א זעלבסםארטיקע אויסטײטשונג, אזוי צו זאגן, א נײעם סטיל דער גאנצער שטעלונג אלם אזעלכער. ער האט געשאפן די געהעײקע טראקכירונג פון א רײ בילדער און ם׳האט זיך אים אײנגעגעבן צו געבן נרויסע מוזיקאלישע ליױונטן. די קינםטלער א. װ. ר א מ א נ א װ און נ. י. ם א ץ- סירקא האבן באװיזן צונויפשטעלן אן'אײגנארטיקן מאקעט. זײ האט זיך איינגעגעבן אײף זײער אן אינטערעסאנטן אויפן צו לײזן אויף דער םצענע די פראבלעם װעגן ײדישן היסטארישן קאסטיום. אויך דער אקטיארישער קאלעקטיװ האט ארויסגעװיזן גענוג ליבע און ענטוזיאזם צו דער ארבעט איבער דער שטעלונג. פװ מאדיס שװאר* װעלכע האבן יארנלאנג פארנומען דעם טראן, דערפילן, אז עם נעמט זיךישאקלען זײער כסא-הסלכות. יינגיע זענען אויםגעשטא נען, טאקע יזײערע מלמידים, װאס באקומען פון טאנ צו טאג אנערקענונג בײם טעאטער-עולם, װעלכער װיל געניסןיפון ױנגין, ברויזנדן טאלאנט, און די דינאסטיע רעװאלטירט. יעקב פ .אדלער טרעט ארויס מיט א פלאם-פייערדיקן ארטיקל, אז די ײדישע בינע גייט אונטער, דאם טעאטער-פובליקום איז מער נישט מיט די אלטע מאהיקאנער, די נעםטארן פון דער ײדישער בינע אין אמעריקע. איבער די ױנגע קענען גארנישט. שװארץ און א צװײ• טער ױנגער' טאלאנטירטער שוישפיליער (לײדער יונג פארשםארבןן) סעם שנײער פילן זיך באלײדיקט. זײ, װאס האבן אזויפיליכבוד צוגעטײלט זײערע רבײם, האבן נישט דערװארט, אז דער אײגע- נער ״איך׳ ביי זיי װעט באזיגן דעם קינסטלער, אז די פרייד םון זייערע מייסטערס, זעענדיק וױ ם׳װאקםן אונטער נייע, פיל-צו- זאגנדיקע יונגע כחות, װעט דערשטיקט װערן אונטער דער לאסט פון קנאה, און שװארץ אזוי חי שנײער ענטפערן אדלערן מיט ברױו אין רעדאקציע (15 יאנואר 1913>. אדלער איז אויפגעבראכט. ער נוצט אויס דאס, װאס שװארץ טרעט ארויח אויף דיװער• טיססענטן אלם אימיכאטאיר פון אים און אנדערע ,גדולים׳, און ער דערקלערט שװארצן יאלם קאפירער, אלם נאכמאכער. שװארץ איז געגוג מוטיק צו ענמפערן אד,ערן, אז ערירוםט אים ארוים אויף א קאנקורס צו שפילן אײן און די זעלבע פיעסע, כדי צו זען, צי אייז שװארץ אן אריגינעלער שוישפילער צי בלויז א קאפירער. און דער דאזייקער פסק-דין זאל נישם ארויסגעטראגן װערן דורך אקטיארן, נאיר דורכן טעאםער-עולם. זאל ער באשליםן, צי איז שװארץ אי שאפינדער קינסטלער, צי בלויז אן אימיטאטאר. שװארץ בארויקט זיך נישט פריער, ביז ער פארוואנדלט זײן ארויםרוף אין א פאקם: דעם 18 מערץ 1913 שטעלט ער צו זײן בענעפיס א פיעסע, אין װעלכער יעקב פ. אדלער האם ביז דא• סאלט געהאט זײן גלאנץ-ראל - ״אוריאל אקאסםא׳', און נאך מער - געװיינלעך םארנרעסערט מען צו א בענעפיס די נארםאלע פרײזן פון די בילעטן. שװארץ טוט פונקט דעם היפוך:ער מאכט םפעציעלע ביליקע פרײזן און אנאנסירט, אז ער טוט דאס דעך. זלםן ז'?ב7נרצװײג /?7י?3ע די לעבבס-געשיכטע 11 אכט יאר צײט האט מאריס שװארץ געשפילט מיט דוד קעסלערן און באטראכט קעסלערן פאר זײן רבין. א סך שטריכן פון קעסלערס אופן צו שפילן, די סאמע-גוטע, דאס שאפן א טיפ אמאל בלויז מיט געװיסע זשעסטן אדער טאנאציע; דאס נישט דעררעדן מיט װערטער, נאר מיט שטילשװײגנדע פאזעם - שטא- מען פון קעסלערס חדר. אייך האלט אפילו, אז דאס נישט פארוים- אויסרעכנען דעם פלאן פון דער אויפפירונג ושווארץ לייקנט עס, :זבער אײף פראבן בײ אים קאן מען דאס זען), נאר דאס אינ- סטינקטיװע, אינטואיטיװע, ױאם שאפט ויך ארויס פון שװארצן, װײל ער איז בטבע א קינסטלער און לאזט ארויס פון זיין האנט א זאך ערשט דעמאלט, װען זי איז גאנץ און פארענדיקט, -איז אויך א ירושה פוןיקעסלערן. און דא ברעכט אויס א ככסוך צױישן קעסלערן און זײן מענעדזשער. טאקע אן אײגענער, א נאענטער קרוב, א שטוף-זון, אבער ביזנעס איז ביזנעס. קעסלער װיערט דערװײטערט פון דעם טעאטער, אין װעלכן ער האט ממש געקיניגט, און דער םענע- דזשער װילנער פאדערט פוןישװארצן, ער זאל איבערנעמען קעם• לערס ראלן. שװארץ זאגט זיך אפ נישט מחמת קינסטלערישער מורא, נאר םחמת קינסטלערישן דרך-ארץ צום רבין. אבער די אקטיארן-יוניע צװיננט אים ארײנצוגײן אין קעסלערס ראלן, און שװארצס נאמען װערט ארויסגערוקט אויפן אויבנאן פון די ײדישע אקטייארן אין נױ-יארק. שװארץ הויבכ זיך אן פילן ענג אין די ראמען פון בלויז שוישפילער. ער הויבט אן צו זוכן רעפערטואר םאר זיך און ודעם 13 דעצעמבער 1912) פירט ער אויף אין ליפצין-טעאטער זײנע אן איבערזעצונג פון דער פיעסע ״דאס הויז נעקסט דאר׳ פון דזש. הארכלי מענערם. עם איז זײן ערשמע ליטערארישע בינע• ארבעט, און װי ביי א סך בינע-שרייבער הויבט עס זיך אן מיט אן איבערזעצונג. אין דער יידישער טעאטער-װעלט ברעכט זיך: די אלטע דינאסכיע איז אלט געװארן: אדלער, טאמאשעװסקי און קעסלער,