Literarishe bleter · 1933-11-03 · 44 (3.11.1933) · p. Seite 700

'יסערארישע בלעטער גומ. 44 י.<495) זייט 700 אין רומעניען האט שטערנבערג א גרויםן נאמען. קיין ײדישע פרעסע איז איין גרוים-רומעניען און טראנסילװאניען (אויםער אין קישיניעװ, - וײ עס דערשײנט א טאג-צײ- טונג און אין טשערנאװיץ בוקאװינע, א װאכנבלאטו נישטא. דאם װירקט נאטירלעך אץ א גרויםער מאס אויפן יידישן טעאסער, װי בכלל אויפן ײדישן לעבן. אזוי, למשל, װיפיל די רומענישע פרעסע זאל נישט אפגעבן ארט <קיין םך גיט זי בסילא :ישט אפ) פארן יידישן טעאטער, אדער פאר אנדערע קולטור-דערשײ- נונגען, איז ערשטנס דעיגײיט עס נישט צו די ברײטע ײדישע מאסן אין רומעניען גופא, צװײטנס, בלייבט עם אומבאװוסט םאר די ײדישע קולטור-פרײנט און םאר גרויםע מאסן ײדישן לעזער אין דער איבעריקער װעלט. דאם טארמאזירט אין א גרויםן מאס דאס יידישן קולטור-לעבן. די איצטיקע רומעניע, װאס האש אין אירע גו. .ב^ן איבער א מיליאן ײדן מיט א גרויסער 'יידישער אינטעלינגנץ, האט שוין ארויסגעגעבן א ריי באדייטנדיקע יידישע דיכשער, שרײבער, קינסטלער און זשורנאליסטן. א טײל פון זײ געפינען זיך אין אנדערע לענדער, וזו זײ האבן פון צײט צו צײט די מענלעכקייט זיך צו לןןון הערן דעם יידישן לייענער. די יעניקע אבער, װאס זענען פארבליבן אין רומעניע, האבן זעלטן די םעגלעכקײט צו האבן א קאנטאקט אפילו מיט זײערע אײגענע מאםן. אט האב איך בײגעיוװינט דעם געזעגנונגם-אװנט פינם רעװי ״סקאצל קומט״. ם׳איז שוין אינאװנט געװען רעכט קאלם, און די לעצמע פארשטעלונג איז פארגעקומען אין א זאל. דער זאל איז נישט געװען קײן גרויסער, אבער ער איז געײען פול פון ברעג ביז ברעג. אויך די גאלעריע איז געװען איבערפולט. כ האב געוען בײם ארײנגײן צעפלאמטע פנימער פון ײדישע םטודענטן און אינטעליגענטע ארבעםער, װאס האבן זיך פאניש געריסן אין זאל, מורא האבנדיק, מ׳זאל נישט באקומען קיין פלעצער. כ׳האב נעזען די יליבע און באיגייםטערונג, װאס מ׳האט ארויסגעװיזן צו שטערנבערגן. ס׳האט זיך געםילט א פארכאפטער אטעם פון די צוהערער בעת די רעדעס פון ד״ר שלמר■ ביקל און יעקב שטערנבערג. ס׳האט זיך נישט װילנדיק געשטעלט די פראגע: ײו איז דער קאנטאקיט, װאס האלט דא דעם קינסט,ער, דעם שרײבער מיםן עולס? װען און װו באגעגענען זיי זיךן שוין זשע אמאל אין א יובל צופעליק? דער טאפלטסר נומעו ״ליט♦ בלעטעו״ געװױמעט 15 יאו ײדישעו ^גסס=םעאטעו ארטיקלען פין נ. מ־יזיל, ז. זילבערצװייג, י. באטאשאנ• סקי, מ. ארנשטיין, י. מ. נײראן, מ. װייכערט, י. י. זינ׳ גער, א. מארעװסקי, ז. רײזען, אהרן צ־יטל־ן, ל. מלאך, ױסף גרינבערג-גרין א. א. ד י יך יא י?? ס ס ד י ד ס פרײז בלויז ס= גראשן שיקט דאס נעלט דורך פ. ק. א. 639. נ. מײזיל אדער א פאסט-מארקע פאר סצ גראשן. פארלאג ״טאמאר״, װילנע, שאפען־גאם 1 ״א די געשיכטעי'פחד״־ייידישעד אובעטער־ באוועגונג אןרוסלאנד, פוילןאוןליטע לוי׳ט נישט-געדחקטע אוכיװ־מאםעויאלן. ײרש ד. װיבל 440 זײטן. פרײז: אנשטאט 14 גילדן בלויז 7 געבונדן 9 מיש באעםעלונגען דארף מען זיך װמנרן אריסשליסלמך: .30 .תז 1 ,סח11^\ "•ו ס תז ס 7״ .!זץ^,־ דערצי א סך מעלאדישקייט, א שלל פײנע אריגינעלע מאטיזזן, װי אויך געלונגענע צוגעקליבענע און באאריבעטע פונם יאויבנ־ דעימאנטן ײנגן קאמפאזיטאר מאקס האלם, װעלכער איז גלייכ־ צײטיק אויך דער דירינענט,' און פון אנדערע. די דעקאראציעם און קאםטיומען זענען באשײדן און צוגלײך צװעקמעסיק און ,געשמאקפול. צו דער דאזיקער ארבעט האט ששערנבערג צוגעצויגן דעם ױנגן ײדיש־רומענישן קינסטלער 'ם. ה. מאקסי. אין דער רעװי טרעט אויך ארויס א באלעט פון עטלענע פאר ײנגע שלאנקע רומענישע טענצערינס, װעלכע זענען גענומען געװארן פון א רומענישער טאנץ־סטודיע. די טענץ פון די דאזיקע באלערינעס דינען װי צװישן-נומערן אדער װיניעטקעס צו געיװיםע פראגראס־טײלן, דערצו - די פאסיקע מוזיק. די טענץ און די האלטונג פון די דאזיקע ״גוירלס״, זײערע קאסטױמען - אלץ איז םיט געשמאק, 'טאקט, אן צװיידייטיקײטן אוןי אן דער ארויס־ רופנדיקער הפקרות פון מאנכע ענלעכע רעװי־נומערן. מ׳דארף זיך ספעציעל אפשטעלן אײפן טעקםט פונם רעװי, װעלכער איז פארפאסט נעװארן דורך יעקב שטערנבערג אץ דעם באקאנטן נאװעליסט משה אלטמאן.' אפגערעדט װעגן דעם שארפזין, שײנע אײנפאלן, פײנעם הומאר אוין קרעפשיקן אינהאלם, איז ער ריטמיש, אנגעשריבן אין א שײנער שפראך א־ן איז אליין פאר זיך א ליטערארישע שאפינג. אויב אין טעקסט װי בכלל אין רעװי זענען פאראן חסרונות, איו דאס מחמת צופיל אינטע־ ליגענט־שקייט. מיט אנדערע װערטער, די רעװי איז צוגעפאסט און פארשטענדלעכער פאר דער אינטעליגענץ אײדעי פארן כרײטן טעאםער־באזוכצר. דער פשוטער עולם װעט נישט ארײנדרינגען אין מאנכע אײדעלע מאטעריעם, װי, למשל, אינם נומער פון אײנשטײנען, הגם באלד אויף דעם קומט דער באמת־גלענצנדיקער אײנ״אל פון פאראדירן איינשטײנען מיט זיין רעלאטיװיטעט־ טעאריע מצד חםידישע יידן מיט א הארציק־זיםן ניגון, פארגלײך װעגן דער שיף, װאס פייט מיך קײן ברעמען: ״װער איז געקומען צו װעמען, ברעמען צו מיר אדער איך צו ברעמען״? דאס רופט ארוים גרוים הײטערקײט בײפ עולם װי אויך דער סוף מיט דער סעלעגראם צו אײנשטײנען: ״הימל־ערדענױ, גובערניע־װעלטענױ, פראפעסארו אײנשטײנו <א פאראפראזירוננ פונם חםידישן אדרעם צים רבין שניאורסאן. גראנאװסקי האט דאס אויםגענוצט אין ״קאלדוניע״ אויף אן אדרעס צו גרוזנבערגן). דאך איז מערקוױרדיק אט װאס: די רעװי איז נעשפילט געװארן סוף זומער אין א זומער• גארטן, ױו אינאװנט איז שוין געװען קאלטלעך, באזונדערם פאר די בוקארעשטער ײדן, װאם האבן גװאלטיק ליב װארעמקײט. אין דאך איז די רעװי געגאנגען א פאר חדשים אװנט אין אױנט, יחוץ די מעג, ײען ס׳האט גערעגנט. און נאך עפעס: דא נישט װײט, אין טעאטעי ״ניו״ איז אויך געגאנגען א יידישע רעװי <אן קאנקורענץ קען דאך נישם זײן...) ,פון א רוכעניש־ײדישן מחבר יאן פריבעגי. די רעײי אינטערן נאמען ״נעטא לאכט״ איז באשטאנען פון איבער דרײסיק נומערן, װו ס׳איז נעװען פין ״פויגל-מילך״, און מען דארף מודה זײו, אז זי איז געװען נארנישט שלעכט צוזאמענגעשטעלט. די רעװי איז שוין דװקא יא געװען צוגעפאכט פארן בײיטן עולם. ס׳זענען געװען טײלן, װאס האין דערפאנט די ײדישע שונד-אפערעטקע. ס׳זענצן געװען אן א שיר קנאל-עפצקטן, ס׳האבן געטאנצט כמעט נאקעטע גיירלס, ספעציעל ציגעקליבענע, און נאך אנדערע טיייוקן. אין פרט פון פ־ײלעכקײט האט דער עולס זינער געקענט געפינען אן אן ערך מערער אײדעי־ בײ שטערנבעי־גן. אין דא קומט דאם מערקוױרדיקע: די רעװי ״געטא לאכט״ האט נישט געהאט אזא דערפאלג און איז א סך שװאכער באזוכט נעװארן. עטלעכע מאל האט מען געקענט זען זײער פערסאנאל ײי צוזעער אויף ״ס׳קאצל קומט״, װײל ״נעטא לאכט״ האט אין יצנעם אװנט נישט געשפילט. צי זאל מען דאם דערקלערן דערמיט, װאס דער בײיטער עולם האט נאך במעט נישט אײנגעביסן דעם ענין רעװי, און דער עי־נםטער צוזעער שטרעבט צו מער קינסמלערישעס - דאס איז אן אנדער שאלה. געװיס האט חוץ אלעמען אויך געשפילט א גרויםע ראלע די רומענישע טעאטער-קריטיק, ײאס האט זיך אפ• נערופן מיט באנײכטערונג װעגן שטערנבערגס ירעװי, װי בכלל װעגן אלע שטערנבערגס אויפפירונגען.