Literarishe bleter · 1933-11-03 · 44 (3.11.1933) · p. Seite 699

זײם 699 ליםערארישע גלעםער גזמ. 44 (495) דעם קאנטןזקט - צװישן דיכםער, שפילער אץ - עולם... שוין יאנגע יארן איז מיר נישט אויסגעקומען אזוי שארף זנו פילן אזא ניװעלירנדיקן אטעם אין ספעקטאקל. טעאטער איז דערדריקט, טעאטער איז פארבלאנדזשעט, טעאטער איז דערהרגעט. דורך װעלכע דערנערװעגן װעט זיך אומקערן דער פרײער םינקלדיקער פראםעטעוס-גײסט צוריק צו די פארשימלםע ברע- טער פון טעאטערז די תשובה ליגט אין די נסיונות פון אונזער היסטארישער תקוםה. ם׳וזעם זיך אויסגלײכן דער מענטש, װעט ער באפרײען - דעם אקטיאר. נאר דער הײסער אטעם םון אקטיארישן שאםן איז מסוגל גו פארװאנדלען אקטואליעם אין װערק םון פלאסטישער דיכטונג- םון דער בינע... י. י. זיננער האט פון א צאפלדיקער טאג־טעסע באשאם, אזא מין מתנה םארן אקטיאר, און לאמיר זײן ״סאװינקאװ׳■ וױנטש מער פונק און שטראל אין װײטערדיקע אויםםירונגען.'- דעם דיפלאמאט אדאלף יאפע, און, פדי צו האלטן דעם .קאנ• טאקס׳ מיט די םלבושים םון מאטראם - האט ער פסדר םלע• בעיש און גראביינגעריש - געשפיגן - םארדרום האט עס ארויסגערופן, בעת דיבענקא ד א ר ף ארויסרוםן - אנטציקוננ. װײל אויב דיבענקא איו נ י ש ט םרעכמיק, דאן איז םאװינקאװ - אן אידיאט. סאװינקאװ איז אבער נישם קײן ״אידיאט׳ - ער איו אקרבן םון זיין פריצישק״ט, װעלכע האט אים גע• שטערט צו דערזעען דיבענקאס פראכט און רעכט - רעכם אויף די אלע אוםברחמנותדיקע מעשים אין נאמען םון זײן מענםשלעכן בונט - םאר דער באפרײוננ פון זײן מיי ן: ק ל א ס״... א רײ שוישפילער האבן באװיזן טאלאנט און זענען דערגאנ־ גען איפער דער ראמפע. א ריי - איםפאנירט םיט זײער ערנסט• קײט, האלטונג, געשטאלט, טאן. אבער דאמינירט האט עפעם אזוינס, װאס װאס רייםט פ. קיטעי / דיז-ע י״ שטערבפערגס רעװי״ ״םײאצל הומט־ אײ בויארעשט (אײנדרןקן װטגן ז; נסיעד׳ איבטר דזפעניע/ מאדערנעם המן - היטלער און דעם קלײנעם טשאפלין (א דוד און גלית־שפיל). דרײסטער און קרעפטיקער איז דער צוױיטער טײל פון פראגראם, װאס הויבט זיך אן מיט א קריזים־פאפוגײלע (א. בערקאוױטש) אין דער טיםעניש פון דער םצענע און די גורלוע־ פארקויפעוין (עללא זילבער•. זי קוםט ארויף פון זאל. די גאנצי םצענע איז אונטער דער שטימונג פון קריזיס מיט א טיפער און בולטער סאציאלער באסאנונג, מיט א גאסן־םרוי און אםילו מיט א כאר הונגעריקע קינדער, װאס קלויבן אויםגערויכערטע ציגא־ רעטקעס אויף די גאסן. דאס אלץ איז אװעקגעשטעלמ מיט געשמאק און טאקט. און דא האט שטערנבערג באװיזן, אז מען קען אנרירן די שארפסטע ' פראביעמען און פרײדיקן םון דער סצענע די ביטערסטע אמתן, װען מען שאפט דערצו די געהע־ ־יקע ראם און מען האלט זיך בײ א געװיסער עלעמענטארער עסטעטיק. אין אט דער צװײטער אפטײלונג אלס דאס גאסן־מײדל או־ שפעטער די װאקארעשמער (װאקארעשט איזט דער ײדישר קװאר־ טאל אין בוקארעשט• ״װיצול בלאנד״ טרעט ארים מיט א באזונ דערן גלאנץ די ױנגע סובערעטין סעװיליא פאםטאר א ריי מעלות פאומאגט אט די דאויקע סעװילא פאסטואר זיי איו ײנג, שײן, פלאסטיש, *זינגט אפ א לידל מיש געשמאק אין געפיל און גײט א טענצל מיט טאקט און אויסער גמװײנלכער גראצע נישט אומזיסט איז• זי דער ליבלינג פון בוקארעשטער עולם װעלכער באגעגנט זי תמיד מיט אפלאדיסמנטן און פאדערט וי פסדר אויף ביס. זי איז, קען מען ואגן, די נשמה פונם רעוױ און נאך אײנער קומט ארויס באזונדערס בולט אין אט דער אפטײלונג םונם רעװי - דאס איז דער װינער ײדישער ארטיסט דוד נאכבאר,א קערנדיקער בוף־קאמיקער מיט א זאפטיקער שטים, אויסגעצײכנטער מימיק און פ־ינער באװעגלעכקײט. די סצענע לעבט אויף, װען ער באװײזט זיך. עראיז זײער מוזיקאליש און םארםאגם א סך געפיל פאר א ײדישן ליד צוזאמען מיםן ײדישן ״קנײטש׳. א געשמאקע שטים סארמאגט די ױנגע ערנא זיגלער. װעלכע םירט אויס סאלא־נומערן און דועטן. אינם רעװי נעמט אויך אנטײל דער פירער פון דער טרופע משה זיגלער, עללאזילבער, מ. פאסטאר, ה.קא- ראװםקי, א. בערקאװיטש און אנדערע. די צװײטע אפטײלונג איז בכלל א שעדעװר מיט דער םילםארביקײט םון די נומערן, װאם בייטן זיך גיך און קייםלען זיך אײנער אינם אנדערן, אדער דערסילן זיך מיטאנאנדער, אין בוקארעשט, אינם גארטן-טעאמער ״זשיגניצא׳, וװ גאלדפאדען האט מיט צענדליקער יארן צוריק געשפילם יידיש מעאטער, האטי דער גוט־באקאנטער דיכםער און רעזשיסער י ע ק ב שטערנבערג אװעקגעשטעלט א קינססלערישע רעװי, װאס װאלט געקענט באשײנען יעדע אײראפעישע בינע. נאך מער: די רעוױ האט שטערנבערג געשטעדט מיט ײדישע אקטיארן, װאם האבן ביז איצט פמעט דורכוים געשפילט אפערעטן. די ײדישע װאנדער־טרופע פון מ. זיגלער האט דורך דער רעװי באקומען איר קינסטלערישן תיקון און דערמיט רעהאבליטירט דעם ײדישן אקםיאר. יעדער מיטנליד פון דער טרופע האט ערנסט און אויפריכטיק זיך באמיט צו געבן דאס בעסטע, װאסיער קען. א טייל ארטיסטן האבן זיך דורך דער רעװי ארויסגערוקט אוםן פא־ דעיגרונט און באװיזן, אז די רומענישע ײדישע סצענע פארמאגיט כחות, װאם װעלן מיט דער צײט םארנעמען אן אנגעזעענעם ארט אינם ײדישן טעאטער אין דער װעלט. שמערנבערג האמ אין זײן רעװי דורכגעפלאכטן לאקאלע רומענישע ײדישע עגינים, אלגעמײגע ײדישע און בכלל סענטש־ לעכע. זײן רעװי איז געבױט אויף פסדרדיקע סיורפריזן: ״ס׳קאצל קומט׳ הײםט די רעװי. ״ס׳קאצל קוםט׳ איז א ״ברוך הבאי' אין ערנםטן און אין איראנישן'זינען. די רעװי הויבט זיר אן םון אן ״אויפשטאנד׳, אי ״פונט׳ פונם םופלער, װעלכער שטעקט זיך ארוים אויף העלפט פון זײן סופלערן-קעםטל, װאס איז מיט איר עםענונג צוגעקערט צום עולם און ער האלט א פאטעטישן מאנאלאג, װאס םארענדיקט זיך מיט א מין פייער־ לעכן קידוש אוייףי אי גלעזיל רוםענישן װײן און אן אפגיסן די מכות םאר די ײדישע שונאים. נאכדעם נײען פאראדיעס און שארזשן אויף די רומעניש־ יידישע אםיציעלע םירערם מיט א לירישער אינטערמעצא, אן ארגינעלער טאנגא, װאם װערט געשטעלט אין דער פארים פון םאנאנדערגעעםנטע בלעטער פון גרעצס ײדישער געשינטיע, פונ־ װאנען עס גײען אראפ דאנא שפאניא (ערנא זיגלער) און דאן איזראלע <ה. קאסאװסקי). 'די אינטערמעצא װערט געגעבן אויםן שטײגער פון קאםעדיע דעלארטע דורך אןי אנזאג סון צװײ פאזשן. די מו־ױק איז םון יונגן, זײער־באגאבטן רומעניש־ײדישן קאמפא־ זיםאר םאקם האלם, װעלכער האט ד<ר רעװי געגעבן'א ריײ ארגינעלע לירישע מוזיק־נומערן (ײדישע טאנגאם, וזאלצערס, רומבאס א א.). א מגילת־אסתר־שפיל, װי אזוי גאלדםאדען־אקטיארן האבן דאס אםאל געמאכט. א סצענע אויף דער סצעגע. אויףי אט דיעם םאן קומען םאר די פאראדירטע רומעניש־ײדישע כלל־טוער מיטן