Literarishe bleter · 1933-11-03 · 44 (3.11.1933) · p. Seite 698

ליםערארישע בלעםער נום. 44 (495) זײט 698 שטאנד ג א נ ץ, און ער אין זײן רעװאלט - געשפזןלטן און- געבראנן. דער שוישפילער האט גענעבן פרעכטיקע םאפענםן אין זײנע גרענעגן, אבער דיי גרענעגן זענען װײט פון דער פרא־ בלעם און די אינטערפרעטאציע האם דערםירט אין אײןארט פשוט צו אן אומפארגעבלעכער געשמאקלאזיקײט: װען םאװי קאװ דערהערט דעם טויט־אורטײל, ברעכט ער צוזאמען נװי א פחדן און פאלט אװעק מיט אונטערגעהאקטע פ י ם. זייער א שײנער מאמענט איז דער סוף: די שװאר צע פי גור אויפן פאן פון דער נאכם אין פענםטער, אײדער ער װארפט זיך אראפ. אבער דער עפעקט איז א ךײן־דעקאראטיװער, און ער פארגיטיקט נ י ש ט די פארלוסט פון פרעכטיקן ע ק ם- ט א ז, מיט װעלכן דער מאמענם איז באהײצט אין ד י כ ט ע ר ם ט ע ק ם ט. דא האט די רעזשי אויםנעראטן דאם שוישפילערי• שע, און פאר דער אימפאזאנטער דעקאראטיוױטעט קאן א שוי. שפילער דעם רעזשיסער קײן לויב נישט זיננען. פארדריסלעך איז געװען דער פרעכטיקער עפיזאד מיט ״װאםקא דעם נאר׳. די שוישפילערישע לײסטונג איז דא געשטאנען נאך אויף א העכערער מדרגה װי אין פאל סאװינקאװ: פשוט-גלענצנד. אבער די רעזשיסערישע יייניע איז א פאר- ניכטנדיקע: אזא מין מיסברויך מיט פויזעם און ״האלבע טע• נער׳ געדענקען מיר נישט צייט די ע ר ש ט ע שרים פון סטא- ניסלאװאװסקים ״פערטער װאנט׳ - אזוי טאר מען אין טעאטער נישט רעדן און נישט שפילן:: דער גאנצער םפעקטאקל איז פאראנקערט אין אט־דער פארבלאזער לאננװייליקייט. עם קאן נישט אנצינדן דעם עולם: עס מוז אים לאזן קאלטז רעװאלוציע, באמבעס, לעבנם, טויטן, פויער, פריץ - דאס זענען אלץ עפאפעיעס פון קאלאריט, זשעסט, בלוט, דונער. י. י. זינגער א־ז ארײנגעפאילן יאין די שװאכע ארעמם פון אנטאן טשעכאװס אטמאםפער... װער געדענקט יענעם ״טעאםער׳, די אקטן קריכן אין דעמערונג, דער פארהאנג פאלט אין חלשות, דער עולם פילט עם נישט און װײס עם נישט, און אײן צושויער כאפמ זיך אויף פון דריםל, וױיל אין די פוסםע רײען הויבט א צװײטער צושויער אן צו שנארכן פון זיסן שלאף - דאס איז נישט םעאטער פון דער רעװאלוציע:: דאס זענען ננישט קײן ברעטער פון אונזערע שטורם-יאון דראנג-פעריאדן. - דאס איז געװען די פעםט פון אפגעלעבטן בירגערטום, װאס האט פון טעאטער פארטריבן געפיל און פארב, קלאנג און ליניע און מיט טויזנטער געקינצלםע בעזעמער פאריאגס אין די הרי חושך. - דעם לעבעדיקן, ברויזנדיקן אקטיאר. ״ראפינירטע פארמען׳ האט עס געזאלט זײן. בײ סםאניס- לאװםקין און בראמען אין אנהויב יארהונדערט איז עס אויך גע- װען אזוי, אבער אין ״אטענעום׳ אויף דער פארשטעלוננ - גאט בארעמהערציקער!: א שוישפילער פירט א ליבע-דערקלערונג מיט דער פאר- טנערין, און, װען ער זאנט צו איר: ״דײנע הענט זענען באשאםן פאר עפעם אנדערש׳ -ילאזט זיך אוים, אז די הענט זענען אין שװארצע הענםשקעס... יא:' לאגיש איז עם נישט אויסגעשלאםן, אבער קינסטלעריש, םצעניש! אבער מער פון אלץ שרײט אין ״אשענעום׳ די נעשטאלם - פון'םאטראם דיבענקא. אין ״וואסקע דעם נאר׳ איז דא פארניכטעט געװארן דער פויער, די דארפישע נאיוױטעט: עס איז געװארן אינםעלעקטועל - הארציק, מענםשלעך - טראגיש. דערפון האט פארלוירן די ועשטאלט, דער קאלארים, אבער נאנץ איז געבליבן - די טעזע. מיט ״דיבענקא׳ איז פארגעקומען פשוט א קאםאסראםע: אגשטאט דעם װולקאניישן מאםראס פון ״אזזרארא׳, דעם שװארציערדיקן, װילדן, פארגרעבטן, אוסיגעצוימטן, אומריקזיכט- בארן, אבער פרעכטיקן אין זײן שםורמישקײם, גאנצקיים און זעלבסטיבאװוסטזײן, איז ארוסגעקראכן איבער דער בינע א םין... ״װיקטאר טשערנאװ׳, װאס האט' אויםערלעך זײער דערמאגם אויסגעדיכטעט די שיטה, װו די טענער פון אונזערע צײטן געפינען דעם פולן אפקלאנג און שאםן די זיכערקײם, אז די צײמ װעט.צום דאזיקן װערק בשום-אופן נישט פארקלענערן דעם אינטערעם, נאר פאיקערט: דאס װערק װעט אין עכא פון װיי• טערדיקע יארן װערן װערטפולער און רײפער, װייל -' דאס דיכטערישע שטייט נישט אפ פון אקטועלן... אבער - צום אמתן באדויערן - אין ״אטענעום״ א־ז דאס אקטועלע געבליבן װי פארטויבט אונטער א םין ״סורדינקע׳. די בונטע פארבן פון גלויבן און יאוש, װאס די צײט און דאס װערק אנטהאלטן אין זיך זענען ארויסנעקומען בלײך און בלאם. די אויפפירונג אין ״אטענעום״ א־ז װײט-אפגעשטאנען פון זינגערם װערק. ערשט בילד. דער אטענטאט. געש־כטלעך איז עס פארגע־ קוסען ארום 12 בײטאג. די רעזשי האט אונז ארײנגעפירט - אין א פינםטערן צימער,' װו בײ א ליכטל ציטערט סאװינקאװס חברטע... איז עם - ״םרײע פאנטאזיע׳ פון רעזשיסער. לא״מיר מיט דרך-ארץ זיך פארנויגן. אבער פארװאס רעדט סען װעגן קרעמל, און אין פראגראם-צעיטל שטײט שװארץ אויף װיים: ״פעטערבורג׳? דאס איז שוין - ל א פ ס ו ס. די״ באקאגטשאפט מיטן מעקסט לאזט נישט איבער קײן שום ריקזיכט אין דער באהויפטוננ, אז נישט נאר אין געדרוקטן פראנראם - אײך אויף די ברעטער - און דארטן א סך מער - זעניען צעשאטן און צעבליט די לאפסוסן. אין ספעקטאקל זענען פאראן מאמענטן פין טאלענטירטע שוישפילערישע לײסטונגען, אבער דער״ לאפכוס פון פלאכער _ אין דערבײ פ ר ע ט ע נ צ י ע• ז״ער רעזשי הערם נישט אױף צו רײסן אײג און אויער כמעט אין גאנצן ספעקטאקי. א שוישפילער מיט נערװן, מיט עקספרעםיע, מיט אויפריכ• טיקײט שפילט םאװינקאװן און, אויב אין ״אטענעום״ דאמינירט דער װילן פין א ר ע ז ש י ס ע ר, דאן איז א לאפסוס די א י ג טערפרעטאציע פון דער טיטל-ראלע. װען א ראלע װערט פאלש אינטערפרעטירט אין א טעא• טער, װו עם ״גיט דעם טאן״ א באשטימטער שוישפילער, דאן איז עם א פועל-יוצא פון דעם, װאם דער אקטיאר האט גע װאלט שפילן די ראלע. דאן איזיעס א ״גאט־זאך׳: אױב דעד אקיטיאר איז מונע-סיולי און די ראלע איזיהאסלעט, װערט - מונע-יםולי אין האמלעט. אבער, אויב ״דער אקטיאר״ איז א דאמע אין באלזאק - עלטער, און די ראלע איז...' ״ראמעא״, דאן איז - א דיקע דאמע אלם ראמעא אדער - ״הערציאג פון רײכשטאדט', אדער - ״יאהאנא ד׳ארק׳.. ריעזשיםערן האט גאט געבראכט אויף דער זינדיקער װעלט, כדי צו באקעמפן די 'אקטיארישע עגאצענטײזמען, שאפן א סינטעז פון קונסטן, פארטיילן ליכטער און שאטנס און אינ טערפרעטירן דעם דיכטער איןהסכם מיטזיינע טעזן און בילדער. םאװינקאװ איז א דענדי, א פ־יץ, א סיבא־יט, א פאר• שוין, װאם איז פרעמד דעם מין פלעבעיער, דער טבע פון דעקאדאנם, דער עצם ״דענענעראציע״. אין ״אטענעום״ אבער האבן מיר דערזעען א-נעװראס• טעניקער פון ערשטן אײפטריט ביזן לעצטן שריט. כיים אויטאר שטארבט סאװינקאװ מיט דער פראזע: ״קא- ליאיעװ ברודער' מײנער. איך גײ ״צו דיר...-סאװינקאװ שטארבט װי פעטראניוס, געלעבט האט ער אויך װי אןג דער קינסטלערישער יזין פון ערשטן בילד בא• שמײט אין דעם, װאס אין א פרעכטיקן, ליכטיקן קאמפארטאבעלן ציםער לאזט זיך ארײן אן אויםגעכאלעטדר ענגלישער םער, און מיר דעריהערן, אז ע ר האט עס גיעװארפן די באמבע אין זיין ברודער פון שטאם און קלאס פאר דער ״באפרײונג פון פויערים און ארבעםער׳... און אין צװײטן בילד מיטן בלומענקראנץ אין האנט האסט ער די זיגער, װי - קאריאלאנוס האםט דעם המון פחדניס, און אזוי װאקסט זײן האס און פלוך קעגן די כװאליעס פון שםוץ. און אזוי פארפלאנטערםזיךזײן מאראל אין זײן עסטעטיק, און אזוי פאלטיער ענדלעך אויף די קני פאר די םארהאסטע פויערים, .וױיל?ײ זענען אין זײער אוים•