Literarishe bleter · 1933-11-03 · 44 (3.11.1933) · p. Seite 694

ליטערארישע בלעטער נומ. 44 (495) זייט 694 װאס אנבאלאגט א. אלםיס רעכענונגען סיט העבי־עאיש. - איך װײס נישט װאס אין פאלעסטינע איז - אבער דא איז די זאך שוין א לאנג־פארגעסענע. אפילו די העבריעאיםםן יםירן דא זײערע קאםפן מיט ײדיש אײף יידיש. ביאליק האט דא זעכצין לשונות .באגראבן׳ אויף ײדיש. און א. צ. גרינבעוגי הןןם״ עםלע־ כע צענד׳יק שרײבער ״געהרגעט׳ אויף ײדיש. מיר װײםן דא נישט פון קײן העברעאיש, און קײן העברעאיש םןלק. א. אלמי האט א סך םארזען. גרןוד דאס, װאס ער האט באדארפט באצײכענען אלם שעדלעכע דערשײנונגען איין דער לי־ טעראטור, האט ער מיט א גרינגער האנט פאראלגעמײגערט, און אויף אזא אויפן ןורײנגעםאלן אין אן אײגנארטיקן ציניזם. װי זשע איז מעגלעך, אז בײ אונז זאל זײן בעסערז ס׳איז דאך קײן נייס נישט, אז יעדע אלגעמײנע מכה איז אויף דער ײדיישער גאס מאתים מבות. זײער מעגלעך, אז מיר װעלן איצט אין גרויםן קריזים םארלירן שולן, פארלאגן. מאנוסקריפטן תעלן בלײבן ליגן נישט ארויסגעגעבענע, און די ארויםגעגעבענע ביכער װעלן שלעכט פארקויפט װערן. איז דאם דען טויט? און אז קערנער ליגן איבער װינטער אונטער שנײ און רעגן, װאקסן זײ דען נישט שפעםער? גענוג, זײ זענען נאר פארזײט. ט ן מ י ד * ארטיק, אײדער די איצשיקע קאנצענטרירסע ײדישע מיליאניקע קיבוציפ אין גרויםע שטעט. דא האבן םיר א סך מער צו טאן מיט א המון, אן אויפגעזמל פון א סך, א םך אײנצלנע און אין זײער תוך פאראײנצלטע אינדױױדן׳ װאס געפינען זיך װי אן איבערגעזעטיקםםער דאמף אין א פארשלאםענעם קעסל. עס פעלט די םאציאל״פםיכאלאגישע אינערץ צו זעען, ױאם מען אױ, יעטװעדער זוכט זיך זיין װינקעלע װוהץ ארײנ- צוקריכן... אויב אומעטום זענען מאסן דער בויענדיקער פוח פעלט אונז צו אונזער אומגליק אט דער בויענדיקער פאקטאר. אײן קלײנער פויערים־דארף איז סאציאל א סך מאםיװער אײ• דער הונדערט מאל אזוי יפיל מענטשן, פארמיסלער, אין א גרויםער שטאט. אונזערע אמאליקע שטעטלעך זענען געװען מאסױו, מיר האבן דעמאלט געקענט רעדן פון ײדישע מאסן. אמת, אויך דעמאלמ איז דאס געװען א פארמיטלער־עלעםענט, אבער אט די דאזיקע באשעפטיקוננ איז געװען אזו• פרימיטיװ איינפאך. אז זי האט לגםרי נןשט פארלאנגט קיין צוגרײםונג און צופאסונג, קײן גײסטיקע אנשטרעננונג. דאס אלץ איז אפ- געגעבן געװארן דער טראדיציע. די אײנשטעלונג פון דעם גאנצן סכום יחידים איז געװען געװענדם נישט צום עקאנאמישן מאמענט אין לעבן, נאר אויף דעם אריינלעבן זיך אץ דער טראדיציע פון דער סביבה: ״װעט ער קענען גוט א בלאם גמרא, װעט ער אויך סויגן צום מםחר״ — בכן, צו דער העכ- סטער עקאנאמישער מדרגה פון אמאליקן שטעטל. די ארגאני- זאציע, די קאנצענטראציע פון דער ײדישער באפעלקערוננ אץ די גרויםע שטעט האט נישט קאנצענטרירט קיין יידישע מאםן. מ׳שטײנס געזאגס, װאס פאר א מאסן דאם זענען, — אײך יעטװעדער מאלעקול, יעטװעדער יחיד ציט נישט צו אט דער ײדישער כלומרשטער מאסע, נאר פארקערם, עס ציס אים םא- ציאל-עקאנאמיש צו דער מאסע, װאס איז פרעמד און װאס אץ איר דרינגס די ײדישע ״מאםע״ ארײן וױ םאראײנצלטע יחידים. אויב עס זענען דאך םאראן פעדעם, װאס בינדן אט די פאראײנצלטע יחידים, א צעמענס, װאס קלעפט זײ צונויף צו• זאמען, איז דאס א רײן-עמאנציאנעלער עלעמענט, דאם איז די בענקשאפט צו דער פרימיטיװער הײם, צום הײמישן שטעםל, צום ליבן עבר, א סענטימענט, אבער גישט קײן טאג־טעגלעכע נויטװענדיקײס דאס איז אײנס, און — א צװײסער פאדעם איז דער — אנטיםעמיטיזם. דער לעצטער װאלס, ברוך-השם, געקענם גאנץ׳אפט ארויסרוםן גאנץ-שטארקע פםיכישע רעאקציעס בײ ײדן און במילא אויך פאזיטיװע מעשים, אבער, װען אױ דאס גע רעדט געװארן, װען עס זאלן פון פארויס זײן אנגעמערקסע י ריכטונגען פאר אט דער אויפגעװעקטער פאטענציעלער נאציא־ ם. ען װ ו ה א ל (המשך) די ײדישע קלײנבורזשואזיע. אין איר גרעסטן טײל א קרעמערישע, זיכט אין איר מהות צו איזאלירן איר יעטװפדן יחיד באזונדער אין זיין עקאנאמישן װירקונגם-קרייז, צו אנטלויפן פון דער קאנקורענץ פון זײן גלײכן. דאם לאזט נישט קאנםא• לידירן פון דעם עלעמענט קיץ קיבוץ בכלל. צײס די דאזיקע קליינבורזשואזיע האט אנגעװוירן די אלסע טראדיציע, איז זי געבליבן בײ אײן לעבנס-טריק — צופאסונג צו דער סביבה, צו זײנע געשמאקן, פארלאנגען, זיטן און מנהגים. קײן קאלעק• סיװע אויפבוי־ארבעט אין אמתן זינען קען אזא עלעמענט נישט געבן, און דער ײדישער ארבעטער אױ אוץ צוליב א מין ספעציפישע באדינגונגען אין זײן גײסטיקן מהות א סך נענטעד צום קלײנבירגערלעכן שיכט אײדער צו א קאמפאקטער פרא• לעטארישער מאסע. ווי טרויעריק עס זאל נישט זיין, אבער אזא איז די סאציאלע און מאראלישע סטרוקטור פון דער יידישער באפעל• קערונג. מעג זי אפילו זײן קאנצענטרירט אין גרעםערע קיבוצים, פעלט איר אבער דאך דער באראקטער םון א מאםע. מאסע או■ן המון דער באגריף ,מאםע״, װאס װערט אזוי אפט באנוצט אץ אונזער פובליציםטיק קליידס לגמרי נישט די ײדישע שיכטן, װאס װערן מיס דעם נאמען געקרוינט. לגמרי נישט יעטװעדער געזעל, שטעלט פאר םיט זיך א מאסע. מען מוז דא אונטער- שײדן צװישן צװײ שכנישע םאציאלע באגריפן אבער װאס זענען אץ תוך, לויט זײערע אינעװייניקסםע אײגנשאפטן װײט אײנער פון צװײטן, דאם זענען די באגריפן ״מאסע״ און -הםין׳. נישט יעטװעדער פילצאליקער המון איז מאםיװ און לגמרי נישט אלעמאל מוז א מאסע זײן פילצאליק, המוניש. מאסע איז א פױיקאלישער באגריף ער כאראקטעריזירט זיך מיט אינערץ און מיט ענלעכקײט פון זײנע טײלן אין זײער אינערלעכן בוי. אריבערטראגן אין סאציאלן לעבן דארף מען זוכן מאסיװקײט דארטן װו עם איז פאראן סאציאלע אינערץ, טראדיציע־אײנגעװארצלטער שטײגער, וװ יעטװעדער יחיד איז אץ זײן שטײגער לעבן ענלעך צום צװײטן יחיד א. א. װ. די םאציאלע באדיננונגען האבן נישט דערלאזן, עס זאלן בײ ײדן זץ אויסבילדן אזוינע מאסן. אויב זײ זענען יא געװען — און זיכער זענען זײ געװען גאר נישט לאנג, דען די קלײניקע יידי&ע שטעסלעך און אפילו די צעשטויבטע אמאליקע ײדישע דארפס■ ײדן זענען אין זײער תוך געװען א סך מער מאסױו, מאסן•