Literarishe bleter · 1933-11-03 · 44 (3.11.1933) · p. [Seite]

פרײז 50 גר.ײ 3 נאװעמבער 1933 33>3קס1181 3 ־־ביעראך־מזע א־?וסטדידטני װאעשדיפט פאד יזחריד ,?חםעדאטוד טןלאביעדאון־ונםגײ;װארשז< .קקעצרןן פאי־עלאג כ ״פאדנײנעך׳ דואדשע איצט זענען מיר װײט פון יענעם פעריאד פרן קרײזל״ ארבעט. עס זענען אויפגעקומען שילן, ביבליאטעקן,,, פראפעסיא־ נעלע פארײנען מיט א גרויסער פעריפעריע םון קולטור־טוער. די ײדישע ליטעראטור קען זיך דאך בײ הײנטיקן טאג אײך דערלויבן אין װארשע אויף דריי ליטערארישע װאכנשריסטן פון םארשידענע ריכטונגען, מיט א גרויסן לעזער־עולם.' קײן װארעמ- קייט, קײן אידיליע סון מעשה־בראשית, קען שיין איצט נישט געמאלט זײן םער. די פארשידענע ריכטונגען אין דער ליטערא־ טוריזענען געװארן בולט, דער אנטאגאניזם צװישן זײ איז א שארפער, אויך צװישן די שרייבער איז נישטא קיין ברידער־ לעכקײט, קוים־קוים װײטע גליד־שװצפטערקינדער, אײך צע־ קריגטע. 1# >5־־ס, און די נעכטיקע טעג קענען דא גאר־ נישט העלםן. א. אלמי קלאגט זיך אויף אפאטיע און ציניזם, װאם האבן באהערשט די יידישע ליטעראטור אין װארשע. מן־הסתם האט ער זיך געטראפן מיט פאטילאפום דעם צי־ ניקער, װאס פײלט זיך די נעגל דװקא מיט א שפיץ און נעמט שײנע געהאלטער פאר נישט־שײנער ליטערארישער ארבעט און שיט מיט װיצן, כדי מען זאל נישט מײנען, אז ער נעמט דאס אלץ ערנסט... איז טאקע שולדיק א. אלמי אליין, װאס ער האט זיך געטראסן מיט שלעכטער געזעלשאפט און האט פארזען דאס ערנסטע, 'נישט באמערקט די ײנגע גענעראציע־שרײבער, װאס קומען איצט צו צו דער ליטעראטור מיט פאראנטװארטלעכקייט און אחריות. געװיס איז פאראן װאס םארצוװארפן דער ײדישער ליטע- רא־ישער ו^ארשע, אבער 'גראד דאס האט א. אלמי נישט בא־ מערקט און נישט פארגעװארסן'. ער האט נישט באפערקט דעם לים־סיסילים, װאם האט זיך אריינגעכאפט און פרעסט די יידישע ליטעראטור, דאס שונד־ שרײבערײ, װאם האט זיך אין װארשע באזעצט גאר אין ברײטן, און פרעםענדירט אפילו אויף ליטערארישער סירערשאפט. לויט דער אינערלעכער לאגיק סון זאכן, האט די קרענק מיטגעבראכט דעם ציניזם און די זעלבסמפארלײקענונג. און דער קאמף מיט דעם דאזיקן ליט־סיסיליס און זײנע נאטירלעכע פאלגן, שטײט ביי אונז אויםן טאג־ארדנונג אויב נישט הײנט, איז מארגן. און גראד די זאכן האט א. אלמי אין װארשע נישט באמערקט. דרינגען אבער, אז אלץ אין ײדישן ליטעראטור־ און קול־ טור־לעבן אין 'װארשע - איז טויט - איז אי פאלש, אי אומ- גערעכט. די ביכער ליגן אויף די פאליצעם - זאנט א. אלמי. - האבן דאך באנקראטירט אויך די גרעסטע פוילישע פארלאגן, מן הסתם נישט דערסאר, װאס עם װערן סארקויפט צופיל ביכער. װעגן דעד מאדע צו א גאסט אויף א װײל און זעט אין געאײל. עס איז גע• װארן כמעט א ניסוז, א םיפן פון גוטן נעשמאק ,נײנזאגן׳ אויף דער יידישער ליטעראטור און קולטור אין פוילן, נישט דערזען, נישט דערהערן, אדער סתם םארלײקענען. מימ א פאר חדשים צוריק איז אין װארשע געחען א קור• צע צייט א. אלמי םון אמעריקע, און פארן אהעקפארן האט ער אנגעשריבן א ,נעקראלאג׳ אויף װארשע. דער נעקריאלאג יאיז א אינםים-עלעגישער. א. אלמי זוכט װארשע פון פאר צװאנציק יארן און האט גאר געטראפן װארשע םון יאר 1933. און אנ• דערש קען דאך נישט זײןי: זוכן די נעכטיקע טעג - איז פון אלע אײביקײטן אן ארויסגעװארפענע ארבעט. איז װאלט איך זיך אויף דעם נישט אפגעשטעלט, װען נישט א צופעליקײט, אן איבערחזרונג םון דעםי זעלביקן סאקט. איך האב דא אין װארשע געטראפן א לערערין פון די ארבעטער-רינינ-שולן אין ניו-יארק, אן אמאליקע װארשעװערין. זי האט זיך אויך געקלאגט, אזי זי נײט אריום איבער די װארשע• מער גאסן, זזכט עפעס און קען נישט געפינען. - װאם אן ערך- האב איך זיך בײ איר נישט געקענט דערשלאגן. סתם, ס׳איז אנדערש, ם׳איז נישט דאס, װאם איז געװען: מיט אײן װארט א נײנזאגערײ, א נוסח: מיר געפעלט נישט; א סימן, איך ביין גע• װ1ינט צו בעסעי־ם. אט דאס האט מיך דערמאנט אן א. אלםים ארםיקל. ער זוכם אויך עפעס אויף די װארשעװעיר גאסן און קאן נישט געסינען. איך האב אײף אים דערםאר קײן םאריבל נישט. יעדער מענטש איז אביסל קראנק אויף זײן םארגאנגענ• הײט, ערשטע ליבעם, ערשטע דערפאלגן, און אײניקע מענטשן אםילו אויף די פינפן, װאס זײ םלעגןי באקומען אויפן שול-באנק. אבער מאכן די פערזענלעיכע בענקעניש פאר א מאס, אויף מעםטן די דערגרײכוננען אדער דענראדירונגען פון א לייםעראטור אדער קולטור, - אוא מאס קען ברענגען צו גאנץ־אומגעריכטע אויס■ פירן, פאלשע און אפילו לעכערלעכע. װארשע םיט צװאנציק יאר צוריק, די צייט פון פרצן, די צײט םון גרויסן רום. פרצעס פערזענלעכער גרויסער אויטארי• םעט, און די נײקײט סון ײדישער קולטור-ארבעט האט געשיאםן אן ארעאל ארום אים און זײנע נאענטע סיטחברים. אבער דאך איז די דעמאלםדיקע ײדישע װארשע מיט אירע ליטערארישע און קולטורעלע דערנרײכונגען געװען אין די וזיקעלעך. אלץ האט געטראגן א שמאלן קרייזל-כאראקטער. עס איז אםשר געװען װארעמער אין דיישמאלע קרײולעך םון דער ײדישער ליטעראטור, עם איז איבער זײ געהאנגען דער זלויבער םון פיאנערישקײט, דאם ראמאנטישע םוין ״גרויסע האפענונגען׳, אבער עס איז דעמאלט גיעװען אםשר איין ײדישע םאלקס־שול איןיװארשפ...