Literarishe bleter · 1933-10-27 · 43 (27.10.1933) · p. Seite 688

ליםערארישע בלעסער נום. 43 ד49) זײט 688 ש ע ם נ ז <צו די פארשטעלונגען פון דער ,ײדישער באנדע״ אין נאוואשטשי״) װעםענם בייזער א־נפאל איז עם נעװען צונוי*זני8ארן די *־־ םיכםן *ינפ םובםעלן ,אראראם׳ אין מין דער שונדיםמישעד ,םאנדע״? עם איז אן אםתער שעםנז... דער ברארע־זאנישער .א־א־ ראט׳ האט שוין געשאםן ז־ין אייננא־טיקן םםיר, טאן אץ באראקםער. םאדבךשאיל אץ ריטם־געזאנג און ציכטיקע ראסינירטק־ט סון בא־ װענוננ. װי ■א־ם זיך עם טיט דער ביליקער האװאיע און אראםטע טארק־ר״ד םון דעם ,םםבטױנישן״ נלנול — די ,ידיםע באנדע״ י און װי בכלל גײט טען און םען םארלײגט אץ אזא נרויםן ,נאװאשטשי״ םעאטע־ אץ ־אפע צענטר טון ־ארשע א ־עװי־םעאםער אויף אײן טום, אן נעהעריקער צונרײטוננ און אן א טאדאנטװא־טלעכן קינםט- ״ערישן םירערי קאן םען אזוי א״נם־און־צװײ צונויםשםוקעװען א טרוםע םון ,שװאן, העבט אין קרעבם״, װאם יעדער אײנער םוז שלעפן דעם כעאטער-װאנן אין אן אנדעי ז״ט און ריכפונג? האט טאקע דער ,זיװונ״ םץ די סארשירענע ארטיםטן זיך נוקם נעװען אין דעם צונויםנעשפוקעװעטן ם־אגראם, װאם די ,ײדישע באנדע״ האם באװױן ט־ט אי- ערשטן א־ויםםאר אץ ,נאװאשטשי• טעאטע־. — אײן נוטער קלעםט זיך נישט צים אנדע־ז, םענן אײניקע נוםערן זײן גאנץ טײנע שאר זיך. און א• א ,רעװי' — םעג םען נלאט אנשטאסן דעם סראנראם םים ציפעליקע ניםעדן, װאם יפדפר א־טיכט האט פיט זיך מיטגעבראכט םון ז־נע אטאליקע אויסטדיטן אץ אנדערע טעאטערן? עם קרפטפירם שטא־ק דפ־ צינויםםא־ םין דזשינאן און קאץ, שיםאכע- און ראטפא;, רחל האלצער און ױבבד זילבע־נ. אץ נאך םער קרעטםי־ט די צינויםםא־יננ םון אײניקע םראכטםולפ ,אראראט׳• נוםע־ן (לםשל טשה נאדירם ״םאציםיםטן*, נלענצנד נענפב דזשינאן א־ן שופאכער) ם־ט אזא נא־יש־אידיאטישן םארש־ליד םיט זישע קאץ און ם. קערםאן. — בײ אזא םין נעםיש און םישםאש םץ שסיל, נעזאננ און אויםפאפוננ װערן םארלוירן ד• םײנפפע, צארכע ניםערן, װיבאלד נאך א ציכטיקן טובטעלן א־יםטרים האבן םיד גלײך א םא־ציע נירנאטע ארע־ שונר. - ב״ א גוטער םי־נדיקע־ האנט װאלט פען אויך נעקענם םון ר• טאלאנכםולע םאלװינא װאםעל אין ליאלא םאלטאן םיל םער א־ו־כבאקוםען. אבער אץ דפם ס־אנ־אם געבן זײ ציםעליקע זאבן, אץ מחיקיו־ קינסשלע-ישן *ץ נ>)־־קנאפן אץ צלישן זײ א*יך זאבן — ל*שן דע-ם. ידאת־הצבוד ־אס פא־ א דע־מ*נען, ם*ש זיך נ*־־ לאםי־ ■ שאפן דפם צזגעשד^טן צי םען א־ז אמ?ל אץ עדנסש אץ םיעמעש ״, א*ן םיט יז — דעש ,א־אדאמ; שפעשער ,״א־א־על״ אין לײכםזץ און הםק־ות םען האט או־םנעשטוקעװעט די ״ײדישע באנדע״! הםקר א װעלט! און װער ט־אגט די אח־יוח, בײ װעםען םאנען? אץ דפם צוםעליק־צונויםנפשםעלטן ם־אנ־אם זענען דא אײניקע אלטע םײנע נוםערן סץ ״ארא־אט״, און דער נרױסער עולם האט זײ אוים• נעניםען זײע־ ניט, אץ דאם בא־ײזט, אז אין אט רער ריכטוננ װאלט םען געדאװםט װײטער נײ;. אבעד אנשטאט צו םארשטארק: דפם ״אראדאט״, איפ־ישן אים ם־ט נ־ע קדעםט;, באנ־ען אים םיט אקטיעלן יעסע־ם-אד, האט םען פץ דא־ט א־ױםנעכאםט אײניקע ארטיםטן אץ ניפערן אין צונפק־עסט זײ צו דפ־ בי־יקפר ״באנדע״ און נעשטעלט םונםא־נם זישע קאץ אלם דעט טאן־נפבע־? װו איז שבל, װו א-ז סארשטאנד? זאל אםשר דאם צװײםפ ס־אנראב, װאם דאם םעאטע־ נרײם איצט ראטבװען די לאנע? — הלװא י! נ. ם. נעװען אץ דער ראל אן אנגענעםע אובעראשונ:. לױבא קאדיםאן, ציליע אדלער, בינא אבראםאװיקש, בולאװ, בלײך — אנצוכאםן נאר עםלעכע םון דער אויסנעצײכנטער טרוםע שוישםילער, האבן יעדער םאד זיך ארויטנעשײנט טים א שםילן, װאם א״ך האב נניז אהער נעזען נאר אין די בעםטע שראדצם אויםםירוננען׳. ג װעגן פח הױשבײנס מוזיקאלישעו?ןאמעדיע ״אמאל איז געװען״ אין נױ־יא־קע־ םעקאנר־עװפנ״־טעאטע־ װע־ט איצט א״סנע־ םי־ט ס־ץ הי־שבײנכ א נ״ע טוזיקאלישע קאםעריע ,אםאל איז געװען״. ב. צ. גאלדבערג ש־ײבם אץ ני—א־קעד ״םאנ״ צװישן אנדע־ן : ״װא־ נפםעלט פיר אזו־נם אין דער אסערפטע? ע ר ש ם נ ם - ד• אידעע. רי אפע־עטע א־ז געבויט אייף א נעדאנק, א״ף אן אידעע. ז• װיל פיר עסעם זאנן, לערנען. יעדעם פאל, אז איך :״ צו־יק םץ א ײד־שער אםע־עטע, נײ איך םיט א סיטטן קאם. א־ך גײ ציריק א נאריש געםאכטעי. האט אונז הי־שבײן נעװיזן, אז עם קאן זײן א ײדישע אםע־ רעםע טיט אן אינהאלט, םיט א געדאנק, יםיט עםפם אװעקצופ־אנן םיט זיך אה״ם נאכן כעאטע־. און ד• װינרערלעכע םצענע פיטן חליט, װעלכע בולאװ שסידם אז״ ם־ן, איז א נר״כא־טיקע פטי־ כאלאנישע םא־טיםיננ. צ־״טנם-די ־רישעאירעע: ר■ אירעע םץ רער אםע־עטע שטאטט םון אלטן ײרישן ק־אל, ז• װאקכט א־״ט םון דע־ ײרישער םםיכאלאגיע. אליה• הנביא איז אזיי פאלקכטיםלעך ײדיש, װי לאנכעלאט אץ עננליש, ־י װארען אץ נערטאניש. א— םרעג זיך אפטפאל: צי װאם דא־ף םען איננאגצן רי ײדישע אםע־עםע, אז ־ערן רערט זי ר־־־םע־טל עננליש. זיננפן זיננט ז• כ־אדװײע־ דזשעז, אין אי־ טעשה איז נענוטען םץ טײםו־ םקװע־? א״ב דאם ײדישע טעאטע־ װיל עקזיסטירן אץ דער םאטע םיט םין עננלישן םעאטע־, טיז עכ ז־ן ״ריש, אפהריק. םאלקם־ טיםלפך ײריש — אט ראם איז דע־ אטהער נרונט םארן ערםאלנ סץ ,יאשע קאלב״. װ- ר• דאזיקע םיעםע זאל אינז נישט שםעקן. אי- םאדקכטיפװעכק־ט ראט א— אװעקנעט־אנן צ־כ רע־םאל:. אץ הי־שכײנכ אםע־עטע איז די עײשםע, אפהע, נאטיילעכפ. רײנע ־רישע סאלקכטיט־עכק־ט אץ ־דישן אםערעטן־טעאםע־ — אץ איך פא־נעם נישט, אז עם איז אםאל נעװען נא־דסארען. ר־יטנכ — ד■ טוזיק. ־רישע אסע־עטן זענען טוםלריק, נװא־ריק טיםלדיק, זעלטן ם־זיקאל. רע־, װאט קלויבט די םוזיק פא־ דע־ ײדישע־ אסע־עטע, קיקט זיך נישט אר־ן א־ן אינהאלט סץ דער ליב־פטע. ז־ן ביזנעם איז — טיזיק. גיט פ־ א הויב א סאק נאטן סץ הינטע־ דער ם־אנא, שטויבם םוזיק. דעד צינ־יסשטעל איז ישששעלן די זײ אץ נעפט ל*ך צינ־ דך ציסעליק בײ אים אונטע־ •אש נעשינען נעדענדכש אץ די נ>ןשן/ ל עיים װיל, ראט הערט א— װ$ס דעד דע־ פ־אנא אץ אץ דעם/ דעש *אד־¥. אץ מיזיק-שש*)־־ אץ א־יף ינעװעט זײ צוזאםען. אץ אײי יזיק אץ שש־ נעשש ע־ >)ש די ש םיי םען א־ײנפאקן עטלעכע אשכ־עשע, רי עש א*ז ד>)ך א ייד־עע ײרישע שטיק־עך - עט טאכט ניכט א״כ אװו - עסעם סץ ראװנען, הזנ־ה, סון א ההונה — א־ן דאטכ אל• אין רער םיזיק צ• הירשב־נם אםע־עטע. ראט לאיא־ װײנער האט נעשריבן איז יא שאסוננ, נאנצקײט, אינערלעכע האדםאניע אין א באשטיםםער טא;. ז• האט כא־אקפער אץ דריקט א״כ די אטטא־ םסע־ע, ד■ שםיםיננ סץ דע־ אםע־עטע. םע-טנם ־ דאט שםילן: הי־שב״נט אסערעטע װערט נעשםי־ט םיטן זעלבן ע־נטט אץ םיט רע־ זעלבע־ םארװענדוננ םון טאלאנט, ־אם םען זעט נא־ בײ ד• עכט־קינטםלע־ישע א־יסםידוננען םץ די בעםטע דראטעם. אץ די ײרישע אסערעטן רע־ן ראך כטעט ק־נפאל נישם נעשםי־ט - די ־אלן ־ע־ץ נ־שט נעשסילט. -עדע- אץשיאר שסילם זיך א־יץ, קוםט א־״ט םיט זײן א־נענעכ, סעדזענלעכן םאניד, אץ װאטע־ -אלע ע־ זא*י נישט א״סט־עט;. רערסאר זענפן די טיםן םון דע־ ־דישע־ אפע־עטע אז״ ט״ט, בלוטלאז. סא־ש אין אז־י אום״ נידויבלעך, אז זײ אינטפרעםירן נישט דפכ עילם. אט רערסא־ קװיקט זיך ראט דע־ ־דישע־ אסע־עטע-עולם ט־טן ־עש אץ דער האםקע. םיט קײן אנדע־פ זאכן זיך צו קװיקן האט ער נישט■ אץ דא, אץ הירשב״נם אםערעטע, װערם יעדער םים םינקט־ לעך אץ ערלעך ארויםנעב־אכט. םעםועל גאלדינבורנם אליהו הנביא אױ א סארם־אכטוננ, װענן װעלכער עס לאזט זיך סיל רעדן. איך װעל נאך קיטען אטאל צי דעם. גאלדינבורנ איז סאר םיר