Literarishe bleter · 1933-10-27 · 43 (27.10.1933) · p. Seite 685

זײט 685 ריםערארישע בלעטער נום 43 ו494) נ ת ם ן ם ײ ז 1 ל 1 װ $ ר ש ע װייען אזן פייאגן אינם יידישז טעאטעד נעלט. הויפט זיך אן אן אמתע .חד־גדיא״־שפיל. אפער עס פעלן נאך די ערשטע פאר גילדן צו קויפן דאס ציגעלע. סאקט מען אײנעם א ,העכט״, װאס מעגלעך, אז זײן שװאגערס א קרוב קאן שאפן עפעס א סומע. עם װייזט זיך אבער ארויס, אז דעם שװאגערס קרוב האט, א םברא, אמאל געהאט געלם. דערװייל מאכט םען צוזאמען א ,ספולקע״ ושותפות אויף יידיש!), בדי דאך צו קריגן עפעס א .קאפיטאליםט״. און אזוי װײטער און ױייסער װאקסט דער ,עק״, װי אין דעס מעשהלע מיטן רעטעך: דער זײדע פאר דער באבע, די באבע פאר דעס אײניקל דאם אײניקל פאר דעם קעצעלע, דאנ קעצעלע פאר דעם מייזעלע, — זיי שלעפן און שלעפן און קענען דעם רע- טעך נישס ארויסשלעפן... פאקט מען לםוף א ײדן, װאס ,קײפט- אפ״ די ,שאטניא״. גיס ער אביסל מזוסניס, און פאר די מזו- מנים גײט מען און מען ,פארלײגש״ די טעאטער׳אונטערנעמונג. אט אזוי-אדום שאפט זיץ די .אנפירונג״, װאס דארף פינאנסירן און פארװאלטן מיטן טעאטער. איז אײדער װזזם-װען זענען שוין דא שוין בײם טעאטער א פעקל שותפים, .קאפיטאליםםן״, דירעק- טארן, אונטערנעמער און ועל־פולס — דער ,בעל׳שאטניא״, װאפ באשטײט אויך אפטמאל פון א גאנצער ,ספולקע״ מיט ,גלװונע״ אונטערנעמער און מיט העלפער און אונטערהעלפער... און דערפון די אלע דרײער-ארזמדרײער, דעה־זאגער און בעיקר - שומרים ביים טעאםער. איין ,שותף״ היט דעם צװײטן, קאנטראלירט אים, קוקט נאך די ,קװיטעלעך׳/ װאס יעדער אײנער פון די ,שותפים״ גיט ארויס הינטער-ארום. דער טעאטער־צושײער, װאס פאלם ארײן אפטמאל צװישן אט די אלע ,שותפים״, פארשטײט נישט װאס דא קומט פאר. פאר- װאס עפעס איז אזא שטרענגע קאנטראל, װעמען ןוכט םען דא: און דערצו, אז מען האט שוין דעם בילעט קאנטראלירט, שטויםם ער זיך אן אויף נײע שומרים — שומרים, מען זאל זיך חם- ושלום נישס אדורכשמיגלען אין טעאטער אן אן אפצאל בײ דער ,ראגאטקע״ — ,שאטניע״. אויב איר אליין גייט זוםער אן א היטל און אן א שטעקן, מוז אײער מיטבאנלײטערין אי- בערלאזן אין דער .שאטניא״ איר בערעט אדער היטעלע• אזן װיל מען מיט גישן נישט אויםטון דאס היטעלע. באפאלט מען אייך מיט גװאלט, און מען רייסט עס אראפ. און װיפל מאל איר קומט אין ײדישן טעאטער, אזוי פיל מאל זענט איר אן עדות פון אזעלכע מיני געװאלט-םצענעם... — אונז קאסט געזונט אט די מעשה־שאטניא: - קלאגן זיך די טעאסעי-דירעקטארן, — אבער מיר קאנען דא גארנישט נישט העלפן:! — מיר זענען אפט עדית, װי די מלאכייחבלה פון דער שאטניא קריכן אין די טאשן צו טעאטער-באזוכער און בא- טאפן זײ, צי זײ האבן נישט דארט פארשטעקט קײן היטעלע! מען װענדט זיך צו אונז: סטײטש, איר זענט דאך די די- רעקטארן, הלמאי דערלויבס איר עס. אבער מיר זענען אומבא- האלפן ׳. דאס טעאטער איז ,פארפאכטעט״ צו אט דער חברה פון דער ,שאטניא״! — סיט די-א-װערטער האבן זיך געקלאגט פאר דער פרעםע-קאנפערענץ די אלטע טעאטער־או-נטערנעמער! אםאל האט דער ,שאטניא״־אפצאל אויסגעמאכט א קליי- ניקייט — א 2—3 פראצענט פונם בילעט־קאסטן. װען פאר א בילעט האט סען געצאלט א 2־5-3 גילדן (און אפסמאל ביז 8 און 10 גילדן!/ האט א 40-30 גראשן ,שאטניא״־אפדאל קײן 6. ״שאטניעי. שותפי□ און דידעקטאדן קודס-כל: פאר לײענער אויםער פײלן מוז מען ברענגען דעם טײטש פון װארט ,שאטניע״. עס איז נישם מי־יודע װאס! עם איז די לאך, דאס װינקל אינם פאדערהויז פונם טעאטער, װו מען הענגש אױף ד.כ מאנטל, הוט און שטעקן כונס טעא־ טער־באזוכער. מער גארנישט.י די. װעלכע זענען נישט באהאװנם מיטן אינעװײניקםטן שטײגער־לעבן פונם ײדישן טעאטער אין פוילן (און אפשר נישט נאר אין פײלן — דאס ײדישע טעא׳ טער-װעלטל האס דאך אומעטום אײן אײסזען, אײן כאראקטעד!). װעלן נישט פארשטײן, װאס פאר א שײכות האט עס די .שאט- ניע״ צו די א־נעװײניקםטע פראבלעמען פונם ײדישן טעאםער. אבער אזוי איז שוין דער ״דאברע-מזל״ פונם פיל-געפלאגטן יידישן טעאטער, אז די ,שאטניע״ איז אפטמאל דאס פראבלעם פון פראבלעמען אינם ײדישן טצאטער-לעבן: אט דא נישט לאננ, מיט א צװײ װאכן צוריק. זענען מיר, פרעסע־מענטשן, אלארמירט געװארן צו א דרינגענדער פרעסע־קאנפערענץ אינם ײדישן אר- טיסטן־פארײן אין װארשע. און אין דעם אלארם־באריכט סון םארזיצער פונם ארטיסטן־פארײן האט די ,שאטניע״־פראגע פאר- נומען דעם אויבן־אן. — אדאנק דער ,שאטניע״ װערס מעגלעך צוצוקוםען צו א טעאטער, צוליב דער ,שאטניע״ װערט ײדיש טעאטער פארמאכט. ,שאטניע״ איז עפעם א געשפענסט אינם אומגליקלעכן לעבן פונם ײדישן טעאטער. .שאטניע״ איז אויך א בײטש פאר דעם ארעמען, װײניק־פארמעגלעכן באזוכער פונם ײדישן טעאטער. — הכלל, ,שאטניע״ איבער אלץ און אלעמען... װי-ארום איז עס .שאטניע״ נעװארן א ,דיקטאטאר״ אינם ײדישן טעאטער? דערױף צו ענטפערן — דארף מען פונאנדערװיקלען די גאנצע סרויעדיקע מגילה פונם פארװארלאזטן, רעכטלאזן ײדישן טעאטער. בײ לײטן זענען דא מלוכהשע, שסאטישע, פריװאסע טע־ אטער־געבײדעס, װאס געפינען זיך אין רשות פון א דירעקציע, װעלכע סארװאלטעט מיס די אלע ענינים פונם טעאטער, פינאנ־ סירט די אונטערנעמונג, קאנטראקטירכ אקםיארן, צאלט זײ שכי• רות, און אזוי װײטער. בײ אונז איז גאר עפעס אנדערש. צװישן דעם טעאםער־לאקאל און צװישן דעם אקטיאר איז דא א גאנצע כאפטע דרײערס, לויפערס, קאמבינאטארס, װאס קײנער װײסט נישט, צוליב װאם מען דא־ף זײ. אונזער א דירעקטאר קומט צום טעאטע־ אן נעלט, אן לײב און לעבן, ער םארמאגט נישט קײן סעאטעו/ און האט אויך נישט קײן מעגלעכקײט אלײן צו ארענדירן א טעאטער. אפטמאל איז דער דירעקטאר אן אויסגע־ שפילטער ארטיסט, אדער דער ,מאן פון זײן װײב״, אדעד סתם א קרוב פון אן אקטיאר. אפשר האט ער אמאל :עהאט א פאר גראשן און זײ געפטרט בײם טעאטער, אדער אפשר האבן אנ־ דערע סיבות אים צוגעטריבן צום טעאטער. אבער מען קאן אים שוין פון דארט צוריק נישט אװעקטרײבן: ער איז שוין צום ײדישן טעאסער א צוגעשמידטער און אויף אײביק. פלאנ׳ טערט ער זיך ארום, איז א פינפטע ראד אין װאגן. א װאגן, װאס זײנען פיר רעדער זענען אויך נישס אזוי גלאטיק... איז אם דער מ׳שטײנס, געזאגט, טעאטער-דירעקטאר שאפט עם די ,אקציען-געזעלשאפט״ פון ,קבצנזאן עט הונגערמאן״ צו .עקםפלא אטירן״ דאם ײדישע טעאטער. און אװי װי קײן גראשן בײ דער נשמה איז נישטא. הויבט מען אן צו זוכן ,שותפים״ מיט