Literarishe bleter · 1933-10-27 · 43 (27.10.1933) · p. Seite 681

זײט 681 ליטערארישע בלעטער נומ. 43 (494) ־1/. י!7?זז}ז ײעבז דער טשערבאײיצער ירבל־לואבפערעבץ טון. עס װאלט געדארפט זיין א קאנפערענץ, װאס װאלט אויך געדאפט פראקלאמירן א נײע אידעע, אן אידעע, װאס'פאר איר דארף איצט אנגעהויבן װערן צו ארגאניזירן די כוחות.0׳ ~ימ מיט פינף און צװאנציק יאר צוריק, ביי די ערשטע טריט פון דער ײדישער קולטור װי פון א געזעלשאפטלעכער באװעגונג איז די פראקלאמירונג פון ײדיש געװען א דרײסטער טרים פארויס. כדי די צװײטע קאנפערענץ זאל װערט זײן די ערשטע, װאלט זיי געדארםט פראקלאמירן די װייטערדיקע טריט פון דער באװעגינג. עס װאלט געדארפט פראקלאמירט װערן אן אלװעלט- לעכער פארבאנד, װאס שטעלט זיך פאר א צװעק: 1. פראדוקטױויזירן אוםעטזם די ײדישע באפעלקערונג, איבערהײפט די יוגנמ און בעיקר ציציען זי צו לאנדװירט־ שאפט און צו לאנדוױרטשאפטלעכער פראדוקציע. 2. קעמפן אומעטום אין אן אונטערםלוכהשן מאסשטאב םאר די רעכט פון דער ײדיסער מינדערהײט צו ארגאניזירן זיך םאציאל און קולטורעל זעלבשטענדיק. פארבינדן רעכטלעך די באזונדערע ײדישע קיבוצים אין פארשידענע לענדער. און ארגאניזירן א זעלבשטענדיק מאדערנעם קולטור-לעבן. אט דאם װאלט געדארפט זיין דער אינהאלט פון דער טשערנאוױצער 'ײבל-קאנפערענץ װאם װערט איצט געגרײט. װעט זי עס נישט טאן, און זי האט באמת זיך אםילו נישט פאר מאסטן אויף אזא געװאגמן שריט, װעט דאס אפשר טאן די געפלאנטע קאנפערענץ פון א ײדישער קולטור-קאנפערענץ אין װארשע. דען די זאך מוז געטאן װעין און קיין אנדערע אויסער פון די, װאס אנערקענען ״טשערנאװיץ׳ װעט די זאך נישט געטאן װערן. דער ״װעלט-קןןנגרעס״ איןיזשענעװע? - נײן - די קרײזן זענען נאך דערװײלע נ־שט דערװאקםן צו דעם געדאנק. עס װעלן :אך מוזן איבערגיין יארן פ,ין ארבעט, אקטיװער אויפקלע רונג דורך מעשים ביז יענע קרייזן װעלן באגרייפן אט דעם אמת און װעלן זיך איינשפאנען אין דער ארבעט פאר דעם געדאנק. דערמײלע ליגט דער חוב אױף די פלײצעס פון די ״טשערנא״ מיצעד״ בלעטער. כארלאג ״טאמאר׳/ װילנע, שאפען־גאם 1?א די געשיבטע פח דעי ײדישער אובעטער־ באװעגונגאןװסלאנד, פוילןאוןליטע לויט נישט-געדװקטע אוכױו-מאטעויאלן. ײדיש ד. װיכל 440 זײטן. פרײז: אנשטאט 14 גילדן בלויז 7 געבונדן 9 פיט ב*עסעלרנגען ד*דף םען זייך װינדן זװיסשליסלעך: •30 יתז 1 סחסקסגצ ,סח1נ^\ י,ת ס וח ס 1י< פארלאג ״טאמאר״, װילנע, שאפעףגאס נ ־א ד״ד ישראד צינבער^ די געשיכטע פוז דעד ליטעדאטוד בײ ײדז פערטער באנד .׳ *ינפשער שײל; דןס איט*ריעניסע ײדנסום *•ן דער רענעסןנם־יוקופה עקסשער שײ•; דער ײד. קויסוד-נענםער *ין דער ןסןמאנישער מיונה 528 זײטן פרײז 16 גילדן נעבונדן 18 גילדן מים נאססעיוננען רןרף מען ןיך יוינין *ויססליםלעך: .30 .תז 1 3ח?קסצ5 ,סח!!^ "ז ס װו ס 7״ .1)ץ^\ מיט פינף יאר צוריק, צום צװאנציק-יאריקן יובל פון דער כשערנאװיצער קאנפערענץ איז אין די זעלביקע ״ליטערארישע בלעטער״ (1928, ״36, 37) געדרוקט געװען אן ארטיקל, וװ עס מערט געזאגט: ״...כדי עס זאל מענלעך וײן א ניי קולטור-לעבן, מוז זײן א ניי מאסן־לעבן-- דאס שטעלט װידער ארויס אויפנאבעם טון עקאנאמיש-קאנםטרוקטיװן כאראקםער. אײן ײדי• שער ישוב, א קליינער )ןבער א קאנצענטרירטער איז קולטורעל װיכטיקער װי א גרעסערער קיבוץ, אבער א צעשטרײטער.״ ״דער ײדישיזם, װאם זײן ארענע איז די גאנצע ערד, האט אויך נעזעלשאפטלעך־פאליטישע פראבלעמען - אויסצוקעמפן און מעגלעך מאכן דאס לעבן און קולטור־אנטװיקלונג פון די יידן אויף דער װעלטי עם איו אן אױפגאבע, װאם קען געיײוט װערן דורך א פעסמן און ארגאניזירטן װילן פון א מעלט מיט ײדן.- די איניציאטיװ געהערט דעם יידישיזם. און ערשט צולעצט קומט די ריינע קולטור־ארבעט...' דא זענען אנגעמערקט דרייערליי אויפגאבעס פון יידישיזם. סאציאל־עקאנאמישע, פאליטישע און קולטורעלע. און באמת, אויב ייידישיזם זאל״פארשטאניען װערן עטװאם ברייטער, נישט נאר ליב האבן״ יידייש, נאר באמיען זיך מעגלעך צו מאכן א נאירמאלע אנםװיקלונג פון ידער ײדישער קולטור, קען די ארבעט זיך נישט באורענעצן מיט אײן געביט פון א צײטונג, פארזאמלוננען, טעא• טער, ,יטעראטור און שול. ניין. עס מוז געקעמפט װערן פאר אזוינע באדינגונגען, וװ די אלע עלעמענטן פון קולטור זאלן ראשית-כל' זײן באגרייפלעך און נאטירלעך אינעװײניק אין דער ײדישער געזעלשאפט. און צװייטנם מוז געקערפט װערן פאר אזוינע פאליטיש-סאציאלע באצױנגען, מו די נארמאלע קולטור-אנטװיק- לוננ זאל מעגלעך זײן. בכן קען זיך ײדישיזם, אדער ריכטיקער געזאגטי - די מאדערנע יידישע קולטור-באװעגונג, לגמרי נישט באגירענעצן מיט די ראמען פון א ״קולמור-ליגע״ לאםיר זאגן, א געזעלשאפט פון ליבהאבער און פריינד. נײן, עס סוז װערן א סאציאל-פאליטישע באװעגוננ, װאס דארף ערשט אײסקעמםן די באדיננונגען פאר א ריכטיקער אוןינארמאלער קולטור.אנטװיקלונג. אויב אט די מענדונג פון מאדערנעים ײדישיזם איז געװען צו דער ציײמ אין יאר 1928, איז זי נאך מער אקטועל איצט. איצט איז, דאכט זיך,' שוין פאר אלעמען קלאר, אז - װעט נישט געקעמפט װערן פאר די לעבבם-באדיננוננען פון ײדישיזם, װעט זיך דער ײדישיזם נישט האבן אויף װאס צי האלטן, נאך ריכ• םיקער - דאס נאנצע ײדישע פאלק װי א מאדערנע קולטיר■ פאלק בלײבט הענגען אינדערלופטן. און איצט, אין אזא שעת-חירופ פלאנעװען די טשע־־נאןויצער פײינד א ״ױבל״-קאנפערענץ לזכר דע־- ערשטער טשערנאװיצעיי ײדיש־קאנפערענץ. *י איז איצט די פאסיקע צײט פאר םתס א ױבל-יים-טוב? די ערשטע קאנפערענץ איז פארגעקומען מיט 8 פערטל יארהונדערט צוריק, יאין א צײט, ױען די ערשטע פראקלאמירוננ א״יז געװען נױטיק און װען מען האט גע־ענט באמת גלויבן, אז מיט דער פראקלאמירונג בלויז קען מען ױצא זײן. עט איז :עװען דאך אין יענעם ״גרויםן אלטערטום״, װען די צארישע רעג־רינג האט, כדי צו בארעכטיקן די פאנראמען אירע, נעמוזט צוטראכטן א בײליס-פראצעס, עס איז דאך געװען א צײט, װען דאס לעבן איז - ערנער-בעםער - געיװען םטאביל, א צײט, װען פאר אלעסען װעמען עס איז ענג געװען, זענען געװען אפן אלע מויערן םון גאר דער װעלט און נײע ײדישע קיבוצים זענען םרײ געװאקםן. איצט אבער, װען די װולגארע סרעכקײט זיכט קײנע םאסקעס נישט צוי דערשטיקן גאנצע ײדישע קיבוציס, װען די גאנצע װעלט האט זיך םארשיאםן מיט זיבן און זיבעציק שלע• םער - שםיקט *זיך קינדערלעך און װערט דערשםיקט, װען די ײדישע עקאנאמיק איז רונירט ביזן נרונט, - אין אזא צײט פאסן זיך נישט סתם יובלס, סתם גרויסן זין מיט דער פארגאננענהײט. נײן, נישט קײן ױבל-קאנפערעגץ האם עם געדארםט זײן, נאר א צװײםער עטאפ צו דער װײטערדיקער ארבעט, װאס דארףינאך יאצט נעטאן װערן, װאם דארף ערשט איצט אנגעהײבן װערן יצו