Literarishe bleter · 1933-10-20 · 42 (20.10.1933) · p. Seite 669

זײם 669 ליםערארישע בלעםער נום. 42 (493) סאראן עםעס הימלישעם. א תמים, נישט קײן טיםער אין רעדט ער מיטן גלח, װערט ער קלוג, שןןרף און בײםנדיק. אט אזוי זעם אוים שװארצם טביה. א צװײענדיקער און דאך נישט קײן צעשפאלטענער און אשילו נישט קײן סתירהדי־ קער. א גאנצער דורךי און דורך. א פראסטער שטראלנדיקער, אײדעלער הארעפאשניק: א ײד מיט צעשפאלטענע הענט און מיט תורה אין בלוט... מיט דער ערשטער דערשיינונג איז מארים שװארץ שוין אינגאנצן טביה און דערנאך נעמט ער שפילן ױינע אלע איבערלעבענישן מיט דער זעלביקער זיכערקייט, מיט װעל• כער א װירטואז שפילט אויף א םידל לײדן און פריידן םון א דור א גאנצן... עס װערט חוהן נישט גוט, װען מען רעדם װען ליבע צװישן א יידישערטאכטער און א קריסש. אלע דערשרעקןג זיך - גאלדע, לאה און מער פון אלע - טביה... און װען חוהן װערט בעםער, נעמט טביה זאגן םוםר, למאי זײ הןבן זיך אזוי דערשראקן... אז מען זעט דיי דאזיקע סצענע בײ שװאיצן, פאר- שטייט מען װאם עס מיינט שלום־עליכמם זאג: ״טביה איז נישט קײן ײדענע׳..*. טביה איז בסירוש יא א ײדענע, נאר װען עם גײט אים איבער די שרעק, מאכט יער דעם אנשםעל פון א העלד... ליבע צו דער טאכטער, װײכקײט, גוטסקײט, װילן און קראפט, װען מען רירט *אים אן אין סאמע עיקר און ליבע אין דער שנאה. און דאן - דערי מענטשלעכער שטאלץ, װען די הראמאדע יאגט אים ארוים, און דער גלח װיל אים ראטעװען... דער ײד םון סריערדיקן דור שטײט דא א קאנצענטרירטער אין װײזם ארוים א מוראדיקע לעבנסקראפט.* ער וויל נישט און װעט נישט שטארבו. װען מען זעט שװארצס טביה. הויבט מען אן טראכטן, אז יאס אםתע לעבן קומט מיט א דור שפעטער, װען עס ווערט קאנצענטרירט און קריסטאליזירט אין דער קונםט. םאראןי נאך װיכטיקע ק־עאציעם װעלכע מען דארף דער• צײלן סאראן עטלעכע אויםפירונגען - םפצציעל יאשע קאלב, אנקל מאזעם, און גאט מענמש און טיױול, װאם מען דארף אפ• שילדערן, זאל עס אויף אן אנדערש מאל. ניק און מיט דער שטימע - ער האט דא געהאט א שפאגל-נײע שטיםע, א צארטע, א בנציםותדיקע, מיט א טרויעריקן אפ״ קלאנג - האט ער אפגשםון דרײ םערטל ארבעט. װײל קײן אויםערגעװיינלעכע מעשים האט ער דאך נישט. ,פראװאזשיטעל■ םטװא, פראצענט נארמע׳ און אסילו א בלום-בילבול זענען דאך םאר אזא יידן געװיינלעכע זאכן... און אין דער אננעצײכנטער ליניע האלט ער זיך שטענדיק. מען זעט כסדר זיין בויגעװדיקײט, באדנלאזיקײם, חכמה, טאקט און טרויער . די םריי שאפירא, אז זי* דעריזעט דעם קװארטײאנם, דעם רום, װאס האט זיך *םאר• שטעלט םאר א ײד, רעדט זי נאר - םון געלט, שאפירא װעגן תכלית - א פלאץ אין אונױוערסיטעט, וװינרעכט. ער טרינקם נישט קײן טײ, עםט נישט, ער לויפט... וײן ואנ: .םריער לאמיר מעגן װיינען דערנאך װעלן מיר שוין עסן איויך׳ קלינגט װי א סימבאל א ייד דארף א פלאץ... אפילו דאם שטאלצירן מיט דער *טאכטער בעטי, און דער ואג ,שאפיראם טאכטער׳ וענען מ־ט אויםערגעװײנלעכן טאקט; עס װערט זים-טרויעריק אויף דער נשמה םון שװארצס שאפרא. עס װירקט ראמאנםיש, מיר וױיםן, אז דער דאזיקער ײד גייט אנטער, און מיר װייסן, אז מיר װעלן אים נישם דער־ האלטן, אבער מיר בענקען נאך אים און מיר װילן אים דער■ האלן נישט אין לעבן, נאר *אין די שאטנס, װאם בלײבן םון לעבנ שװארצס דוד שאפירא םארבלײבט *און ער רוסם ארויס א לאדדיקע טרער, װאס מאכט טרויעריק און שײנט... טביה דער מילכײער א פראסטער ײד, א הארעפאשגיק מיט פראסטע תנועות און העװיות אוןיאיבער דער פראםטקײט א שטראלנדיקײט םון אײדל- קײט. א פראסט װארט, אבער א ליכטיקס און א װארעמם. א ײד א וױיכער, *א יידי א םענט־מענטאלער און א װילנלאזער און פלוצים - גיט סון א־ם א וױיע מיט קראפט, װילן אוין כאראק• טער... אן ערדישער ײד דורך און דורך און דאך איז אין אים ד ־ש? ו ם ׳שסעד/ / עז);סד עז)? ל י ד ע פק דעד סעדיע ״ס $ נ $ ם $ ר י ע האב איך אין ליכטיקן באזונ־ער, געהערט א הארציק װארט, און ליב איז מיר געװארן דאם ארט. םארנאכט — א שאטן אין א װײםן כאלאכ, סיפער טריט אין זאמד. םארבענקט, עפנט זיך דאס טאליקע לאנד. א ציםערדיקער רוף, אונטער פעלזיקער װאנט. און איך — אין ליכםיקן באזונדער האב געבענטשס דײן האנט. עדשטעד שבײ אויף די שםיץ-פינגער גיי, סרײסטנדיקע — דו נישט װעק. זעםט, וױ קלײנע קינדער שלאםן זײ. אויסן פנים שםילט דער װיי. און עס בלישטשעם אױםן װעג ערשטער שניי. דאך — איז אײנער אויסגעשטאנען םרי דערםילן דעם שנײאיקן ברי. איז ליכםיהן באזונדעד דא אין דער שטיינערדיקער־שטיב, אץ ליכטיקן באזונדער, האב איך אץ בענקשאםט נערוםן מיין נעהרגטן ברודער. האבן נעכט זיך אויף די בערג אראפגעלאזט, און טרויעריק, סינצטער זיך געטוליעם צי מיין בעס. האט פץ װאלד, פארשעמם, געשאטנט צו מיר זײן געשטאלט: אויפן פנים א מעםערדיקער שניט. בלוט טריפט אויסן פנים אץ האנט. אץ א געװײן פון אונטערבוים און שטײן — נאר אײנמאל — אין םרימארגן: די זון אין םריד, מיט גאלז־ענע טריט אויף טויאיקן גרץ. און רױט — אויף בוים און שטײן א טיםע םרײד.