Literarishe bleter · 1933-10-04 · 40/1 (4.10.1933) · p. Seite 651

זײט 651 ליםעראײשע בלעטער נימ. 41—40 (2*ו69) אויפריכטיקײט װערן אײםגעדריקט א װארימער ״מזל-טוב״ אץ א צײײנטש, אז װײטער וױ ביז איצט זאל ער גיץ מיט זײן זיגרײכן װעג אץ איבער די אײזערנע רעלסן, װאס זײנע שטארקע םינגער שמידן שוין 15 יאר, זאלן װידער לויסן די רעשדיקע רעדער פץ זײנע כשר-פארדינטע דערפאלגן — אץ זאלן אנפילן די לופט מיטן טומל פץ װײט־פארשפרײטן אפקלאננ. אין .קונסט-טעאטער, מארים שװארץ, דירעקטאר״ זענען נישט אויסגעװאקםן קײן פערזענלעכקײטן, װאס זאלן דארטן קא■ נען מתקן זײן די פונקען פון זײערע כאלענטן, און עם זענען אװעק די, װאם האבן זיך באװיזן. אץ דער אײנציקער נ א מ ע ן איז ״מאריס שװארץ״ — טא זאל ער, טראגנדיק די יאכן, אויםנעמען די ברכות אץ זאל ער געלויבט זיין םאר דעם, װאם זײן טעאטער איז נישט קײן אנאנים — האט א י ם — צו טענות גרײטן און דעם לויב פארדינסן. א האפעבובג טערעם פאר דעם ײדישן קולטור-שאסן בכלל, דערםון — זיין אינטימע פארבינדונג מיט דער ײדישער ליטעראטור, מיט דער ײדישער מוזיק, מיט דער ײדישער פלאסטישער קונסט. רער טעטיקייטס-געביט פון מאריס שװארץ איז געאגרא• פיש װײט פון אונז. אבער יעדן אײנעם פון אונז איז אזוי נאענמ יעדער קער אץ װענד מאריס שװארצס מיט זיין ײדישן קונסטיטעאטער. מיט דעם צושטאנד פון דעם שװארץ-טעאטער מעסםן מיר דעם צושטאנד און די מעגלעכקייטן פון אונזער קולטוריבאװעגונג אין אמעריקע. א דורכסאל פין מאריס שװארץ איז אונזער אײגענער א דורכפאל, און א דערגרײכונג זײנע, א דערפאלג גיט אויך אינז צו מוט און גיט צו האסנונג. בשעת איך בין פאראיארן געװען אין ארגענטינע, האב איך געפילט בפועל ממש נאך די װירקונג, װאס מארים שװארצס אויפטרעטן דארט האט געהאט פאר דער דערהײבונג פץ דעם פרעםטיזש פון דער ײדישער קונםט, קולטור, שפראך — אםילו צװישן די דערװײטערסטע, אפילו צװישן די םרעמדע, װאס פאר זײ האט גארנישט עקזיסטירט אזא זאך װי ײדיש טעאטער. מאריס שװארץ האט גישט נאר דערהויבן דאס יידישע טעאטער■ שפיל אויף א הויכער מדרגה; ער האט אײך געשאפן דעם רײכםטן ײדישן טעאטער־רעפערטואר; ער האט צעטראגן דעם רום פון דער מאדערנער ײדישער קונסט איבער די װײטערע װינקלען פון די בײדע אמעריקעם, איבער די גרויסע צענטערס םון אייראפע, װו זײן טריומף איז אויך געװען א טרױמף םאר אונז אלעמען. עס איז א פרײד םאר אונז און א גוטער םימן, װאס דער 15 יעריקער ױבילײ פון מארים שװארצס טעאטער טרעםט די דאזיקע אלװעלטלעכע ײדישע קונםט־פאזיציע פעםט און זיכער. עס איז א יום־טוב פאר אונז און א האפענונג, אז מיט דעם שײנעם און דערהויבענעם ײדישן װארט און ײדישן טאן קען מען נאך װירקן, קען מען נאך כוחות װעקן און מונטערן. און זיכער װעט מארים שװארץ מיט זײן טעאטער-קא■ לעקטױו אין דעם םרײדיקן אפרוף אויף זײער ױם-טוב םץ אלע די װאס זײ איז טײער דאס שעפערישע ײדישע לעבן׳ שעפן פרישע כוחות פאר נײע אויפטוען און דערגרײכונגען אויף דעם שװערן, דערנער־װעג פץ דער ײדישער קונסט ז שיטן אין אונזער װוקם און אנטװיקלונג דאס, װאס זאל אין אונזער קױם מער װי אלץ װערן באשיצט און פארסיידיקט: איכות, קוואליטעט. דאם קונסט־טעאטער אין נױ־יארק איז נישט די נעסט םץ אונזער העכסטער קװאליטעם, און א ל ײ ן מאריס שװארץ, דער אקטיאר, איז אין קונסט-טעאטער אפט א י ב ע ר דער מאס םון דער גאנצקײט... איז עם נישש זײנס קײן .חטא״ און קײן שולד׳ די צעזײטקײט און צעשפליטערטקײט פון אונזערע רײכסטע כוחות אץ עפיזאדן געהערט צום טרויעריקן פנקס פון קראנקע םארהעלטענישן אץ באצױנגען אין אונזער קולסור■ װ ע ל ט ל ב כ ל ל, און נישט קיין שום אקטיאר און נישט מא■ ריס שװארץ און נישט זײן טעאטער קאנען ענטפערן — פאר■ קערט: מיר זענען דא — קרבנות, תלינים — זענען אנדערע. מאריס שװארצן צו זי־ ן יום־טוב זאל מיט דער פולער ז?■ ם ן ד״זען / ז? י? ג זז א פ ר י י ד א ו 7 עם איז םאר מיר א אינעװײניקסטע באדערפעניש אויך מײן שטים צו לאזן הערן אין דעם כאר באגריסער מאריס שװארצן צו דעם 15 יעריקן ױביליי פץ זײן און אונזער יידישן קונסט־טעאטער, אין דעם כאר, װאס װעט קלינגען אין אפקלאנג איבער דער גאנצער ײדישער װעלט. איך האב נישט נעהאט די זכיה, צו מײן גרױםן באדוי■ ערן, צו זען מאריס שװארצן אין זײן טעאטער. איך האב אבעי■ געהאט דעם כבוד, אז אויף מיין אפשייד־אװנט אין ניו-יארק האט מארים שװארץ באשיינט די פראגראם מיט זיינע הערלעכע שלום-עליכם-געשסאלטן. אבער עס גייט מיר נישט אין כאראק■ טעריזירן דא מאריס שװארץ דעם שוישפילער. דאס װעלן מסתמא טאן אנדערע; דאס איז אויך נישט דער עיקר. עם איז נישט קײן גאנג צו מעםטן קינםטלער צװישנ• אנאנד. אבער נישט מינערנדיק די גרויסקייט פץ מאריס שװארץ דעם ארטיסט, מוז איך זאגן, אז דער רײן-שוישפילערישער טאלענט װאלט נאך געװען װייניק צי מאכן םץ םארים שװארצן דעם גרויםן יידישן סעאטער־בויער. װיפיל גרויסע יידישע שוי• שפילער זענען פארזונקען אין די זומפן פון דעם ײדישן טעא• סעי-קװאטש, געלאזט זיך אויפפרעסן פון דעם שונד — דער שאנד פון דער ײדישעי■ בינע, דעם םם-המװת פאר דעם יידישן טעאטער און אקמיאר. מאריס שװארץ איז נישט נאר א שײשפילער. נאר א גרויסע ײדישע פערזענלעכקייט. אזוינע האבן מיר נאר, אבער םאקע גאר׳גאר װייניק אויף אונזער קולטור-םעקטאר. אנישט װאלטן מיר א סך בעסער געהאלטן אויך אויף די אנדערע געביטן פון דעם יידישן קולטור־לעבן. מאריס שװארץ איז דער מאן מיט דעם גרויסן פארמעסש, מיט דער אמביציע פון א בויער און אויפטוער. אץ אט די זעלםענע מעלות בײ א יידישן קינסטלער זענען ביי אים פאר• בונדן מיט דער נאך־זעלטענער אײגנשאפט פון א גרויסן קולטור• ארגאניזאטאר. און אט דאס מאכט פון אים אן אויםערגעװײנ• לעכע סיגור אין אונזער גארער ײדישער קולכור״באװענונג. אץ נאך עפעס: מאריס שװארץ איז נישט אײנגעשלאסן אין די ענגע ראמען פון זײן בארוף. ער האט דעם ברײטן בליק אויף דעם גאנצן יידישן קולטור׳קרײז. דערפון זײן אינ■