Literarishe bleter · 1933-09-20 · 38 (20.9.1933) · p. Seite 617

זײס 617 ליטארארישע בלעטער נימ. 38 (489) 113■-׳,,- וו/ב7*ט=7*,ט/1ראט1ר רעבעזשלעכער צײטש־־םש ״ר־טע־אדישע רעלם/ דערבע א-ז ס>— זדישלע־יױ־ט נעזא־ן, גיש א־ױש עץ אקשאבע־-חידש א ניעש ל•־ טע־א־ישן זשירנאר א. ד. נ. ״די דערש אץ דא־ש׳. די ם־שארבע־ טע־ םין דעש נ״יעם זשירנאל דערן ז״; הענ־יך שאן, יער,ב דאםער־ םאן אץ ם־אנץ דערשעל. דעד זשי־נאר דעם דע־ש־ינען אין ט־א:. א־נם ע־שםן נושע־ ױעם נעדרוקש זײן אן א־טיקל םון טאכאריק. ״די אנטשײדענע יארן״ פון אסװאלד שפענגלער דע־ םא־יםשע־ רייששע־ נע״ע־שע־, ראש האש נעםאםט א ג־יישן רישם סיש זיין ־ע־ק ,דע־ אי:שע־;א:נ שץ םע־ב־רענרער׳• אםדאלר שאעכנ־יע־ האש א־צש ארויםנעגעבן אץ א םינבענע־ םאר־ לאנ דעם ע־ששן םאנ־ םץ ז״ן נ־י נדייש דע־ק .די אנשש־דענע יארן׳. דע־ ע־ששע־ םאנד ט־אנט דעם :אםען ״ד״ששלאנד און די א:שדיקרי:נ םץ דע־ דעילם״נעשיםשע*. דע־ צד־שער םא:־ דע־ם צינענ־״ש אין ע־ש״נש אץ יאר 1934. דאם;״ע דע־ק שץ אשדאלד שאענגרער ד,אש געזאלש ע־ש״נען אי:שע- דעם נאשען ״ד־ששראנד אץ געשא־' נאך ש־יער, םאר דע־ נאצ־־איםע־קע־עניש. די טערץ־ נעשעענישן האםן נעצדונגען דעש שחם־ איםע־ציא־םעשן א״ניקע קאסישרען אץ אייך ענדערן דעש נאםען םץ םיך, ם־י .אייםציש-דן דעם נישש־ריםשיקן אײםש״שש םין דע־ק׳. ז״ן םאצייננ צי ד• איצשיקע געשעענישן אץ ד״ששרא;ד םא־ ־אקשע־יזי־ש אױ■ שסעננרע־: ״ק״נע־ האש נישש נעדארש די איך רעם :אציאנארן דידע־נעםירש םץ ד־שש״אנר, םינם ערששן שאנ אן האם איך נישש געקע:ש םא־יי״רן די ם־איםע עקרריקע רעדא־ייציע פץ 1918 — אש דעם שא־ראש שץ דע־ שינדע־ה־ש שי:ם שאלק לנם• דע־ ששא־קע־, לעםנםעעיקע־ םע־ה״ש׳ דאש איי אץ 1914 א־ישנעששאנען אץ נאשען שץ דע־ ציקונעש. ארץ דאם איך האם זינש ראן נעשריםן איםע־ פארישיק, א־ז נע־ען נעדענדש קע:ן די םיחיר., ־אש האםן זיך םאפעםטיקש אײף אינזע־ע ל״דן אין אויף א־נזע־ איםנר־ק םיש דע־ הילף פין ד־ששלאנדם פ״:ט, אץ דערבע סין ־קדעביננ ציר צו ששע־ן רע־ פא־די נע־עשערנז א-יש האבן זיד צ־ק-נפש״. י&ג נו '1 *ן ו דעלש־־עדא־ רא א קאפ־ש־1 ״־י ־״םע דעש דעיק איז אין םץ; קעבדאק ,;לע־ שםע־ש זי א—ם אין א*ן דע-בן שםעב לוציע״, דע־ ״יוישע־ ־ערש־־ע־אליציע׳, אץ ע־ ע־קלע־ם עם ארם •־על־י־צא אין דע־נאנצוננ פין דע־ דעלש־םלהפה. רעמארקם א נײער ראמאן ע־־ק םא־יא ־עטא־ק, דער םהם־ פין ד■ םא־יטשע דערק ״אייפן םעדם־פ־אנש — ק־ן;״עם׳ א־ן ״דע־ דענ א־יף צוריק׳, דערםעד דוינש אין דע־ שד״ין אין דעםען די ה״נשיקע ד״ששע היטרעריםש־שע ־עניר•:: רידפש צינל״ך ם־ש ארע דאדיקאלע אין ט־אגרעס—ע קינםםרע־ האט א־גש פא־ענר־קש א נ״ע־ ־אםאן, דאם ,דעט;״ן אץ פא־זעצינגען אץ פא־שירענע צ״שיננען. ראם איז שוין :ישש ק־ן שלחשה־דערק, :אר עם איי א .־אםא;, אץ דערבן עם דערן געשירדע־ש די פ־אםרעםען פין פאםיריען־ציזאםענרעםן אץ דאם םיך ה״םט ״יעלנע־ פין לעם;״. עם דערש״נש אץ דעד שד״ץ אײף ד״שש. עם דעש זיך אייך דריקן אין םארזעציננען א־ן א ר״ נ־וישע צ״שינגען אץ פא־שידענע לענדע־. מעמוארן פון לאיד דזשארזש עם דערש״נט איצש דער ע־ששע־ :*:־ םעטוא־ן פין לאיד דזשארזש, דאם קאפישלע■ פין ז״ האםן ו־ך נעד־וקש אץ ״־״רי טע־ לעניאף׳. דער געדעזענעד פ־עמיע־ א־בעט איצט אי־פן דריםן באנד. ער שר״בש א נאנצן טאנ, פין זעקש נא:ץ פ־י, א״ף דער דעראנדע פון ז״ן הויז. — דער נײער ראמאן אין ענגלאגד אץ דעם עננלישן ־אםאן קימש פא־ א שיפע א־נעד״ניקםםע ענ־ערוננ: א ששארקער קער צו םאציארע ם־אנן אין צי דע־ איצ• םיקער שדערער צ״ם. דער באקאנשע־ עננלישער קריטיקע־ האדארד םם־יננ דינ־ע־ם זיך דערויף, דאם םםעש אלע נ״ע ראטאנען, שײ די נושע, ס״ די םיטלםעםיקע, א׳ן אויך ד• :א־־שדאםע, דאס זענען איצש דעדשינען אין עננלאנד, פארנעםען זיך איצש םיש נא־ א נ״ער (פאר דעם ע״ליש; ראםאן) שעםע. דער ציקינפש־קער היםטא־יקע־ םין אינזע־ צ״ש, דעלםער דעש איבערל״ענען ד־ ראםאנע;, .דאם זע־ נען דע־שינען הא־בםש 1933, דעש ליים ז״ פא־שש״ן, אז ז״ גע־ הע־ן צו א תקיםה םין שיםע־ שאציאלער איםצים־־דנק״ש. אזוי זע־ נען די ראםאנען םון םירם — ,דעד ם־אג־עם פין םלעבעי׳, ג־ינ- וויר — ״ריבע אין פאיאק׳, ט־יסשילי — ״דונדעדבאדעד העלד״. אץ אלע ראשאנען דערט געשירדערט דער א־בעשע־ אדע־ בםרר א ם־אלעםא־יע-, דאם האלט ייך עקשנותדיק ם״ ז״ן פאםריק ארע־ קאנשא־, אין דערבער דערט םא־שש״נע־ש פץ ש־עק, אי ע־ קאן םרוצ־ם םא־בל״בן אץ דעם ששו־םישן יט םץ א־בעטראזיק״ט. דע־ העלד םון נ״עם ־אטאן נ״ט א־וש םיש דע־ ששענד־קע־ ש־עק, אז א־ם זא־ אויםקוםען אסצישראנן די שדערן אין ױםן א־בעט. אץ די ם־יע־ריקע ראםאנען האבן ם— ששענדיק נעהאש דעם־״א״ביקן דר״עק׳: א םאן צדישן צד״ פ־ויען; ע ר רארף םאםן דעם אפ־ קל״ב צ־ישן פ־וי אץ נעריבטע. אץ ר• נ״ע .־אםאנען, דאם זענען אקא־שש דע־שינען, האבן ם— א נ״עם ר־״עק. פא־ דעם העלד שש״ען נ־שש צד״ פ־״ע;, :א־ די ם־י■ אץ א־םעםלאזיק־ש. אט דעם נ״עם דר״עק נעם־נם איצם האדא־ר םם אץ א .־״ נ״ע ראםאנען. א״ניקע םון ז״ זענען ארוים אץ רא:־א;, אנדע־ע אץ פאנששעסשער אץ אץ םא־פא־ר. רי אםאריקע םי־רישע קרלה — שר״םש םם־ינג — ״אי:ם שד״ם פין ד״ן ם:יש זא־םשו עםן ב־ייש׳ - האט שוין אײפנעהערט צי עקזישטירן. אש די קרלה איז ש־ץ איצש נעדאדן א ב־םה. א קללה איז, דען עם איז :יששא ק״ן םענלעם״ ק״ש צו א־בעטן, דען אפ־י און רו דע־ש א״פנעצדוננען אין ב־ע:;ש םיט זיך היננער. — אץ אש די נעצדוננענע רו אץ דאם עם ב־עננם אם די ״רו׳ — הוננעד, נייט׳ פא־צד״פלוננ — דאם איז איצש דע־ שטאף םון די נ״ע ענגלישע דערק. — אומבאקאנטע מאנוםהריפטן פון ל. טאלםטאי דער צענשראלע־ לישעראטז־־א־ביד אין שאםקדע האש איצש געםינען נ״ע ביזאהע־יאיפבאקאנםע םאנוםק־יםשן םון ר. טארםשאי. אויםע־ א נאנצע ד״ בריד םון טארםשאיען, איז נערוננען צו םאקו• םען פאםאנראפישע אויפנאשען פץ טארםשאים האנשש־יפשן, ־אם זענען אםאל ארויםיעפירט נע־א־ן פון רוםראנד דור־ן ד׳ר םאקא״ דיעצקי און דאם זענען דא נישש לאננ נעק״פש נעדארן דירך רעם פ־אנער נאציאנאדן םװ״. — צדישן אנרערן זענען דא 138 ב־יד םון שאדםשאי. א שפעציערן אינטערעם ־אבן די ע־ששע אנדורפן םון שארסטאים בדיד, דאס םאקאדיעצקי האש א־ויםנעש״עפש םין קויש, װוהץ טאדםטא■ האט נעדא־פן די איםנוישיקע פאפ—ן. אנגע־ ש־יבן אייף גיך, םון דער ע־ששע־ הא:ש, זענען ז״ אפשםאד־אינשע־ ־עשאנטע־, װי רי שפעשערדיקע דאריאנטן פון די ב־יד. רעצטנש האט םען אין ם־אנ נעפינע; 10 נ״ייםע סעקרעך, אנגעששאפש טיש טאלםשאי־םאניםק־יפשן און דדוקעד״־אפצונן פץ די װע־ק ם־ש ז״נע אויםבעםערוננען. װי אם די אלע םאטע״יאלן קיטען ק״ן טשעבא־ סלאדאקאי, איז איםבאקאיט. טענלעך, אז ם׳האש ז״ אהיננעבראבש ד׳ד םאקאדיעצקי. — אש די אלע םאניםק־יפשן דעלן א־יסנענוצט װעדן םאד דעד נ״ער סולער אקאדעטישער טאלםשאי-אויםגאבע. װילי האאם גיט ארוים א נײע ליטעראטח־־צײטשריפט דער ד״טש־״דישער שריפטששעלער װילי האאס, דער לאננ־ יעריקער רעדאקטאר סין דער פאסודערע־ ד״םשער ליטערארישער