Literarishe bleter · 1933-09-20 · 38 (20.9.1933) · p. Seite 618

ליטערארישע בלעםער נומ. 37 (488> זײט 602 ■ 3>ן וו־אך 5י> ןןאך סעאטער אח22ונסס > דער סעא-עיי־כעז>ן אין חארז** פאדינ• דיקט זיך סועאײראש־ר-שגה. די נוסטיןלערן *ע־ פןרן זיך. װןכ ס׳װעס זײן מישן ײדישן סעאסער אין װארשע — דערװײל אימעעקאנס. געװען א *דעסע-קאנסערענץ גײם *רס־ססן־סערײן, *י1 קײן שום פאזיסיײס. עלויז #יערם־מעלדינגען, אז?י־ מיגסקי־העןסער. ײי ס׳איז געװען * 25 יןר ײדיש סעןסער, גײס ן*יעק עי נישם־ײדן. די סןרױא*ריננ ןןפעלירס עי דער געזעישאפש דירך דער *רעכע, מ׳זןול נישס דערלןזן עו דעס. װער, װי אין װןם מ׳װעס שפילן אין גײעם סעזען — א*ז נישס עע־ קאבט. פערלוירנקײס ן דעזןרגאניזירםקײס 1 > יינג־סעןסער עפנם דעם נײעם כעזןן פיס א נײער אויפירונג ,״סרופע סאנענעןפ־, — א סייײ- לעכע קןמעדיע, װןם װערם געשפילס דורך א װןנדערנדיקער ײדישע םרופע אין $ גאליניש־ שסעסל. די אויפיריגג װעם סרןגן ןן עקספערי־ מענטאלן כאראקסער. רעזשי — מיכאל נראנדס (ד״ר מ. װײכערסא > דןנערששאג דעס!2־טץ ח. ח. עפעבען זיך אין נײ־יןרק 10 ײדישע סעאםערן. די סעא־ םערן עסענען זיך מים פןלגנדיקע פיעסעם: מןריס שװארגם .״קיבסם־סעאםער־ מיס י. י. זיגגערס .״יןשע קאלג־: םעקאנד עװענײ םעאסער — כױס פרץ הירשנײנס ״א מעשה סון אמןל״; זןגס ■ןג־ ליק סעאסער — מים רומשינסקים ,״איך נענק ןהײם״; דער פראספעקט־סעאסער — כױס חײנ לינערמאגם .״דער נדר״ (רעזשי דוד הערמאן); דער רןלאנד םעאסער - םיס א. בלימם ״ם׳קען לענן, נןר ם׳לןזס בישס־ $ דער הןסקיבסןן־סעא־ סער — מים סינעים און רןזנבערבס ״מנחם םענדל־ ו דער מעקינלי־פקײער — *װןם מײדלעך װילן־ <װער דער םארפאםער א*ז, װערם נישס ןנגעגענןי; ליריק־סעאטער — ינחק סרידמןנם ,״דןס ליד סון לענך; ןמסיןן־סעןסער — מיס סעםױעל ה׳ קןנם .״גפסאלענע םלאכים״; ניןנקס ארס־סעןטער — מיס קאלמאנןװיםשעס א נײער פיעכע. > די פרײע ײדישע םןלקס־נינע. װעיכע װערס אויםגעהןיהן, דורך דעם ארנלסער־דמג הןס אײנגעלארן אלם רעזשיכער דעם גרינדער פײ ,״הנימה״ נחים עכיח א״יםער די נעװענלעכע ״שוײ• בער־ןװנם;״, װןם װערן אץ סארל יף סון װיבסעי דירכגעשירס אינסער דעד אױפזיכס סין דעם *יל• דוגגם קאמיסעס הון ןרב. רינג, הוינס ןן יי .״פןלקס־ג־נע״ אונרער ערחם רעזשי אײנשםודײן ,״הירש לעקערט״ םון ה. לײװיק. > זיגמונם סויקןװ איז אײנגעלןדן עו שפילן אץ קןװגע, װוהין ער סןרס ארויס. > ס׳איז געקומען עוריק קײן תארשע יאנאר םוו־קאװ, װעלכער הןט רעזשיסירס אץ געשפילס אין װילנע הײגסיקן װיבסער און נעארנעס יױ װילנע אלם אנםירער פון א דראמאםישן קרײז. > מיבאל מיכאלעסקא הױנס אן דעם םעאסערי סעזןן אין לןנדןנער פאװיליןן־סעןסער מיט דיי פיעסע ״דער לעו־שער םאנץ״־. די *יעמיערע—םײאי יוס־כיפוד. דפר סעאסער איז רעמןנסירק, געװןין• ועדאןטאו נחמן מײזיל ,רןסע אץ קולסור־״. ז. רײזען — ,״ײדישע ןרסןגראפיע אין ראסנפארגאני און בײ אוגז״ און ס*ל ןנר. > ד״ר מ. זילבערפארנ רןס ןנגעשרינן א נרעכערע ארנעס ,״די געשיבטע פון מײנע ארעססך,־־ ס׳איז א נרײםע ןפהןנדלובג און שילדערונג סון םארשידענע חקופות אינם לעבן פץ ם. זילבערפארנ און פון ײדישן געזעלשאםסלעכן לענן פןר די לעגשע 30 יןר. > אין קלענקיךפאי־לןג זעעט זיך און נקרוכ דע־שײגס א נײער רןמאן פון דפר מלחמהיתקוםה 1918-1914 סין שמואל איזנאן. > די חכנות ארויסעיגענן דפם .״לידער פנקס״ װערן פןרגעזעעס. עם זעגען שוץ םײלװײז רורכ־ געארנעס געװןרן די מאסעריאלן מון דלם װילנער מלוכה־ארכיװ (דורך ד״ר משה העלער), װןס הןבן א קןלןסאלע נאדײסוננ סאר דער געשיכטע פץ די ײדן אין װילגער קאנש בכלל. די ארנעט װערס ןנבעפירס דורך י. פופקן. > דער לןדזשער ״הזםיר״ סרעס צו נים נײעם ארנעכם־יןר מיס ן רײ גײע פלעגער. ם׳װערן גענרײס פארשידענע קילטורעל׳קינכסלערישע פןר־ אנשסאלםיננען. ,״הזמיר״ װיל אומקערן זיך זײץ אמןליקן ריס. > יעקכ מײזיל, ױעלכער געפיגס זיך אין שליחות פין .ליס. ביעספר״ און ,״קילסביך״ אין דרום־אמעריקע. הןס לעגםבס בןזיכס א רײ שסעס אין בדאזיל, װי ער פירפ אן ןקניע ני שאפן אבןנענסן אץ פןרשסרײסן דןם ײדישע ביך. > ר. ל.,״ זדער מחנר פון דער נןםיץ ,די סעכיע םון ײד. נעשיכסע אײפן היססןריקער קןנ־ נרדס״ (״לים. נל.״ נומ. 35, ז. 559), בדם פעםס״ עישטעלן, ,״אז די לעצכע 2 ןפזןנן רפח די אויס־ שטעלינגען זענען עיגעשריבן סין דער רע־אקניע, סןי ידעלכע עי סרןגט נישם קײן אחרױת״. די רעדאקציע הןט גפהןלפן, אז דער נאריכט איז ױשס קײן גאנצער, װען אין א*ם איז נישסן קײן װןדס װעבן די עװײ ניכער־אויסשסעלונגען, װעלכע זענען געדזעץ אײננעןרדבט בײם קאנגיעס, און דע־ רינפר געסיבען פ*ר װיכסיק ציגענן די עסלעכע שורות, — סאי װעלכע די רעדאקציע דרןגם די םילע אחרײת אין נישס ר, ל. > די ײדישע אקסיןרךןרגאניזאציע אין רי- מעניע, װעלכע פארמןגם 111 ײדישע מיסנלידפר, װןס זענען בןשעססיקם ארים ײדישן טעאסער, קלןגם זיך אויף דעם נײעם געזפץ, װןס רומעניע הןס דורכגעםירס ננונע די אויסלענדישע אקסיןרן/ װןס גןססרןלירן אין רימעגיע. ביז דעם בײעם געזעץ, הןס אן אויסלעבדישער אקםיןר גפקןנם שפילן א לינגערע צײם, אפילי א נןנצן יןר. לױט דעם נײעם געזעץ סןר אן אויסלענדישער אקסיןר מער װי 15 סןרשטעליבגען אין רומעניע נישט שפילן. די ײדישע אקסיןרן־ןרגאניזאציע פין רו־ פעניע גאװײזש, הי ןזוי דער דער דןזיקער נײער געזעץ הןט זײ געשעדיקס. אײדעי־ מען קוקם זיך ארום, זעגען שוין ןריבער די 15 סןרשםעלונגען, װאם דןם נײע געזעץ דערלײנס צו שפילן אין לאנד. קומס אײס רערינעד, *ז די 111 ײדישע אקטיןרן אין רומעניע, צוזאמען מיר די פןמיליעס, װןס זענען ןפהענגיק ןן וײערע סארדינססן, שסארבן איצס םון הונגער• ליטעואטװ און?ןולטװ > אין װארשע הןט סארניאכס ן פןר סעג יעקכ לעשסשינסקי אויםן װעג סון פרןג קײן ריגע. ס׳איז סן־געקיםען א סארברי״סעי־םע זיצונג םון דער םןרװאלסונג פון ײװן־סי־ײנד, אײף װעלכער ס׳איז *ײגעװען ינקב לעשסשינכקי און אויך זלסן רײזין, װעלכער איז געװען עסלעכע סעג אין װארשע. אויף דפר זיצוגג איז אויסגעהערס געודןרן א גע־ נויער באריכס װעגן דער ארנעם סון ײװן פןר די לעצסע חדש־ס אין מענן די אױסזיכסן אײף מײםער. דעי־ נאריכס הןם *רויסגפרוסן א מ־ינינג• אײסםייש. מען הןם אויך אויפגערערס א באריכס סץ דער היכסןריקער־-גרופע װעגן דעם היססןרי״ קער-קן:גרעס אץ װענן דער רןלע פין ײיין אינס קןגױעכ. אויף דער זיצונג איז ארויסגעזןגס נע- װןרן דעי ה־יסער װונש, אז יפקב לעשסשינסקי ז*ל זיך נאזעצן אין װןרשצ, יוו מ׳זןל קןנען ארגאנײירן און סארשסארקן די אינעס סין דער עקןנןמיש־ססןסיסםישער סעקציע, װןס י. לעש- םשינםקי איז איר אנסירער. י- די סראגע צי ער װעש זיך באזעצן אין װארשע — װעט קיןד װערן די סעג• > צילינ נישס פןר־יכגעזעענע סינות, הןס דעד ײדישתר ליסעראסן און זשורנאלירסן־סארײן אין סשעינןװיץ גאשלןסן ןפצולײבן די ײבל-ס-י־ עױנגען פץ דער ײדישער שפראך-קןנפערענץ, װעלכע הןנן געזןלט פןרקומען דע־ 10־סן סעו׳ סעמנער אץ סשערנןװיץ, אײף דעמ 9־סן אץ 10-םן דעצעמנער ד,. ת. דער ליטערןסן־ אין זשור־ ניליםסן־פאהײן באנײם זײן װענדוננ צו אלע ן^״ סײלגעמעי• פון דער שפראך־קןנםערזנץ און צו אלע ײדישע ש-ײבערס, זײ זןלן צושילן ײאס גי־ כער זײעיע מאנוהקריפשן פןר דער ײבל*שריסט, װןס װערס ארײסגעגענן אין דער צײם סון די פײמרונגען לײסן סאלננדיקן אדרעסג .וסתעס ־וס1נ)$ןןסחטס(*!$ 11עס111עס5 .סס5\/ .1 18>וו״1 תסס£1$.1 ,(גזח&תזסמ) ,ו)11חחתס3) > די נרופע געװעזענע סירער סין י. ר. און 0. ם- גרײסן איצם צוס דרוק זאמלניכער צו דער נעש־־כשע סץ די פןיכײען י. ס. אין ס. ס. דעד ערששער זןמלבוך װעס איײננעמען ארםיקלמן פון בן־אריר, מ. זילנערפארב, י. עפרײקין, יעקב לעש־ סשינםקי, י. סשערניאכןװ, די לװאחיטש (דאװידן־ װיסש>, װ. לאצקי״נערםןלדי, ד״ר י. קײק. אץ ניך װעלן אויך קומפן פיל ארכיװ־מאסעריאלן. די רעדאקציע געסינס זיך אין פאריז. דער ערשסער באנד װעס ארײס אין א 2-3 חדשים ארום. > ם׳איז ארוים פץ דרוק א דרײפאכער נומער פץ דעם חודש־זשורנאל .״ײװן־בלעסער״, םיס א רײ װיכסיקע ארסיקלען, צװישן אנד.: נחום שםיפם אװסןביןנרןפיע און ן בינליןגרןפיע פון אלע זײנע ארנעסן (צונויפנעזאמלס פון י. אנילןװיסש), ז. קא^׳מאנןיײסש — ״צי דער עלססםפר געשיכסע ©ץ דער העברעישער שפראך״־, מ. בעמירןװםקי — ,״ײדישע ארנעסער, אננעשסעלםע אץ נן סטג אין א״י אץ זײער ארגאניזאציע״, ש. י. הורװיץ — .״דער קריזיס אץ דער אנריקולסור און די ײדישע ײק״א־קןלאניעס אין ארגענסינע״, י. שסײנבײם -,דער דערןישער עלעמענט אץ ײדיש״, ד״ר צ. שאנןד—