Literarishe bleter · 1933-09-20 · 38 (20.9.1933) · p. Seite 615

זײט 615 ליטעױארישע בלעםער נזם, 38 (489) .װ י װ א ט, לעני *עדםאנאזש דע־םןונע די :#־דעלע די :ום־1א.־|אנםע ■־איע 6ין א.ם. *יקם, ע. װאדשא־וםקי. םיםערם אבע־ אץ דער דעדב־ילוננ ד• עכשע שיקםישע ■ראםשיש־נאשודאליםשישע ק־אשש, ודוןם יזזל קיגםש. לעריש *נששרעקן די סשיכיע ■ון דעד סיבה, שדנש סש־געד, שץ די וזעלדן, װאם װערן א־ויםנעשירם אין א״שנעידעבש. די דע־צ־לינג ,די װארשן-נא־ע׳ שש־ש א״שעד דעד כ־ם, װאש װע־ם נענעכן אין די ע־שכע צװ־ נאװעלן; צאנץ שילדע־ם דא אן אויששעדלישע, שאלקשםיםלעך־שא־נדעכטע, צעדישענע םשםדה, װאם אױ געכויש אײף א ,־ארשישן שש־גע־' און האש א ״נ-וך שא־ אר־נאו-שהא־יםינ:״. או־שן שאן שין דעד שארג־עכטעד (א־ד טארער) םששחה שילדעדט דער םהבר א ריכע צװישן דע־ שא־- ק—■לשע־ כת־יח-דה, ריקל, אין דעם שכניחדיק;, קאדיקאשו—ששיש- געצ־כנטן ק־יששל. שיששע־, קאװטשיק. דעד שאשער ־־ אן אלע־ א־ניק, א דאדף-ג־ע־, א ״ר םיט א שא־נעפלשע־ םאניע שון אן ,א־דיקענ־נ׳ - נעםש ייך ששענדיק צים הא־צען ד■ ליבע שין ז־ן טאכשע־ םיםן ,גוי׳, אין או־ם נקםה צינדם ע־ אינשעד דאם הויז, װו די ,װאלשן-נא־ע׳ געש-נט זיך... אט ד• ט־אנעדיע, װי אלע א־בע־יקע ש־אנעדיעם אין צאנינם נאװעלן, דידט אינז — נ י ט. הנם די העלרן האנדלען, שילן, רעדן, ש לן ם־ר דאך ניט ז־עד אשעם, אץ םיד האבן ניט צו ז־ ק־ן באצױננ, װי צי י^עבעדיקע (ם׳ם־נש: אין דע־ קונםש־א״שגע־ לעבשע) םענשסן. ד• נאװעלע איז נעש־יבן םיש א ל״כשן, נדאטעסקן טאן; אבע־ א״ך דא, ־• איםעשים אץ י־ן כ-ך, שא—אש זיך צאנין דע־ם ם. װאם ע־ איז אדנאנ־ס נישש שא־בינדן םיט דעד םכיבה, םישן שש־נע־, ־אם ע־ שילדע־ש; ם׳שעלם דעדיבער אין צאנינם נאװעלן די עםאציאנעלע (דיכשעדישע) א־נששע־וננ צים נעשירעםשן ששאף, ש׳שעלם די אכםאכשעד, אץ װע־כע־ שאבילע, אקציע זאלן זיך איםםישלבאד אוישל־זן. ב־ צאנינען ט־עשט םען כםעט נישט ק״ן ש־זאש, װאש זאל שלאנן םיש שא־ב, קא־א־ים א•; אינדוצידן אינש ל־ענעד ד• סשיסיננ אץ דעד נאװעלע. צאנץ ■ש־ש-אש א נאשי־־סילדעדינג םיש אן איראניסע־, םשה-נאדידישעי באםע־קוננ; ע־ זאנם, א שש־נע־, וא־יף ז. 104): ,נאבדעם >א-ז נעקיםען אן ע־ב־ש־יליננדיקעד שאדנאכש, װאם װע־ט אזוי ש־ן(!) באש־יבן אין די ביכלעך׳; דע־טיש איז עד, צאנץ, ױצא ם־ שא־ זיך, ם״ שא־ן ל־ענעד... צאנץ טאלם ניש םיש ה־םן, בינםן שא־ב, צאנץ צ״בנם םיש דינען בל־ששישט (צי קוילי. צאנינס נ־ניננ צ• איראנ־ע, נדאשעםק — ם־ אינם םטיל, ם־ אין דעד כא־אקשע־־צ־כעניננ שין די העלדן — אױ נישט ק״ן װעזנשלעכעד א״םדדיק שין קינסטלעדיס-אידעיסער שא־העלטעניש צים באהאנדלשן ששאף; איראניע, נ־אשעםק אױ דע־ אוישד־וק שינם םחב־ם סיביעקשיװע־ באצױנג צים נעשודעםשן ששאף (דע־■ םאנען םיר זיך םשה קילכאקם .זעלםעניאנעד׳); אויך דעד הוםאד אץ צאנינם דע־צ־ליננ ־איש אינז קאלם. היםא־ אױ קינשטלע־יסע אשםאםשע־, זונ־קע שע־עםשעקםיװ אינס װע־ק ב־ צאנינען איז דער הוכא־ א שא־״סבאסשיםשע־ סשריך: ע־ קװאלט נישש א־ויס, ז״ן היםא־, שינם ש־־בע־, שינס געםיט אץ באדאקםער שינם ■עד- םאנאזס. דאם —צאנינם דיאלאנ, ד• שש־אך שין ז־נעהעלדן. א״שן םשיליששישן ששח שץ צאנ־נם ביך ש־עשש םען א םך אוםנע־אשענע זא:ק, א״םדרוקן, םעשאשאז־עם, שא־נל״בן א־ניקע ב־שאילן: ,םיט א קול, װאם קיםש עדנעץ שין דעד לינקעי(?) קעל׳; ,דאש ־ייםק־ש צעניםש זיך איבעדן ואיבעי דע־י) נעװעל־ בזננ (שין היםל), װעדם ענלעך צי א ם־ך, צי א װא־ד׳ (אשס־ ט־נט דע־ פחב־: צי א בדענענדיקן װאלד?); ,די הענש א־ננעכיםן אין ד• האד׳; ,האבן זיך אננעקליבן א םך שעג, װי זוילן א״ף זוילך א. א. װ. די װ״ניקער צישי־שע זאצן שאדעיץ נישט ק־ן גענויערן אנארױ; סען דע־קענם גל״ך, אז צאנין האש ז־נע ■לאםשיש-סשי. ליםם־שע עםשינדיגנען נישש קאנש־אלי־ט, א־בע-געלאזש ז־ אזוי, װי ז״ זענען נעקוםען א־ישן שעדעד־א־ויף אין טדאנש שין ששר״קן. צאנינש ע־ששע נאװעלן זענען נאך נישט ק־ן אויםדדוק שון ד״שע־ פלאםשישעד ק־אשט, אדע־ — שין א שטאדקעד- א'נם קינםשלערישן סםאף אײשגעל״נטער, םאציאלער אידעע... ם. נזןסייש / ס (ן ע נ ג ז) ן בל. צ א ב י ב ס ב ו ך דער איננםלעך־אפשיםיםשיסעד ט־של שינם דאזיקו ביך שא־" ראש א קױםשרע־ישיאידעאלאנישן פ־ינצי■; די א־ינינעלע, דו־כן םחבד אל־ן נעצ־כנםע, שאשאםאושאזסישע הילע אוישן ביך — םיםבאליזידש שא־וים דעם אינהארט, כאדאקטער, ש-נם װע־ק... ל״ענש םען אבער אדודך די דר־ נא־עלן, װאם נ־ען אד־ן אין בוך, בל־בם םען *נשו־שש; םען ש־ענש זיך שארװונדעדש: — װו א־ז דעד שאן,ם־װשעש, ■ע־םאנאיש. צי נאד־דיכשערישע־ ־עשלעקם, װאם זאל דעקן די ,התח־כוחן׳ ש־נם האשע־דיקן ם־של אוישןביך?! אז בס׳ה געשונען םיד אץ ביך דד־, ם־ש ק־ן ש־ם א־נה-שלעכן םאשיװ נישש נעבינדענע נאװעלן — עװענשועל : דע־צ־ליננע;, םחשח די נאװעלע אױ דאך, לוים איד תוך, דע־ ראםאן אין ז״ן קאנדענ• םידטםטער שארם, — װאם שאביד רן א״ף א דעאליםשיש-נאשי־א־ ליםטישן אושן נעװ־נלעכע עפיזאדן שון דער װידקרעכק־ט. נעםען םיר די עדסשע נאװעלע: ,אין א־נעם א שאדנאכש׳; אץ א םעד-װיױיכעדן, סש־שן טאן און םיש ר־שן םאניד - סילדע־ם דא דער םחב־ א םאםענש שין דעם •י־לישיבארשעװיםשישן קדיג; יהינשעד די װענט שין ששאט — װעדט דת־צ״רם ־־ בדעכן האדםאשן םיש נ־ש־שא־ד־םע . קויק׳ און ,די שינצטע־ע שויבן סוידע־ן. װי טענששן װאלישן אץ פחד די צין נעק־יצט״ (?) — אוישן שאן שין םלחםה־בהרה אין םאכש-ם״שעניש צ־כנש ש. צאנין א־ניקע (נ־אשעשקע?) שאקשן, װאם װערן געשטערש אין צענםע־ שין אקציע און שאבירע; צװ־ ״דן יאנצ־ע דע־ א־נבינדע־ און שרםה, דע־ זין שון פםח דעם שוםםע־ (שין דער דע־צ. שא־- בל־בן אינז אין זב־ו, בלויז נעסע...ו —װערן אץ געװ. -עדקאם שץ דעד בא־שעד. א־ם־ שערד־נע—כם־ש נעםשפש דודך ד• פאל־ ליאקן שאר: מלוכה־שאדאש, שא־ העלשן דעד ,דויםעד א־ם־' אין א נ־צחון א.א.װ.; די ב־דע ״דישע באלטעלאכעם, װאם האבן אינשע־ דע־ םאכם שין די ,רויםע׳ דע־ש־לם, אז ז־ העדךאויף ,ז־ן =א• טעליש אץ װעדן ײקם׳ (ז. 28), װעדן שא־םשום צים טוים — דידך הענגען. שוץ אויף די עדשםע ז־םן שין דע־ דע־צ־־יננ זעען םי־איבעד די אויסנעשפא־בענע גאםן שןן ששאש א־יםל״שן, װי שא—־ש. די איםנליקלעכע קדוכים שון די או־שגעהאננענע : נעבע, יאנצ־עם װ־ב, און פםח דע־ שיםשעד. די דע־צ־לוננ ענדיקש זיך טדאגיש אץ האלב־םיםבאליש: די יאםע־דיקע נעבע ןדע־ םחב־ שא־ז־כעדט עםלעכע םאל, אז אי־ געיאםער אױ א ,םעלאדישעד׳ אץ ,שנ־דט די םויעדן׳) אץ •םח דעד סוםשע־ נעפונען די העננענדיקע און שירן ז־ - אץ נעשא—שולן שארנאכש - אויף א װענעלע צ־־טע נאװעלע: .נאז׳ .■'1X4־!,, לויט א־ר םאן אין קאנ־ צעפצ־ע איז די נאװעלע אדגינעלער שאד דע־ עדשםע־; דא װעדם באװיק, װי די בלישיקע םלחםה האש געב־אכש אץ שא־װיריננ דעם נאםש שון די ,נעלע־נשע םענםשן׳; שינם שישל שץ דע־ נאװעלע דדיננם ארויס דעם טחבהם ט—אניש-םאשי־ישע א־נשטעליננ צוש העלד און צו דעם סשאף. דעד העלד שין דעי נאװעלע — אינזש־ניעד העלדענזאננ, כעםיקעד שון א קאםםעטישע־ שאב־יק. מישן אי־םברוך *ץ די נרויליקע נאז-אשאקעם אוישן ש־אנם — שא־דא־שש דער דאז־קע־ נרויםסטאשישעד הויך־בלאנדעד, צידלעך-םאנירלעכעי, םענם־םענ־ טאלעד אינזש. זין ■אשענש אויף א ,םינםעםישן םיטל צי שאד־ שענע־ן דעם םענםשלעכן םין',אין נעםט ז־ך - ענערניש-םאניאק־ש ־־ אויסנעשונען — צוע־שט שאד דער ד־םשיסער שסעטער שאה דעד •ויל־סע־ אדם־ — אזא נאז-װאס זאל םיט ז־ן שא־ניכשוננ-ק־אשש א־יבעדשט־נן אלע שדיערדיקע, אץ נאנננעלאזפע גאץ... צאנין שילדעדט דעם דאזיקן דים אין געלם־נ־ציקן אינזש. ב״םיק, נאליק; ע־ שירם אינז אר־ן אין די טישענישן שץ ז־ן, דעם איזשיניערס, נאז-שאיקאכטן געםיט, אץ דע־ לאבא־אטא־יע, װו עי איז עוםק םיטן נאי. לסוף דעדשינדש דער אינזש. שא־ דעד •וילישער אים״ א נאז 14X4; אבעד םיםן זעלבן גאז באג־ט דע־ אויםנעסעפםעד. צעדודערםער אינזש. — אינם דםױן שון םהכ־ — זעלבםשםא־ד... אין .שא־בהענט און נים צו דע־קאנען, ם־ש אן אוישגעלאשן םויר1 שיל םיט בליטיקער (בליטיקן?) שוים און א־־ים־ נעזעצםע נרין־געל-נעװא־ענע אוינן בל״בט עד, דע־ אינזש״ ליגן ,אץ חורבן שין ז״ן קונציק-געבויטן ־ע־ן־םיםשעם׳... לעצטע נאװעלע: ,די װאלשן-נארע׳. םים איר ששאף און