Literarishe bleter · 1933-09-20 · 38 (20.9.1933) · p. Seite 613

זײט 613 ליטער?רישע בלעטער נום. 38 (589) פט?רקס פרררם$ן / װ$רשע □ילדעה-אויםשטעלונג פון ראמאו ראוענטאל רא-שע זעמ אײם צו ז״ן א ם-:>וװ'נץ-שס*ש, װ־יל א•; דער לסצשער צ־ש װערן דז-ך דער ייד-םער נעזעלשאשש צו *א־שא-ײטן קזנשם א־יננעא-דנם שדאבע אוישששעלזנגסן, װעלשע םראגן אבשאלום נישם דעש חרתש םין אשחעד קינשש. םילא, זיםע--צ-ש זענען די א״שששעלרננען נישט ק-ן נעקלי- בענע, װ-ל דער קינםשלער ג—ט זיך אװעקצוםא-ן און צי א-בעשן, בדי צו ברעננען נ-ע עקששאנאשן אין שארששעלן ז- דע־נאך דעם םר-טן עולם. הא-םשש־צ-ש קיםען צי א-נז .נעםט׳ שין שאריז אין ם-נען, אז ז- װעלן רא אינז א־בע־ראשן םיט די שלעםם־שא-ד-םע ש־אנ• צױזישע א-נש־יםן. די דעלכע ם-נען דאם, האםן א גי״שן טעוח. װא-שע שאר■ םאגש ז-ער נוטע קינששלע-, װע־יםע שא-שש-ען אין קענען אויך נוט אסשאצן יעדע נ״ע טאלערישע דע-נ—כוננ. ראיענשאל געהערש צי די, װסלכע האבן שון שאריז ק-ן נ-עש נ־שש געב-אבש. ם— האבן דא כילרע-—א נאנצע קאלעקציע ש-זאזשן, ששיללעבנם א־ן אקשן. דער װילן אין ז-ן שאשונג אױ נרעםע- װי די דע-ג—כיננען. א קינםשלע- טוז האבן א־נשיאיציע, שא-אנש, בדי צו קענען א-ױם• ציק—גן דאם םאקםיםאלםטע א־ן ז״נע בילדעד. אין די אויםנעששעלשע עקםפאנאשן זעש סען, אז די םאלערישע װאלא־ן זענען נישש שא־שישט, רערשא־ שאקע זענען די זאבן נישט קאנםעק-סנש שון םאקטי- אין אין שא־בן-צײאםענששעל. די שאקטור איז םאנאשאן, א״ך צעריםן אין צעקראצש. עט שעלש די א-נשאכק-ש שין ש־אכ;, װאם צ־כנט אן די שארם אין דעם ארש שי, דעם שלעק. אשערי־נדיק םיש א צי־נ-ױםע סקא־ע שא־בן׳ שירט ער א־־ן אין ז-נע בי-רער א כאאשישק״נו, אין אזוי-א־ום שא-לירש דע- קינטט-ער די םאלע־ישע גאנצק-ש. כאאש־ש א■; נשש זאשש-ק אץ ז-ע-ע שא-בן זענען די ששיללעבנם. אץ דע- א״ששאםיננ זענען ז- ענלעך א-נם צום צװ-טן אין ז- טאכ; אן א־נד־יק, װי דע־ קינםשלע- װא״ט ז״ נעםאלן לױט א נעװיםן שאבלאן. רע־יבע- זענען די שש־ללעבן נישט אינשערע ■ םאנש. די ש-זאזשן זענען טיט םער שעםםע-אםענט געטבלן, און םים שא־שטענדעניש זסנען א״שנעשאםש ד■ שא־טיעם שון בילד: לטשל דער ש-זאזש ניפ. 4 שא־םאגש ז-ע- נישע נ־ואנםי-וננן און עשעקט• שולע שא־בךקאםבינאציעם, װאם גים צי ש-ישק-ט דעם בילד. די אקטן דאקענן זענען םיט װ״ניק יײבע נעםא*; און זענען דע-צו שװאך געצ-םנש. עם שעלט ז- דאס װ-בק-ט אין דער קארנא- ציע שון קע-סע-. די אק־א-עלן זענען ל-בט און ו—בזיבשיק. אץ א־ניקע בירדע- װ-זט דע- קינםטלע- א-וים שא-שטענד■ ניש שא־ שא־בן אין א חיש שאר טעכניק.—אבע־ ע- דא-ף זיך שא־טישן אץ דאן װעש אים געלינגען צו ג-ן אויף אן א״נענעם אינדיװידועלן װעג. -חס1)ג|£ז |8)ת6װז3(>חס) )ס )60(<|1>5 שו(1 חס 1928 ץ1ט3 (1>וו1>וןןח£) 2 ח1 .ץ)נמ1>תזוחסס 1סנז1וס1>חנ סו1) )ס 5חס<)ס*5 11ס חששזא)*(! 5קוו)5 .קק 417- 300 .5חסו)סש5 4) -חוץ5 5חסו)ס91-ן |3ות)113(>חנ 1>חג חס1)3>ות9}זס 1סמס1)ס?} 1ס1ס50 *ו!) 1>חס ת1>סנ1ס1 .)חשוחסןןסחסוח וחסיו) 5י>>1€<> )ס תז1>31סק £ח1)ששוח חס1551>150(> .1 .1) .1 1929 *ו1) ס) 1>£)1>(1נז)חס0 .5שסחש1ס5 .קק 279 5) 5שס1ק8סס *נ1) זס1>חו> 35שזקחס0 סנתוסחססנ) |סוסס5 1>1חס'י\ ח1 )חסוחץס1קוח*ח1>-צס1>סזסק )חשסשזק ש>71 נ 1 חס1)סס5 .1 .ח .1 )ס 1>חס 5ש1ק1סוזוזק :2 חס1)סש5 .35סח£סזק סוומסחססס )ס )15>נחז *ו1) .1931 ש£11ס11 שו71 .£ח1חחס1ק סוחזסחססש )ס ץ)111<1סס1)ססזק דערדאזיקער פלאנירוננ און די דערפארונגען אויף דעם דאזיקן געביט.״) דער ,טשװאק׳ םין קאנגרעס איז געװען דער רעפעראט װענן א פינפיאר־פלאן אין װעלט־מאסשטאב. עם האט באהןןנדלט די דאזיקע טעמע דער אמעריקאנער עקאנןןמיסט לויס לארװין םון ברוקי״יגם אינסטיטיזשן, װאשינגםאן. אויב אין דעש געדרוקטן רעפעראט זײנעם, װעלבן מען האט פארטײלט די אנטײלגעמער פין קאנגרעס, האט לארװין גערעדט וױ א װיסנשאפטלער, איז אויםןיקאננרעם גוםא די שפראך זיינע געװען די שפראך םין א סאציאדן טיער, װאס פרעדיקט און איבערצייגט. דער איצטיקער װעלט״װירטשאפטלעכער קריזיס, - האט ער אויסגעפירט, - איז נישט קײן אײנפאכע װאקלונג אין דער קאנייקטור, נאר אן אנזאג אויף טיפע סאציאלע ענדערונגען. דער איצטיקער קריויס אױ א באװײז, אזי די אינדיװידואליסטישע װירטשאפט איז מערער נישט פעיק צו דערהאלטן א גלײכגעװיכט אין די ראמען פון אײן לאנד אדער םון גאר דער װעלט. די אינדױוידואליסטישע פאלקם־ װירטשאפט האט באנקראטירט, און עם מוז קומען א נײע װה־ט־ שאפט, װאם זאל זיך שטיצן אויף א נײער צענטראלער אידעע. מיט א סךיװיםן און מיט גרויס פאטאס האט לארװין פארטײדיקש דעם געדאנק, אז םאר אזא נײער צענטראלער אידעע דארף מען אנערקענען די סאצךעקאנאמישע פלאנירונג אין װעלט־מאסשטאב. /ארװין האיט דורכנעפירט אויפן קאנגרעס א גענויע אנא־ ליזע פון פארשירענע טיפן פלאן־װירטשאפט, ער האט זיך אפנע־ גרענעצט סיי פון דעם סאװעטישן סיםטעם, סײ םון אנדערע טיפן פלאנירונג, װעלכע װעין'םארטײדיקט אין דער ליכעיאטור, און האט זיך געשמעלט אויף דעם שטאנדפונקט םון סאציאל־פיאגרע־ סיװדר פלאנירונג, אין אײן זאץ קען מען דעם דאזיקן טיפ פלא־ נירוננ באשרײבן אזוי: דאס איו א װעלט־װירטשאפטלעכער פלאן אויף צו פארגרעסערן װי ווײט מענלעך די פראדוקטױוע קרעפטן מימ דעם אויםקוק, אז דער לעבנסלשיױיגער פון די מאסן זאל װערן כםדר פארבעסערט און געהעכערט. מיר װעלן זיך דא נישט ארײנלאזן אין די פרטיס, װי אזײ לארװין האט פארטײדיקט זײנע נעדאנקען, און װאס איז נאך גערעדט געװארן אויף דעם קאנגרעס פון יאר 1931. מיר װעלן בלויז פארצייכענען דעם פאקט, אז דער קאנגרעס האט אין אלגעמײנעם אנערקענט די אידעע פון פלאן־װירטשאפט אין װעלט־ מאסשטאב. דער קאגגרעס האט אויך באשלאםן צו גרינדן א בױרא, װאס זא״ל זאמלען אלע םעגלעכע םאטעריאלן װעגן פלאן־װירט־ שאפט *און זאל װײטער פארשפרײטן די אידעען, װעלכע זענען פראקלאמירטיגעװארן אויפן קאנגרעס. צי האט דאס נײע בױרא אויפגעטאן א סך אדער װײניק (ס׳פארשטײט זיך, אז קײן םך האט אזא בױרא נישט געקענט אויפטאן), אויך דאס איז נישט װיכטיק.*װיכטיק איז די עװאלוציע, װאס עס האבן אין םארלויף פון 10 יאר דורכגעמאכט די* אויפריכטיקע מענטשן, װעלכע האכן געשטרעבט צו פארבעסערן די באצױנגען אין דער אינדוסטריע. אין אנפאנג זענען זיי געװען ויכצר, או דורך פארשידנערליי פילאנטראפישע הײל־מיטלען װעלן זײ לינדערן די נויט אין אראפברענגען שלום אין די שעפער. מיט יעדן יאר זענען זײ ג״עווארן זעעװדיקער, בױ װאנען עס איז אראפגעפאלן דער פאר־ האנג*, װעלכער האט פאר זײ פארשלײערט דעם אמת, און פאר דער גאנצער װעלט האבן זײ ענדלעך פראקלאמירט: נישטא קײן שלום אין די שעפער אויף דעם באדן םון דער איצטיקער װירטשאפטלעכער ארדנונג! אויב עס פאדערן זיך נאך ארגומענטן לטובת דעם סאצ־ יאליזם, זענען די *געשילדערטע גלגולים פון דער אינטערנאציא־ נאלער אסאציאציע, װעלכע װיל אפיציעל נישט װיסן פון םאצ־ יאליזם," באמת א װאגיקער און *כאראקטעריסטישער ארגוםענט םאר דער לעבנס־קראפט פון םאציאליזם. נאך אײן באמערקונג. הײ־יאר איז קײן שום צוזאמענקונםט פון דער' ארגאניזאציע נישט אפגעהאלטן געװארן. דער אםיציע־ לער מאטיװ איז - געלט־שװעריקייטן. נישט די װירקלעכע שװע־ ריקײסן' ליגן א םך טיםער, - די םאציאלע באצױנגען האבן זיך אזוי פארשארפ״ט, אז די ,אסאציאציע׳ אין דער בױאהעריקער םארם םארלירט אײנפאך איר עקזיסטענץ־מעגלעכקײט. 3) ש1£>וז<1וחס0 )* 1>|שו1 55סז£חס0 1ס1חח*נז7 )5ז71 )ס )זסקשא