Literarishe bleter · 1933-09-20 · 38 (20.9.1933) · p. Seite 612

ליםערארישע בלעטער נומ. 38 (489) זײט 612 י. י ־* ש 7 נ ס ע■ י / װ $ ר ש ע בלבוליס סױ א איבטערבאציאבאלפר אסאציאציע האבן בכלל געכראכט מיט זיך ארבעטסיאזיקײם, מעכאניזירונג, געשװינדערן טעמפ פון דער ארבעט, און אנטקעגן די אלע נע- גאטיװע דערשײנונגען איז דער ארבעטער מאכטלאז און קען זיך נישט פארטיידיקן נישט אינדױוידועל און נישט דורך זיין גע. װערקשאפט (טרײד-ױניאן). מען האט א םך גערעדט װעגן צוביען די ארבעטער צו דער פאי־װאלטונג םון די אונטערנעמונגען, עס זענען געשאפן געװארן פארשידענע פארמען פון ארבעטער־פאר־ טרעטונגען, אבער עם פעלט דער װידן צו געבן זײ װירקלעכע רעכט. אין די מייסטע אינדוםטריעם האלט עם נאך גא[ץ ײיים דערפון, אז די ארבעטער זאלן דורך זייער םארטרעטונג װירק־ לעך האבן א מעגלעכקײט זיך אריינצוםישן אין דער װירטשאפט־ לעכער פאליציק פון דער אונטערנעמונג און צו זאגן א װירקלע־ כע דעה די װעלט נויטיקט זיך אין אן אינדוסטריעלער ארנאני־ זאציע, ײעלכע זאל באדינען אויף א ראציןננלן ארט און שטײ־ גער די געזעלשאפט און אלע אירע מיכגלידער, און נאר סאר אזא ארנאניזאציע קענען זיך מקריב זיין מענער און פרויען, װעלכע זענען טעטיק אין װירטשאפטלעכן לעבן פיזיש און גײםטיק. 3. 1931-1929 מיט די דאזיקע װערטער האט זיך געשלאםן די באראטוננ פון יאר 1929. נאך צװײ יאר זענען אריבער, איון די אסאציאציע האט װײטער דורכגעמאכט א גאר גיויסן שטיק װענ. אירע אנםי־ רער האבן ערנסט גענומען זײערע אייגענע װערטער, אז עם האט נישט קײן זין צו אונטערזוכן די מענטשלעכע באציונגען אין זיך נישט צו פארטראכטן איבער דעם בוי פין דער װירטשאפט. ויען עם איז געקומען די צייט צונײפצורופן דעם קאנגרעם פון דער אס־אציאציע נא־ן יאר 1931, האט מען געלאזן'צורו די אײנצל־ פראנן, װעלכע האבן אויםגעפוליט די טאג־ארדנונגען פון די פרי־ ערדיקע קאנגרעסן און באראטונגען. אנשטאט דעם האט מען אװעקגעשטעלט איין גרויםע און קארדינאלעי פראבלעם - פלאן• װירטשאפט אין װעלט־מאסשטאב: צו װאס טוינן אלע נעשפרעכן און פארהאנדלוננען װענן דער בעסטע״ר נעשטאל״טונג פון דער ארבעט אין די שעפער, - האט דערקלערט אײנער פון די פירער ערב דעם קאנגרעס פין יאר 1931, - צו װאם טוינ דאם אלץ, װען די קעמעילעך פין װיירטשאפטלעכן לעבן זענען קראנק. דידאזיקע קעמערלעך, די איינצלנע אינדוסטריעלע אונטערנעמוננען, זענען נישט אין אר־ דנונג, װײל זײ זענען נישט טעטיק אין דער פולער מאס. אבער זיי מוזן זיין כסדר טעטיק, װארום ערשט דערויף װעט מען קע־ נען טראכמן מכח הומאנע באיציוננען אין די אינטערנעמוננען, מכח דעם, אז אין זײ זאל הערשן שלום און אינעװײניקסטער גלײבגעװיכט. אנדערש גערעדט, די טעטיקײט פון דער אסאציאציע האט א זין ערשט דעמאלט, װען די שעפער זאלן שטענדיק זײן טעטיק, און גראד ביי דער איצטיקער עקאנאמישער לאגע איז דאס נישט דעריםאל, און קײן אײן אונטערנעמונג אױ איצם נישט זיכער מיט איר צוקונפט. װאס טױגן איצט די קלוגע באס־ נאסען, װעלכע מען קען צוטראכטן אין דער ריכטונג סון בעסער ארגאניזירן די ארבעט, װען עס איז נישטא די זיכערקייט, אז דערפון זאל נישט ארויסקומען דער היפוך. אויף אזא פארקערטן רעזולטאט״ קען מען זיך דאך ריכטן איטלעכם מאל, װען א קרי־ זים אין דער נאציאנאלער וױרטשאפט אדער אין דער װעלט־ װירטשאפט גראבט״אונטער די עקזיסטעניץ פון דער אײנצלנער אונטערנעמונג.' קורץ און נוט, אין הארבםט 1931 האט די אסאציאציע גערופן קײן האג א װעלט-קאננרעם פאר 'סאציאל־עקאנאמישע פראגן. אין דעם פראנראם פון קאנגרעם האט דעם ערשטן ארם פארנומען די םראגע װעגן הײנ״טצײטיקן ינרעסטן פאראדאקם: ארבעטסלאזיקײט אין דער תקופה סון עקאנאמישן פראגרעס. די צוװיטע גרונט־פראגע איז געװען די נויטו'וענדיקײטיםון סאציאל־ עקאנאמישער פלאנירונג אין װעלט־מאםשטאב, די פרינציפן פין (ס ו ף) די נייע סאציאלע טענער הןיבן דערװײל נאך נישט געהאט אנגערירט די גרוינט־פרינציפן פון דער אםאציאציע. די אופירער האבן נאך אלץ געלעבט מיט דעם גלויבן, אז דורך אויפיקלערונג װעט זיך זײ איינגעבן צו דערגרייכן דעם שלום אין די שעפער. דערפאר האבן זיי געלײגט גרוים מי אײף צו בארײכערן די פראגראם פיון דעם קעמברידזשער קאננרעס און אײף צו באזארגן די'אנטײלנעמער מיט װאס מערער מאטעריאלן. אין דער באצױנג האב״ן זײ געהאט דערפאלג, און די גצדרוקטע באריכטןפון קעמ־ ברידזשער קאנגרעס אנטהאלטן זאכן, װעלכע עס איז נאך איצ־ טער װערט צו לײענען. װאס אנבאלאנגט װידער דער פי־ינצי־ פיעלער אײנשטעלונג, האט דעי קאנגרעס גופא געגעבן א גוטע לעקציע די אנפירער. דעם ערשמען מאג פון קאנגרעס איז אין פראגראם נעשטאנען א פונקט: ,דער קאלעקטיװער געדאנק, בא־ טראכמוננען װעגן דער פילאזאפיע אין דער טעכניק פון געמיינ־ שאפטלעכן דענקעך. דא האט, אפנים, געזאלט געפינען זיין אויס־ דרוק דער איבער־קלאםן־שטאנדפונקט, נאר עס איז געשען אט וואס: קיין איין רעדנער האט זין נישט געסאלדן צו דעם דאזיקן פונקט און מען האט זיך געמוזט פון אים אפזאגן. עס איז אר־״בער נאך א יאר. נאך דעם גרויסן פאראד אין קעמברידזש מים זיינע הונדערט״ער אנטיילנעמער האט די אםא־ ציאציע זומער־צייט 1929 צונײפגערופן א קלענערע קאנפערענץ א־ן עלמאז (אויבער-בײערן*). די טעמע אויף צו באהאנדלען איז געװען בערך דיזעלביקע װי א־יף דעם קעמברידזשער קאנגרעס: מענטשלעכע באציונגען אין א ראציאנעל-ארגאניזירטער אינדוס■ דיסטריע. די באהאנדלונג פון די פראבלעמען איז נעװארן נאך מער ערנסט, נאך מער פארטיפט. דער שטראם פין װירקלעכן לעבן האט נאך' מער פארכאפט די סאציאלע טוער, װעלכע זענען זיך צונויפגעקומען צו די צױעקן פון פא־שונג. אין פארלויף פון דעם אײן יאר צײט האט זיי דאס לעבן געהאט אויסגעלערנט א םך מערער וױ פריער אין פארלויף פון די דריי יאר, װעלכע זענען אפגעלאפן צװישן ערשטן און צװײטן קאנגרעס פון דער אסאציאציע. ״ אויפן פאפיר, אין די געשריבענע תקנית פון דער אםא• ציאציע איז נאך אלץ געבליבן שטיין דער פרינציפ פון נייטראל• קײט, נאר ײאס פארא אונטערשיד איז געװען צו מערקן אין די רעדעם יאין פ״ארגלייך מיט דעם, װאס מען האט נערעדמ מיט 7 יאר צוריק. אויף דעם גאנצן געביט פון דער װי טשאפט - האבן איצם געטענהט די איינפלוסרייכע טועי פון דער אסאציאציע - איז נויטיק געװארן א צופאםונג צו די נײע באדינגונגען. דער שױערפונקט װערט אריבערגעטראנן פון דער פראדוקציע צו דער פארטיילונג און צום פארברײך. פראגן פון פארברויך פארפלעכטן זיך אויף א נײעם און אײגנארטיקן שטײגער מיט פראגן פון פראדוקציע, און אײב מען װעט זיך נישט געבן קײן עצה מיט די נײע פראבלעמען, װעט דער שטראם פון די געשעענישן מאכן צונישט די װעלט, װעלכע איז נישט פעיק צו שאפן און אויפצו• האלטן ארדנונג לטובת פון דער נאנצער מענטשהײט. מייס מערי װאן קלעק, װיצע-פרעזידענטין פון דער אסאצי• אציע און גלייכצײטיק דירעקטארין פוי ראסעל־סײדזש־פאונדײשן אין נױ-יארק, האט געהאלטן אויף דער קאנפערענץ דאס שלוס־ װארט, און בײ איר גאנצער דיפלאמאטישער פא־זיכטיקייט איז זייגעװען די פירשפרעכערין פון די נייע אידעען. מענטשלעכע באציוננען אין דער אינדוסטריע - האט זי אויסגעפירט - װערן אויסגעבילדעט אין די ראמען פון װירטשאפטלעכער טעטיקײט, און עס האט נישט קײן טעם צו אונטערזוכן די מענטשלעכע באציונגעןי און נישט װעלן זיך ארײנטראכטן אין דעם בוי פון דער װירטשאפט. װער עם װיל אויסבעסערן די באצױנגען אין דער אינדוסטריע, מוז זײ פארשטײן אין זײער פארבינדונג מיט דער נאנצער עקאנאמישער ארדנונג. װײטער האט זי נערעדט װעגן דעם, אז פאר״ די ארבעטער אין די גרויםע פונדאמענטאלע אינדוםטריעס פון אמעריקע איז כאראקטעריסטיש די אומזיכערקײט םין באשעפטיקונג. די נייע באדינגונגען אין דער אינדוסטריע