Literarishe bleter · 1933-09-20 · 38 (20.9.1933) · p. Seite 610

ליםערארישע בלעםער נומ. 38 (489) זײט 610 אין פיל פאלן איז די לאגע פארקערט: נאך א י ם שלעפט זיך נאך א ז י• װיבאלד, אז ער איז א גאטםגעבענטשטער זןקסיאר אק ער איז װערט צו פארנעמען דעם אויבנאן, מיז אויך זי, זײן פרוי, סײלן מיט אים זײן רום, זײן אנערקענונג, דעם אויבנאן, — און אויב נישט, קומט נישט דער עםק אין באטראכם• הכלל, אט די כסדרדיקע אפהענניקייט אין טעאטער פון פאר• פאלק, פון אים און איר, שםערט אפט די פארשיידנסטע אנ• סאמבל׳קאמבינאציעם, װאס מוזן האבן אן ארט אין טעאטער. דער םך-הפל איז א נאנץ׳טרויעריקער. פיל גוט־ארגאני• זירטע ײדישע טעאסער׳טרופעס, פיל יידישע גום׳אײנגעשפילטע טעאטער-אנסאמבלען זיגנען צעפאלן געװארן צוליב ,משפחה-אנ- געלעגנהײטן״. .נאך לאנגע, שװערע ליידן״, נאך אן א שיער םנםוכים, קריגערײן, אינטריגעס, מוז מען זיך פאנאנדערגײן, און פון גאנץ גרויםע טרופעם זענען פארבליבן מאן-װײב-אנסאםב• לען, אדער אין בעםטן פאל — פאמיליע׳טרופעס, װעלכע שסו- קעװען-צו פאר זיך ספעציעלע ,איך-און-דו״ פיעסעם, אדער פא• מיליע-דראסעם פאר די משפחה-מיםגלידער. םעלט עפעס א ראלע פאר אײנעם פון די משפחה, — שרייבט מען צו, איז דא אין דער פיעסע אן איבעריקע ראלע — װארפט סען ארוים יענע ראלע. — װי ביי א סשפחה-שיש: װיפיל משפחה׳מיטגלידער — אזויפיל טעלער און לעפל-גאפל װערן סערװירט... הקיצור: מען קען נישט רעדן װעגן דעם איצטיקן צושסאנד פונם יירישן טעאטער, מען קאן נישט אנו־יר, די װײען און פלאגן פונם ײדישן טעאטער, — און דערביי נישט נעםען אין אכט די טרויעריקע לאגע, װאס עם הערשט אינם ײדישן טעאטער, אדאנק דער מאן-װייב-פאמיליע. — (יוײטערדיקע קאפיפלען אין די ק־םענריקע נוםע־ן) און עס איז דערגאנגען דערצו, אז אן ארםיסטן אן מע- נער-ארעמם אדער מענער-פלײצעם קאן זיך אלײן נישט אדורכ- שלאגען א װעג צום יידישן טעאטער. זײער םאלענטירטע ײדישע ארטיסטינס פארבלײבן אפט אין שאטן, קאנען נישט ארײן אין א טרופע אדער ארויף אויף דער אפיש, אויב זי האט זיך נישט ״באזארגט״ באצײטנס מיט א מאן, װאס איז א מאכער אין טעאטער. טאלענט אליין העלפט אפט װייניק. אמאליקע יארן האט מען גענימען אן אײדעם אויף קעסט, אין די קעםט האבן געדויערט בלוױ עטלעכע יאר. אין ײדישן טעאטער נעמט א טעאטער׳דירעקטאר א שנור, אן אײדעם אויף קעסט, און דער אײדעם אדער די שנור בלײבן אויף קעסט בײם טעאטער שוין אויף שטענדיק, אויף אייביק, — זיי און זײערע קינדערלעך. פאראן אינם יידישן טעאטער פיל מענער פארפאסער פון פיעסעס, װאס האבן ״גענומען אין איענדע״ גוטע, גלענצנדע ארטיסטינס, װעלכע מוזן שטענדיק אויפטרעטן דװקא אין זײ- ערע פיעסעס. די ארטיסטינס װאלטן געװים געװינען, װען זײ האבן פרייען אויםװאל פון רעפערטואר. אבער פארפאלן: זיי זענען אויף אײביק ״פארקאנטראקטירט־־, נישט צום אפבינדן! קען דעריבער קיין שום רייד גישט זיין װעגן װאסער-ם׳איז קאמבינאציע מיט אט דער ארטיסטין אין אן אנדערער פיעסע. איז זי אזײ-ארום פארן טעאטער לחלוטין אנגעװוירן. אן אנדערע ארטיסטין האט א מאן אן איספרעסאריא. זי קאן אין קײן גע- װיינלעכן אנםאמבל-טעאטער נישט גײן, װײל דער מאן מוז זײן דער דירעקטאר אנפירער. א דריטע גלענצנדע ארטיסטין האט א מאן א גאנץ-מיטלמעםיקן אקטיאר. אבער עס איז װײניק, אז פאר אט דער ארטיסטין װערן צוגעשטעלט די הויפט-ראלן. עם װערט פארלאנגט, אז אויך פאר א י ם זאלן געגעבן װערן די הויפט-דאלן. אבער נישט אלעמאל לײדט דאס טעאטער פון אים. ד ו ד פ ד ז* ם / י ן ן, ן; י ס נ ( ו נ ל י ד ע ד און עס כאפט מיך ארום אזא גליקלעכער שלאף — אויף מײן דאך האט אמאל נאך געסװיסטשערט א שװאלב... 2. װען כ׳קום אצינד צוריק נאך יארן נע-ונד — ווער װײם, צי ם׳וואלט מיין היים מיס מיר זיך נאך דערפרייט. עס מוז שוין זיין מיט זאםד פארשאטן יעדער סליאד, און װינטן האבן לאנג די שפורן שוין פארװיים... עם האבן טעג נאך םעג געמעקט דארט מיינע טריט, װאס איך האב אויף דער ערד א גליקלעכער צעשטעלט. װער װײם, צי ס׳איז מיין הײם געבליבן נאך באהיט פארטײעטע אץ זיך אויף אומעטיקער װעלט?... װער װײס, צי פון מײן שטוב די גרױע, אלטע װענט כאטש הײמיש װעלן זײן פאר זײער מידן גאסט. און צי עס װעלן הײנט באקאנטע׳ ליבע הענט צעבינדן מײנע פעק און אויםפאקן מײן לאםט?... איך װעל מיט זיך פון װײט דאך מיטברענגען געװיס דעם גרויל פון יעדן לאנד, דעם צער פון יעדער שטאם. איז װו װעלן אצינד מיך פירן מיינע םים, י ' און װו װעט זיכער זײן מײן װאקלדיקער טראטז... 1. אױף מײן דאך האט אמאל נאך געסװיסמשערט א שװאלב, און אין שטוב האט כעשמעקט מיט צופרידענעם ברויט, און אין שטאל האט דער פרילינג געבארן א קאלב, און אין קלײט האט געפוילט נאך פאריאריקער קרויט... אומעטום, יעדער טראט, יעדער אײ״ציקער שפאן האט געקװאלן מיט זון און געאטעמט מיט פרײד. אויפן טײך איז געפאלן פארנאכט א טומאן, און מיט װארעמער ערד האט פון פעלדער געװייט... און אין םאד האט געבענקט דער פארשכורטער בעז, און אין װאלד איז שוין טרוקן געװארן דער םאך. אלע טישן געגרײט מיט לאדישעם און קעז, — און מיט װארעמען ברויט אויף א גליקלעכער װאך... אס אזוי האט אין כאטע די שפע געקװעלט: פולע דאניצעס מילך, פולע םלאיעס מיט שמאנט. און עם טונקט זיך אין גאלר דאם פאראקעיטע פעלד, װאס געבענטשט האס טיט זריעה די פויערשע האנט. און די לאנקעס באשאסן מיט טשערדעם שאף, און די אויגן פון ליכט איך פארזשמורע אויף האלב,