Literarishe bleter · 1933-09-08 · 36 (8.9.1933) · p. Seite 585

זייט 585 ליטערארישע בלעטער נים 36 (487) ב,1ד״,- וו/בדט־ל־טעדאט^ר די םןןטיװן טון דער עסאכע שין דע- ס־אנצ־״וישער רע־ואלוצ־ע: לידער, ־דאט ם׳הזןט דאן געזונגען אין ד• גאט;, א״ף די #רעצעד,־־ ז־י ם־טן ז־ך אר־ם ם־ט דעד .טא־טער־עזע* אין םיטן קאנט—דע־א־ לוציאנעדן היםן טין יענע־ צ־ם: עם טליעכטן זיך א־־ין אין דע־ םוזיק אױך סוןריקם־טענץ. דע־ פ־שארכעטע־ ד־זט אן דע־דיף, אז אין דע־ סטעריוננ טינם גדויט םאטק־ועד םעאשע־ איי צי באםע־קן ד־ ענדע־ונג טין דעד םיןריט־שע־ ם־םואצ־ע טין דע־ ־אשנםאםם בנונע צו ט־אנק־״ך. דעד םאלעט א־ז א־־שגעט־־ש א־ן ט־־נטדעםע טענעד צו טדאגק־־ך. טין דע־ דעקא־אט־־ע־ ז־ט — א ם־םט>ן:יע טון ט־אנצ-יז־שע טא־םן; ברו־, ד־ם, ־ו־ש. אט די ד־־-טא־םיקע טאן א־ז דא איםעםום, א־ן ־עדע־ םצענע עם א־ז א נ־עם טא־ דעם דוםיטן םוןדעש־שן םעאםע־, דע־םע־ ה>ןם ם־ז אהע־ אגעדקענט נןן־ אין טא־ם — ר־ דױטע. אץ דעש םארעט א־ו אייך צי םא־ טערקן א צידיקקע־ צי ״םא־שער־עזע*, ־אש א־ז, ז־נש דעש אוים־ םרוך טין דע־ >ןקשאםע־-־עד>ןדוצ־ע, *נע־קעגש גע־ןןדן אלם א בידוען-יאזעױ היםן. עס רז*ט םא־בישן די ״םא־םעליעיע״ ױע• ,אינ• טעינאציאנאל״׳. איצט,;$ך דעש לי ש־אנק־י־יך #;ערקענש די ב>ןדעםן# איז די ,״טאי־סעליעזע״ גע~$•( בשד. — א ברך - אן ענטפער בערנארד שאץ עם א־ז גיט םאקאנט דעם ר־עגעד ד>ןם לעצשע םיך טין םע־נא־ד ש>ןי ״די טאם־דיננען טץ דעם ש־א־צה־־ש־ק ם־־ד ם־ם זיםן גאש*, א־ן דעדםן טא• רע־ אשעא־שש האש נע־עדט ם־ש גרינג־ שאעונג אץ שא־קאזם ־עגן ־ע־־ג־ע ד־ שעג א־ז דערש־נען א־ן דאנדאן א םיך ט־נם טאששא־ טאש־יש ״ד■ טאש־־ינגען ט־ן םלאך נםד־אל ם־ם זיםז דעם פ־םשר־ שא•*. דע־ פראך גם־־א־ פיט זיך א־בע־ ארש אגעגט און ראזט •־ך א־אט א־־ף דע־ ע־- צי זוםן דעם ם־ששע־ ־שאי. — די ױגנט פין קארל מארקם אין דעם םאדעש־שן זש—נא־ ״נא״ :־־' ו—קש זיך אץ טא־זעצינגען א ־אםאן טין דע־ םא־עט שע־ ש־־טטששערע־ץ נ. םעדעב־־אקא־א ־ענן דער ױגגט טץ קא־ר םא־קש. םע־עב־אקאדא איז ד־ ט־ו־ טינם געדעיענעש שא־עש־שן אששאשאדא־ אץ לאנדאן. זי א־ז א יד־שע, ששאטש טץ ק־ע־. ז■ האש שו־ן ם־יאהע־ טא־־ עטנטלעבט א רי ד־זע־ם־בעױ א־ן דע־ ־ושישע־ שט־אה. — ״אין אײנואמקײט״ דע־ םאדע־נעד א־טאר־ענ־שע־ ט־לאיאף גד־דא פאגאםא־דא האש א־ױשגענעםן אץ א־שאל־ע א נ״ םוך טילאשאט־שע םאשדאכ־ םינגען ״אץ א־נזאם־־ט*. — דער הערפער פץ בלאםקא איבאנעז װערט איבערגעפירט קײן עפאניען ד־ שטאנ־שע דעג־דוננ האש באשלאשן א־־םע־צ־ט־־ן ק־ן שאאניען דעם קע־טע־ טין נדו־םן ש—סששטערע־, ם־אםקא א־םאנעז, דעלםע־ איז, װי באדישט, נעשםאדםן א־ן םענטאן ופ־אגקד־ך) ארם טאריטישעד עםיגדאנט. א־םאנעז א־ז נע־ען א ־עטיםר־קאנע־ אץ נעט—ש א שאדסן קאםף קעגן רע־ םאנא־ב־ע אין ד־קשאש ע־ .האש נעט-זם װוינען אין או־שלאנד. א־באנעז האט דע־קרע־ט נאך טא־ן שו־ש, אז ניסם ק־ן לעבעדיקע־, נ־שש ק־ן טו־שע־ װ־ל ע־ ז— נישש נעטינען אויף דעד עדד, װו עש הע־שט ד־ שענדלעםע פאנא־ם־ע טון א־טאנם דעט 13-טן. א־צט קאן טאדד־דקרעםם דע־ן א־םאנעזעט צדאה, טען טירט אים טאקע אדיבע־ אויף א ק־־גש־סיף ק־ן דאלענםקא, װו ער האט אםאל אוטלענאר נעא־בעש ארם רעסוםליקאגע־ און סין דאנען עד שטאםט. פ. פאנפעראװ פארזננדיקט זײן רןומאן ״ברוםקי״ דעד באקאנטער שאדעש־שעד ש־יטטשטערעד ט. טאנטע־אד האט טא־ענדיקט אץ אדו־םגענעבן דעם דדיםן ט־ר סץ ז־ן םא־־םש־ נעדא־ענעם דאםאן ״ברושקי*. עד איז נד־ך םאשאנקען נעדארן ם־ט דעם העםשטן םםוד, דאם איז דא א־צש אץ ־אטנטאדםאנד םא־ ש־־בע־: ז־ן װע־ק א־ז אדויטנעטיאנן נעדא־ן א־יף דעד ״־ײטע־ בדעש טון דע־ שאדעש־שעד ליטע-אשוד*. אם דאש ם־עט א־ז נעשאטן נעדאדן דורך די קאםשאםאדן. דער טישא־בעטעד ט־נם ,־אטט* האם נעטדעגט •אנסע־אדן, צי עד א־ז ציט־ידן ם־ט ז״ן ראםאן. דער שדיבע־ האט נעענשטע־ט, אז נעד־ם זענען דא ברויזן א־ן ז־ן דעדק, אבע־ דעד עיק־ א־ז געגעבן נעדאדן. ״פ־ד האט זיך א־נגעגעםן צ< ששאל־ניזידן דאש שאטן, אין צי דעם האם א־ך נעששדעםש*. א־ן ציזאםענהאנג ם־ט דעם דעדשינען םינם דדיטן ט־ל ״םדיטקי׳, ש־־םש די ״ל־טעדאשודנא־א נאזעשא*: ״עש א־ז א נע־יכשע־ ששד־ך, ױאם א־ז אינשעדנעט־־ש נעװא־ן אונשע־ דע־ נאנצע־ ־ועלש-ליטעדאטור ו־ענן •־־עדשים! עש א־ז א •ו־ע־ישע נ־אנא־א, עש א־ז דאש געה־רך טץ דע־ הינדע־ש־ש־ל־אנ־קע־ פאשע'.* — הענריך מאן און טאמאם מאן אין באנדאל הענדיך םאן אין כאפאש םא;, ד־ צ־־־ םא־־םשע ד־ששע שד טטששעיעד ניסש ־דן, װאש ז־ע־ע דע־ק דע־ן א־ו־שגע־א־טן םון די ם־בד־אטעקן, ז״עדע טא־םעגנש קאנט־שק־־ש, ר־כשן איצש אט נלוה אין א קר״נעם ט־אנצויזישן קודאדש םאנראל א־יף דע־ ט־אג־ צויזישעד ר־װיערע. א־ן א קל־ן װים ה־זל או־ף א םע־נר װו־נש דע־ ע־טע־ע־ בדודעד הענר־ך םאן. דאש ה־זל טדאגש טאקע א נעהו־םענעכ גאםען ״דע־ שראפ*, אבעד עש א־ז נ־שט םעד װ־ אן א־עם ט־שע־־ה־זל. הענד־ך םאן האט טא־לויק ז־ן נאנץ טארםעגן. ארץ װאש ע־ האש טא־םאגש, א־ז קאנט־םק—ש נעװאדן. דעד םא־־םשע־ ש־־םע־, דער געװעזעזע־ •רעז־דעזט טון דעד פ־־ש־שע־ ד־כטעד־אקאדעם־ע, ט־־ט איצש א באש־דן דעםן פון אן א־עםען ששידענם. אש אץ דעש ה־זר האט א טיטא־בעםעד טץ א באקאנשע־ ט־אנצי־ז־שע־ צ־שש־־טט א־ש או־טנעזוכט אץ געהאט ם־ט א־ש א ספיעם. הענ־־ך םאן האש ז־ך נישט באקראגט, הנם ז־ן לאגע א־ז ז־ע־ א שרעכטע. ע־ דייםש אייף אל־ן ז״ן ציטע־, נ־ט אל־ן אינקױטן סא־ ז־ך אין םוז אר־ן קאכן. דערב־ א־בעט ער איצש ט־ל. העגריך םאן איז א־צש אלם 63 'א־. די םאטעדיערע באדיננונגען האבן א־ם נעצדוננען א־יםע־צו־אדטן זיך א־יף זשורנאליםש־ק. עד ש־״בט סאד א־נ־קע ט־אנצויז־שע צי־ טוננען, אםעד נל־כצ־םיק טאדראזט עד אויך נישט זינע בעלעט■ רישם־שע ארםעטן• עד סר־םט איצש א נרוים װעדק ״האם—ה־נטיקע היםטאר־ע*. אויך טאשאש םאן האט ששא־ק נער־טן סון די ה־טלע־־ששן. ז־ן װ־לע אין םינכען איז קאנסיםקידם. אויך ז־ן או־םאטאביל א־זקאנט־ם־ קירט. םאםאט םאן איז נישש נעזונם. עד טא־נעםש זיך א־צש ם־ש שריבן א נרעםער װערק, װאש א־ז טארםינדן ם־ט ■ארעכש־נע. װי באקאנט האם ער א־צט טאדענד־קט א נדעםע־ װע־ק ״ױשף אין זינע בדירער*, — א ביבל־שע נעשיכטע. — די בידע בדידער רעדן װעגן דעם א־צשיקן דיששלאנד נישט געק, א םיטע־ טדויער לינט אויף ז*. די פראנצויזישע רעװאלוציע אין מאםקװער באלעט א־ן םאםקװע א־ז דורך דעם באלעט נעששעלם נעװא־ן א נ־ע אויםירונג ״דער סלאם סון ■אד־ז*. די םוז־ק און ד־ רידע־ טין דער סראנצו־זישער רעװאלוציע האבן נעדינם אלפ סשאף טאד אש דעם נ־עש באלעם. רי אקצ־ע קומט טא־ אין יאד 1792, אינ־קע גיזשע־ ענישן, װאם זענען סאדגעקוםען סדיעד, זענען א־״ננעטלאכטן אהער אץ דעם באלעט אד״ן. װי עם םילט םיט סון םאםקװע דעד ט־ש־ ארבעטעד סון דעד ״ניעד סר־עד ■רעםע*, קוטען ארוים די םאםן־ םצענעם װונדעדבאר. ז״עד נוט איז די םוזיק, װעלםער בדעננם־אויף