Literarishe bleter · 1933-09-08 · 36 (8.9.1933) · p. Seite 584

ליסערארישע בלעסער נימ. 36 (487) זײט 584 ״יױישיסםישע לןאנטו-ועװאלוציאנעון״ איגסער ןס דעם נןמען איז ןםגאדררקס אין גי%-יןרקער .״םןג״ 8 גן־ סיץ סון ח. 1|דנמסײן: .װען נחום שםיף איז געססןרנן, איז דער סוים סון ןס דנם ג** לערנסן ײדיש״קענער ערנםס נןדויערם נעװןון אומעסום. װו םען סןנם״ן• די יינגע װיטנסןסם ןרים דער ײדיסער סםרןך און קולםור. אין ןמע־ ריקע, •וילן, ארגענסינע, ליסע, רומעגיע זענען געדריקס געװען װןרעםע נעקרןלןגן{ עס זענען ןרבןניזירס געװןרן געדענק*ןװנסן און ענלעכס. אץ יעדן סןל הןס מען װענן דעם סןרססןרנענעם געסרינן מיס ןכ־ סינג, װןרעמקײס, לינע. ןנער גרןד דןם געסעלס נישס די סןװעסישנ ײדיסע װיסנשןםטס־ לײם ןזוי װי נהום שסיף איז די לענסע יןרן געװען אין רןםנלןנר, אין ןזוי װי ער הןס — לויס די *נןםירלעכע געזענך — אויך ןנגעהוינן ני רעדן אין שרײגן לויס דעם לשון, װןס איז םןר ןלעמען ן פיז דןרס, טןר זין שוין ן נישס-סןװעסישער פענסש עי נחום שסיסן נישס עורירן. ןסילו נישס אייף אײסנידריקן נןדויערן אין םרויער אויף זײן םויט. ער איז איג־ זער — הײםס עס — אין איר, קןנסר-רעװןלוניןנערע ײדישיסטן, הןלס זיך סינדערװײסנס 1 ןזוי, יעדנסןלס, קימס אויס לויס ןן ןרסיקל סון נ. אויסלענדער אין כןרקןװער -שסערך. זײן ססעניעלן כעם ריסם ןרויס ד״ר א. א. רןנןק, דער נןקןנםער ןמעריקןניש־ײדישער געלערנסער, װןס הןס ן גרויסן אינסערעם סןר ײדישער שפרןך, ליסערןסור אין קולםיר (ער הןס ערשס נישס לןנג ןרויסגענעגן ן ביך װעגן םןרשידענע סשעקןװע זןכן אין דער ײדישער ליסערןסיר). נ. אויסלענדער בעסן*ס ד״ר רןנןקן םןר ןן ןרסיקל, װןס ער הןס ןעגעדריקס אין די װןרשעװער .ליסערןרישע בלעסער״ װענן שםיסן. איך הןב ןס דןס ןרסיקל פון ד״ר רןבןק געלײננס״ אין איך הוינ גישס ןן נו פןרשסײן, װןס ןםילו ן םרימער סןװעסישער קריסיקער קןן ני ןס דעס ןרסיקל הןנן. •ינקם ןזוי װײניק סןרשסײ איך, מיס װןס ד״ר מןקס װײנ־ רײך הןם זיך סןרזינדיקס אין דעם אוסן, װי ער הןס געשריגן װעגן דעס סןרשסןרנענעם גחוס שסיף. די אײנניקע דערקלערינג איז די: אין םןװעסךלןנד מיז מען זיד- לען די ײדישע װיםנשןםסלײס סון אויםלןנר. דןרס, םיז מען זןגן״ ןז ײדײ שיססן זענען קןנסר-רענװןלי1י$נערן אין ןז זײ גײס נןר אין לענן עי שע־ דיקן דעם רןסנלןנד. אין נןך ן זןך: נ. אויםלענדער ןלײן איז נישס אינגןננן נשר נײ די העכםסע אינססןננן םון דעם ײדישן קןמוניזם. מען הןס אים }לײן נן־ שילדיקס אין ,״קןנסער־רעװןלועיןנערן ײדישיזם״. איז ןזן!•רײסן זיך אויף ײדישיססן סין חיץ־רןסנלןנד נישס קײן שלעבס מיסל אײסעיקויםן די אײגענע זינד. אין דעם ■רם איז שוין געשןםן געװןרן ן םילער/ סןרענדיקסער םסיל...״ ח. ב$רנשםײן דאס ײדישע טעאטעד אין ואטנפאובאנד <פרן א בריװ פון כארקארס דער ןלנעמײנער מנב םןינם ײדישן סעןםער אין רןסנפןי־בןנד הןלם זיך אין אײן סןרבעםערז, הן קינססלעריש, הן מןסעריעל. הײ־יןר הןס מען אין רןסנסןרבןנד רעמןנםירס ןלע פיר ײדישע סליכה־םעןסערן. ס זענען גע־ פןכס געװןרן קןפיםןלע רעםןנבן אץ די סעןסערן סין מןםקװע, סינסק, קיעװ אין כןרקןװ. דער ןרסיםמן־נןשםןנד װערס נןדײסנד סןרגרעסערס, ןנער דןך סעלן איבז אוים ןקסיןרן. םיר לײענען דן, ןז בײ אײך זענען דן ן־בעסלןזע ןרטיסםן, װןס װןלסן געװען עיפרירן גו קריגן ןרנעס גײם סע- ןכער. אין בײ אונז סאדקערט — אין די ײדישע סעןסערן םילס זיך ן דוחק אין ןרסיסטן־םןשעדיןל. כמעס יעדן סעןםער סעלן אויס ןקסיןרן... דער כןרקןװער ײדישער מליכה־כעןסער װערט אינט לויס ו סןרןר־ דגונג, ןנגעריסן .רעפובליקענישער ײדישער מלוכה־םעןסער אויף אוקראינע׳*. ער הןס בןקוםען ן גרײסע סימע ני רעמןנטירן די סעןטער-גענײדע. דער םעןסער גרײס נום סעזןן ו רײ נײע אויפסירינגען; ,״רעקריסן״ לויס י. אקסנסעלד, בןןרבעס פין ליפע רעזניק, אץ 3 ןקסן אין 9 בילדער. דער רע- זשיסער םינם מןסקװער סעןסער (סינם מןסקװער סעןסער נײם געגנש־רןם םון ■רןס. ■ןרײנען) א. י. ריבין, קינםסלער — ד4 שטערננערג, קןמסןזיםןר — מ. מילנער. — 2) .קןנסןקס״ (ןדער נמחקעס חלום) סין יןשע זעלדין. ן מיזיקןלישע קןמעדיע אץ 3 ןקסן. ס/װערס דן בעשילדערס דןס לעבן סון ן קלײנשסעסלריקן בחירל, װןס הןס זיך ןרויסגעריסן םינם שסעסל. עס ניט אים אין דער גרויסער שטןס נו דער גרויס־איגדוםסריע. ער לערנט זיך, ײע־ס אינזשיניער סעכניק אין װערט ןרײנגענויגן אינם סןװעסישן לענן. רע־ זשי ־־ אברהם נוגער, יונגער רעזשיסעי־ און ןרםיסם, ןרבעס ןלס ״גרינס- קןדרןװיק״ אינם םעןסער פינם ערשסן םןג זינס דןם סעןטער עקזיססירם. קינססלער־סרןדקינא, אין װישנעװענקא, מוזיק — מילנער, כןרעןנרןסיע — ליקין (סינם פןסקװער גרויםן סעןסער). דער װײסערדיקער רעפערסוןר םונם םעןטער; ד. בערגעלםןנם .מידת הדין״, .״אוער״ ליים שלום עליכם אין י. ד. בערקןװיסש; ,״שילער און נרוים״ ־־ ם. דןניעל. עין די תײסערדיקע ■יעסעס זענען ןרײנגערעכנס עים שפילן הײגסיקן סעזןן: .״יילײס״ םין דןניעל (אין ן בײער שסעליגג); *הירש לעקערס״ םין א. קושנירןװ; ״שלןכסן אויםן מערב״ — װישגיעװםקי (ײדיש א. קישנירןװ). עס הןס זיך אומגעקערם ניריק נןך ן 6 חדשימדיקע גןססרןל-רײזע איבערן װײסן מזרח אין ניראנירזשןן דער ןיאיקיןאיבישער בןװעגלעכער מלוכה־סעןסער .געזקילט״ אונםער ךער ןנסירעישןפס סין 1. לײקםענבורג. דןס סעןסער הןס געהןס אימעסים געװןלסיקן ערסןיג רןס סעןסער הןט ן ספעניעלן רעפערסוןר אין םיר פרןגרןסען: .רויטע קןװןדלע״, ,״דירכרײם״, ,״װער װעמען״ און .״גןלד אין לעדער״. דער מעסעריןל איז עינויסגעשסעלט סין די ױנג סןװיעסישע שרײבער. מוזיק — זןגרןניסשני, שסעלונג — םןס־ קװער רעזשיםער־פןרענער, קינסםלער-גרײסענסיר. קאםיםעם אויף ארויסצוגעבן א. שםײגבארגס שריפםן, םשערג$װיץ פארבליבן נאך ןן קלײנע צאל עקזעמפלארן אדיעװ •ט״נבאונ: מעשאלים, מאנד ו םיט 14 האלצשניםן פון ארטור קאלניק און א צײכענונג פון געארג לעװענדאל. 320 זײטן פראכטפול געבונדן פרײז: אויםלאנד 2 דאלאר, (חוץ 20 םענט) פארטא). מים באשטעלונגען זיך װענדן אױםן אדרעס^ פונם ,שטיינבארג־קאמיטעט״: ,1)311^*061 ,ז1:)011תח036?1 161*1(031 .ת0 פזח&וחסמ ,3ח1עס8110 ■4/11 11)3)81ת6ע1ח(1 י .ת)5 ו קלאםיקע ^אעחקןאציע גימנאזיע (רע7$*נ'םנ$ז'ע) מיט ײדישער לערנשפראך ב״ס צענטואלן בילדונגס-לןאמיטעט מיט רעכט פון מלוכה׳גימנאזיעם אי( װילגע, האנםהע 3, טעל. 78=8. ■■ סיװערן אננענוםען שרלער ארן זן?עק?זןס] |1 פון גרםנאזרע און ארן די ק?אסן פון דעד 11, פאלסקשו? בײ רזנר נרםנאזרזנ. אויםער די אלנעםײנע דיםוריט א*ן דער שארנעם םון דער םדוכה-פ־זזנראס, באקומען די שילער אין דער ניטנאזיע נרונםלעכע ידיעות אין דע־ ״ד. שאראך און לישעראטור, תנ׳ך, העבדעיש, נעשיכטע םון יידישן פיולק און ייד. דעםאגראפיע.