Literarishe bleter · 1933-09-08 · 36 (8.9.1933) · p. Seite 583

וײם 583 ליםערזזיישע בלעםער נום. 36 (487) נאר א מהלך, נאר אםילו א רעװאלחניע! אײך ל. םינקלשטײן האלט טאקע, אז די פילאזאפיע געשטאיטיקט דאס עקאנאמיש- פאליטישע, וױ אויך דאסי עטישע - עםטעטישע לעבן,' פרעגט זיך, ויי אזױ װעט ער אויפקלערן דעם פאקט, װאם גראד װערט געבוױן קאנטם ״קאטעגארישער אימפעראטיװ׳ אוין זײןי .מעטא• םיזיק פון די זיטן׳ דעמאלט, װען די גרויםע פראנצויזישע רע- װאלווניע זנעברעכט דעםיקלויסטער און רײסט אײן מיט דער רעליגיע (ראבעספיערס ״קולט פון העבסטן װעזן׳) און רוימט אזוי-ארום אפ א פלאץ פאר דער װעלטלעכער מאראל פון א קאנט? און פארװאס םאלט צונויף דער קאנטישער םאזיטיװיזם און דער בירגערלעכער אינדיװידואליזם מיטן מאמענט פון אײנפעסכיקן זיך םון ״דריטן שטאנד׳ און פון דורכזעצן דעם ,*זנס) £2^5וס1., "ז**5סק 2*10155, דעם פרײען האנדל•? דער מארקסיסטישער פרינציפ פוגם זיין, װאס באדינגט דאס באװוסטזײן בארעכטיקט זיך פולשטענדיק אין דער געשיכטע יפון דער פילאואפיע. א װארט נאך װעגן דער פארמול דעהלאפמאן אדער עװא■ לוציע (ח״1*״1ס״י6 אדער )חסי״סקקס!*׳)*!)) צו הענעלס סיסטעם. סיר שײנט, אז ריכט־קער איז עײאלוציע. ״דעװלאפמאן׳ גיט א םארשטעלונג א גראדליניקער און אײנריכטונגדיקער באװעגונג, אין דער צײט, װען יבײ הענעלן איז יעדע באװעגינג א דיאלעק• טישע, דאס הײסט - א צונויפשמעלצונג פון צװײ ײידערשפרוכן, א סינטעז צװישן דער טעזע און דער אנטיטעזע, א םינטעז, אין װעלכן די קװאנטיטעט ײערט אפט א קװאליטעט, וזײל דאס בהדרגהדיקע אנײאקסן ברענגט צום קריזים־פינקט. למשל: די הין װארעמט דאס איי. דאם הינדעלע אנטװיקלט זיך לאנגזאם. ם׳קומט א מאמענט, ײען דער שאלעכץ װערט ענג פארן אנטװי- קלטן נפש. ס׳פיקט זיך אויס דיי שאלעכץ. די רעװאליציע איז פארגעקומען. דער ״שפרונג׳ איז געמאכמ געװארן. א קאנצעפציע, װאס דערלאזט א שפרונג קאן נאר באטראכט װערן, װי אן עװא• ליציע. אץי דעם זין באנוצט דארװין דאס װארט עװאלוציע צו זײן צופאםונגם-טעאריע; צופאסונג, וױ באײוסט, איז נישט אלע- מאל א באװעגונג אין אײן ריכטונג. אין דעם זין באניצט עס אויך בערגסאן אין זײן ״שאפנריקע עװאלוציע׳, װעלכע איז אויך נישט אלעמאיל א באװעגונג אין אײן ריכטינג. די אונטערשטערשטע שורה: פינקלשטײנם ארבעט איז אן ערנסטע און פאפולערע. א שאד װאס ם׳איז נישט געשריבן אין יידיש. בערבלײבעניש םון דער נאיװער םילאזאפישער קאנצעיציע װעגן מענטשן אלם בחיר-היצירה און אז דיי העכסטע מידרגה םון דער םילאזאםיע איז דאם שאפן ״נארמען םון האנדלונג׳. נאר לאמיר דעםי ענין לאזן, ס׳װעט אונז יװייט אװעקםירן. אבער םון װיאנען נעמט ל. פינקלשטיין, אז כדי צו ״שאםן אן עטיקי און איינשטעלן נארמען םון האנדלונג׳ םוז מען ״אריבערשפרייזן די נרענעצן םון פאזיטיװער װיסנשאסט׳? אט האלט גאר דורקהיים, דער בא• רימטער שעפדר פון דער פראנצויזישער םאציאלאגישער שול זװעלכער האלט זיך, אגב, פאר אן אידעאליםטי), יאזי די מאראל װערט באדינגט און ענדערט זיך צוליב טעמים פאזיטיװע און מוז געשטעלט װערן צום פרוװ פון לעבן (דורקהײם - װעגן געזפלשאפטלעכער ארבעטם־צעטײלונג אריינפיר. פראנצויזיש. ציםירט אויף *ויםנוױיניק, נישט האבנדיק דאם ביכל אונטער דער האנט). מען קען דאך, למשל, יטראכטן, יאז די עטיק פילט אוים א סאציאלע םונקציע און װערט באדינגט מיםן געזעלשאפט- לעכן לעבן און, ממילא, קען זי װערן ארויסגעדרונגען און בא־ שטימט דורך א פאזיטיװער ױיסנשאםם. אגב-אורחא לאמיר זאגן, אז רי גאנצע פראגע איז איבעריק אין ל. םינקלשטיינס בוך, װייל באהאנדלען, באהאנדלט זי דער מחבר נישט; צוליב זיין טעמע נעמט ער אן, אז דער םארקסיזם איז יא א גאנצע װעלט־ אנשוױנג, איז צוליב װאס ברעננען א מיינונג,' װעלכע מאכט די גאנצע אפהאנדלוננ ל. םינקלשטיינם פאר איבעריק, אויב מען פרעגט זי נישט אפ? איך האלט אויך דאם ברענגען קראכםאלס רעליניעזע קלאסיפיקאציע (21-25) וױיזאמבארטם ״גענעיאלאגישן בוים׳ פון מארקסיזם (51-53) פאר לחליוטין איבעריק. י נישט עם מאכט קליארער דעם ענין און נישט ל. פינקלשטיין פרוויט עס בארעכ• טיקן. ם׳איז א פרעמדער עלעמענט אין ביך. ל. פינקלשטיינם אפהאלטן זיך פון געבן זיין פערזענלעכע באציונג צו די שיטות, י װאם ער לײגט םאר אונז אזוי קלאר אוים, איז אײנצײטיק אי דיי מעלה אי דער חםרון פונם בויך. די מעלה איז די םולשטענדיקע אביעקטױוקייט פון איבערגעבן און די .ילייכע פיעטעט, װאס פ־לט זיך ביי אים צו אלע דריי באהאנדלטע דענקער, און, ממילא, װער זײ אלע באהאנדלט גע־ נוג אויספירלעך. דער חםרון - עס פעלט די צענטראלע פינור, צו װעלכער די קאנװערגענץ זאל נײן און זאל שאםן די אײנ• הײטלעכקײט פון יבוך. אנשטאט ביי העגעלן צו אונטערשטרײכן די שפינאזיםטישע השפעות און בײ מארקסן - בײדנס, - לאזט זײ ל. פיינקלשטײן רעדן יעדן באזונדער און פרװוט נעבן ידי פאראלגעמײנערוננ ערשט אויף די לעצטע 11-12 זײטלעך, אנ• שםאט צו באםערקן עם אויפן ארט, ביים באהאנדלען די אנטש• פרעכנדיקע שיטות. ם׳טרעםן זיך אמאל אםילו װידערשפרוכן אין דער קאנ• צעפציע פונם מחבר. אויף זײט 21 באטראכט ל. םינקלשטײן העגעלן, װי א רעפרעזענטאנט םון דער פרײסישער מאנארכיסטישער גאוה, װען יענער גיט צו א גרויםע באדייטונג דער מלחמה אין דער געשיכטלעכער אנטװיקלונג פון דער מענטשהײט, הנם םון שטאנדפונקט פון רײנעפ העגעליאגיזם קען דאך אנדערש נישט זײן. אײן געזעלשאפמלעכע םארם פארװאנדלט זיך אין דער צװײטער סיט דער הילף םון מלחמה און ״זיג םון גערעכמן׳. דער זיג דאס איז דאך דער סינטעז פון דער טעזע אין דער אנטיטעזע. 'אויב אבער ד. םינקלשטײן האלט דאך, אז די פרײ• סישע מאנארכיסםישע נאוה רעדכ ארויס סון העגעלס מויל, הײסט עס, אז ער, דער מחבר, שםײט אויםן שםאנדפונקם, אז דאס זײן באדינגט, אדער באשםיםט דאם באװוסטזײן, און אז די םילא• זאםיע פילם אוים א ״סאציאילע באשטעלונג׳, װי מ׳רופט עס היײנט צװישן מארקםיסםן' קומט אבער דער םחבר אויף זײט 7, אינם ארײנפיר, און דערצײלס יאונז, אז ״אײן (פילאזאםישען שיטה שטופט ארוים די צװײטע׳, אז ״ם׳קומט סאר א שלאכט פון װעלם-אנשוױנגען און םיםטעמען׳ (8), און אז ״דער אידעא• ליזם, מאםעריאליזם און פםיכאםיזישער מאניזם געשטאלטן וױרק• זאם - יעדערער אויף זײן אוםן - דאס רעליגיעזע, עטישע, עסטעטישע, פאליטישע, עקאנאמישע אוןי סאציאלע לעבן׳• לויט דעם קוםט אויים, אז נישט די םילאזאםיע איז א קינד םון די עקאנאמיש-פאליטישע באציונגען םון ידער געזעלשאםם, נאר םאר• קערט די פילאזאםיע געשטאלםיקט זײ. צוױשן ל. םינקלשםיינם אויפםאסונג *ון זײם 8 און דער םון זײט 21 איז דאך דא נישט ל. טו״סטעו איז די שטילע טעג (ראמאן) פרײז 4.80 גילח פאר די לײענער פון די ,ליט.־בלעטער' 2.90 *ןרשןו נןוך 50 גרןען. *ירעס• 7 חו 24 ס)|5י5וסג1ץ2ת0 ,סײס52חס^ו ,"ת6)*81 .)1.1״ פארלאג געז. ״צענטואד וואושע. נאװאדיסק■ 7. דערמיט מעלדן מיר אונזערע קונדן און םרײנט, דאס די טעטיקײט פון אונזער םארלאג װערט באנײט פון 21־טן אויגוסט ה. י. (אונטער די זעלבע לײטונס. מיר האםן, דאס אלע מיט װעמען מיר זענען גע• שטאנען אין 'געשעםטלעכע פארבינדונג װעלן אונז שענקען דעם םריערדיקן צוםרוי. אלע ארט באשטעלוננען װעלן ש נ ע ל און פ י נ ק ט• לעך אויםגעםירט װערן. די םפרי למוד םון אונזער פארלאג ערשיינען אין נייע אויםלאגעס מיט ביליקע פרײזן. פ$רל$ג געז. .,צסנטר$?"' ,17ז1ק11ס׳5\סא "!סחזחפס״ .״וסז 3791 .ס .א .ק