Literarishe bleter · 1933-09-08 · 36 (8.9.1933) · p. Seite 581

זײט 581 ליטערארישע בלעסער נומ. 35 580) װײטע דרכים, דערגרײכט אזא שטופע, װו עס האנדלט זיך שוין נישט נאר װעגן רעכט, נאר װעגן נויטװענדיקײט זי שוין מער נישט צו דולדן. די היםטעריע באקומט די מעגלעכקײט זיך צו אנטװיקלען אין די פאלן, בשעת די קראנקע זעט שטענדיק נעבן זיך דעם מענטשן, װעלכער שטייט גײסטיק העכער פון איר, איז קליגער, באגאבטער, מאראליעער פון איר. איר גאנצע גײציקייט, איר גאנץ װעזן װערט פארכאפט דערמיט. כדי זיך צו םארמעסטן מיט אים. ד. ה. אדער זיך דערהויבן (פלוצים, מיטאמאל, אלע זאלן דאס מערקן> צו אים, אדער אים צו דערנידעריקן: - בין איך א גארנישט - טא זיי דו אויך א גארנישמ. און דערעיקר: האסטו מיך ליב, טא דערװייז, אז דו האסט מיך ליב: זאג זיך אפ פון דעם אלעמצן, מיט װאס דו שטייםט העכער פון מיר. אין איר שטרעבן צו אט דעם אויםגלייכן ויך קרייבט זיך די היםטע־ ריקערין נישט סונאנדער אין די מיטלען. איראײנציקער ציל איז צו פאראליזירן און פארקריפלען דעם װילן פון איר ,פארטנער׳, םארקריפלען, פארמיאוסן, םארט־ליקן די זייער טיפע יסודות פון זיין פערזענלעכקײט גופא. סאפיא אנדרייעװנא האט, װי װילד דאס זאל נישט קלינגען, היםטעריש מקנא געװען מאלסטאיען. פון דאנען נעמען זיך אירע פרוװן אויפצוהויבן זיך צו איין הײך מיט אים, װאס האט זיך אויסגעדרוקט אין אירע עפנטלעכע לי- טערארישע ארויסטרעטונגען, און דער נאיװער און נעבעכדיקע פאזירעריי פאר די רעפארטערן און קינא־אפעראטארן א. ד. גל״ און מיטאמאל, פארקערט, דערנידעריקערן טאלסטאיען, אים אראפ־ שלעפן צו זיך, אים צװינגען אויפצוהעירן יצו זײן לעװ טאלסטאי. איר קאמף מיט די, װאם האבן ארומגעריגגלט טאלסטאיען דערקלערט זיך נישט בלויז דורך אירע פערזענלעכע אנטיפאטיעם, מיט אייפער, זארג פאר דער מאטעריעלער לאגע פון דער פא- מיליע א. א. וו. דא האט געװירקט נאך א מער שטארקערע, קרענקלעכערע תשוקה - ,אויסמאגניטירן״ טאלסטאיען, נישט בלוױ פאר אלעםען אין די אויגן, נאר טאקע בפועל־דמש, טויטן אין אים אט דעם יעניקן ״לעװ טאלסטאי״, פאר ײעלכן עס האבן זיך, אזוי װארהאפטיק און פײנלעךי פאר איר אומזיניקער קנאה, געבוקט אזויפיל מענטשן. אט אויף דער זעלבסטדערנירערונג, אויף אט דער יעבנס אדער נאך בעסעי אידעישער זעלבסטפארניכטונג האט טאלסטאי נישט געקאנט ניין. דא האט שוין קיין שום ליבע צוי סאפיא אנ־ דרײעװנאן און קיין שום טרייקײט צו זיין אייגענער לערע נישט געקאנט װירקן. דא האט שוין טאלכטאי געבראכט זיין אײגענע מאראליסטישע לערע באװוסטזיניק אדער אומבאװוסטזיניק אלס קרבן םאר דער נויטװענדיקײט אויפצוהיטן זײן פערזענלעכקייט אין איר מער־ט־פן װעזן. ער איז אװעקגעגאנגען, כדי זיך אויפ־ צוהיטן, נישט בלויו דאם ״טאלסטאיאנישע׳ (װאם ער װאלט פאר סאפיא אנדרײעװנאן זיכער מקריב געוועןז. נאר זײן מענטשלעכן איך, װעלכן ער האט בשום אוםן נישט געהאט דאם ־עכט קײנעם און קײן שום זאך אװעקצוגעבן. דעם קלאפ, װאס ע- האט דער־ מיט פארשאםט םאפיא אנדרייעװנאן, האט ביי אים, פונדעםטװעגן, צוגענומען די לעצטע כוחות זיינע. מער לעבן האט ער שוין נישט נעקאנט. דער טויט איז נישט על־פי צופאל, נישט פשוט צוליב פארקילן זיך געקימען גלײך נאך זיין אװעקגײן. סון ריין לעבנם־שטאנדפונקט איז ער זיכער געװען אכזר־ יותדיק בנוגע דער אומגליקלעכער קראנקער. םון דעם דאזיקן שטאנדפונקט איז ער געװיס געװצן אימגערעכט. אבער אנדיעדש האנדלען האט ער נישט געקאנט. און אין דעם שטעקט זײן גע־ רעכטיקײט, אבער שוין פון גאר א העכערער מדרגה. זי, װידער, בנוגע אים, איז אין פשוטן זין אויך געװען גערעכט, װייל זי איז לחלוטין נישט געװען שולדיק, װאס זי איז געװען קראנק. אבער פון דער הײך, פון װעלכער מיר באטראכטן טאלסםאיס גערעכטיקײט - זי איז אומגערעכט, װארום מען קאן בשום־אופן נישט בארעכטיקן איר האלטונג. אט אין דעם באשטייט די טראנעדיע פון טאלסטאיען און זײן סריוי, װאס בײדע זענען זײ גערעכט און אומגערעכט, און איבער בײדע', װי עס טרעםט שטענדיק אין דער טראגעדיע, האט געהערשט דער בייזער פאטום. מיר האבן אבסאיוט קײן רעכט נישט צו באשולדיקן עמעצן פון זײ בײדן, נישט דערפאר, וױיל מיר טארן זײ נישט סשפטן, נאר דערפאר, װײל אין תוך קאנען מיר נישט ארויסטראגן קײן אורטייל. סאפיא אנדרײעװנאן איז ער אסט געװען אוםגערעכט און אםילו אכזריותדיק: אומגערעכט און'אכזריותדיק איז אפילו געװען זײן קאטענארישער פארלאנג צו נויטן סאפיא אנדרײעװנאן זי זאל נאכגעבין די נייע פאדערונגען, װעלכיע ער האט סיט א קורצער צייט צוריק אנגעהויבן צו שטעלן זיך און אנדערע. אבער אט די אכזריותן יהאט ער טײלװײז אלײן נישט באמערקט, 'און טײל• װײז זיך בצמיט צו םארגלעטן. בכלל אבער האט ער אין טאג• טעגלעכן לעבן געװײנלעך מ־ט אלע 'מעגלעכקייםן זיך באמיט גוטמוטיק אריבערצוטראנן די אלע בייזע, שארםע און אסטמאל באװוסנזז־ניק-בײזװיליקע ״שטיק״ מצד סאפיא אנדרײעװנאן. םון אלעקסאנדרא לװאװנאם זכרונות זעען מיר װי די דאזיקע ״שטיק״ זענען בהדרגה געװאקכן הן אין איכות הן אין כמוית. מיר זעען אויך דאס, װעלכע פײנלעכע אנשטרענגונגען לעװ ניקאלאיעװיטש טאלסטאיי האט נעמאכט און וויפל עס האט אים געקאסט דאס צויזאמענוװיניען מיט סאפיא אנדרײעײנא, און אויך דאס, וױ די ארומיקע האבן באװוםיטזיניק אדער אומבאװוסטזיניקי צוגעגאםן אײל אין דעם פײער פון די םאסיליע־םכםוכים. ארויסגייענדיק פון טאלםטאים אלגעמיינע הנחות אין פון די פילצאליקע בײשפילן, װיי אזויי ער האט געדולדיק און גערן אריבערגעטראגן זײן פ־וים אויפםירוננ, קאן מען מיט זיכערקײט זאגן, אז װיישװער עם איז אים נישט געויוען צו לעבן מיט איר איונטער אײן דאך, האט ער דאך מיט אלע כוחות פאריאגט פון זיך דעם נעדאנק זיךיצו שײדין מיט איר. ער האט גאנץ גוט פארשטאנען, װאם פארא אכזרױת. און װאס פארא יקלאפ עס װעט זײן פאר סאפיאי אנדרײעװנא זײן פאולאזן יאסנאיא־פאליאנא. ער האט דאס אלץ געהאלטן אין אײן אפלײגן דעם שויט זײ־ נעים, םארשטײענדיק, אגב, אלײן אז אדאנק דער צעשײדונג װעלן זיינע גײכטיקע כוחית אויך שטארק אפגעשװאכט װערן. אט די גאנצע אויפפירונג זיינע זאגט עדות 'דערויף, אז ער װאלט גאר קײנמאל נישט פארלאזט סאפיא אנדרײעװנאן, װעןנישט אײן סיבה, א שרעקלעכע און באשליםנדיקע, װעלכע האט אים סוף־כל־סוף געצװונגען צו טאן דאס, װאס ער האט נישט געװאלט טון און װאס איז, פארשטײט 'זיך, גע־וען קענן זײן לע-ע. די םיבה דער■ פוין אױ געװען סאפיא אנדרײעװנאס נערװן-ק־ענק. עם װאלט גישט נעװען אזוי לײכט צו באשטימען, װען אט די קרענק האט זיך אנגעהויבן. אפנים, אז שוין זײער לאנג, און טאלסטאיען איז אויף אזא אופן אויסגעקומען זיך צורעכענען מיט אייר לאנגע יארן. זיכער איז אבער, אז די קרענק האט זיך אין די לעצטע יארן אנטװיקלט אין א שרעקלעכער פא־ם. קאן מען מיינען, אז טאלסטאי װאלט אין אזא פאל געדארפט ארײס־ װײזן נאך מער געידולי־ ־.אך' א גרעסערע ליבע און נישט פאר־ לאזן סאפיא אנדרײעו.,אן יא־ן איר אומגליק. דוכט זיך, אז אויב ער װאלט דװקא איצט באשלאסן צו אנטלויפן פון איר, װאלט דאס, 'נאטירלעך, געדארפט אירויסרופן א בפירושע באשולדיקונג; אוין מיר האבן געזען, װי פיל פון לעװ ניקאלא־עװיטשעם און סאפיא אנדירײעװנאס קינדער האבן עס טאקע געטון. און דאך דארף מען זיך מיט אזא באשולדיקונג נישט רעכענען, װי טאל־ סטאי האט עס טאקע געטון. דער ביסערער כום, װעלכן ער האט געדארפט אויכטרינקען, איז נעװען דאפלט פײנלעך שוין דערפאר װײל דא האט ער נישט פשוט געקרױיודעט סאפיא אנדרײעױנאן, נאר ער' האיט עס געטון דװקא אין דעם מאמענט, װען 4 זי, א קראנקע, האט זיך פונקט גענויטיקט אין א װייכערער און׳בעסע־ רער באציונג לגבי איר. װער עס האט נאר אמאל געהאט צוטון מיט היסטערישע פרויען (נישט איןי די קליניקעס, נאר אין לעבן>, דער װעט זײער לײכט באמערקן אין םאפיא אנדרײיעװנאס אויפפירונג זײער בא־ קאנםע שטריכן. דאם עקלדיקסטע און אומדערטרעגלעכםטע אין דער דאזיקער חולאת איז קודם־כל דאס זעלבסט־אויםרעגן זיך, װאס דערגײט אפטמאל ביז סימולירוננ. בשעת אלעקסאנדרא לװאװנא דערצײליט װעגן דער פאלשקײט, סימולאציע, אומדער־ טרעגלעכער נבזהדיקײט, װעלכע סאפיא אנדרײעװנא האט אלע־ מאל ארויסגעוײזן, װיל זי גאר לחלוטין נישט ״באשולדיקן״ די מויטער: זי באשרייבט בלויזיאסתדיק די אלע םימנים פון םאפיא אנדרייעװנאס קרענק. װען מיר זאלן אויף דעם קוקן םתם אװי זיך, קאן מען מײנען, אז אט די אויפםירונג גיט נישט דאס רעכט צו סארלאזן די קראנקע, ווי דאס האט געטון טאלםטאי. אבער דערפאר 'טאקע, וױיל די אויפפירונג םארגײט אםט אין אזעלכע