Literarishe bleter · 1933-09-08 · 36 (8.9.1933) · p. Seite 576

ליטערארישע בלעטער נום. 36 ׳.487) זײט 576 עדג פעדלין־דיגע פנים װערט מיר נענטער. א יונגערמאן, װאם איך קאן אים נישט, און עד מיך - אויך נישט; גיט א שעפטשע: - דאכט זיך, ס׳איז דובנאװ. אן פרעגן און אן פארשטעלוננען דערלאנג איך שלום־ עליכם.'כ'זאג מײן נאםען, װאם איז צו נױין צופרידנהײט אים שטארק באיקאנש, אוןי נישט נאר םײן נאמען, נאר אויך מײנע נםיעות. ער פאלגט נאך די יידישע פרעםע. כיט אײן מינוט שפעטער װער איך שוין םא־געשטעלט פאר זײן פרוי מאדאם דובנאװ, װאס זיצט אין קופע און •טטודירט פלײסיק א בױלעטין, משםעוױ,, פון די בױלעטינען, װאס םען קאן נישט קריגן אין דײטשלאנד. מיר פארן אלזא עטלעכע סטאציעס ציזאםען. מיר זיצן אין קופע און מיר שמועםן. איך װיל דאס מאל נישט פרעגן דעם חשובן היכטאריקער װעגן דער אלטעגליעכערי פראגע, װ;.ם מען םי־עגט יעדן^ װאס קומט פון דײטשלאנד: װאס הערט םען דארט? איך װארט אוייף א געלעגנהײט, װאס װעט אלײן צופירן צו דעם ענטפער. מיר רעדן ויועגן גייסטיקן לעבן אין היטלער-לאנד. דער פחד פון ארויםלאזן א װארט, װאס קאן אויםנעטײטשט װערן אלם ״גרויל-פראפאגאנדע״ איז קענטיק בײ מײן גרויםן שכן, און בעת ער דערמאנט דאס װארט דײטשלאנד, קוקט ער זיך אום צי עמעץ הערט זיך נישט אונטער. נאר באלד דערמאנט ער זיך, ער גע• פינט זיך שוין אויף א פריייערע טעריטאריע, הגם דער װאנאן איז נאך א דײטשער. - דער גײסט, דער פרײער, דער גרויםער מענטשלעכער גײסט, ליגט איצט אין דײטשלאנד א געבונדענער. נישט נאר פאר יידן איז עס א גיהנם-לאנד, נאר אויך פאר די דײטשןי גופא• אויסעו, פארשטייט זיך, פאר די היטלצ־-מקורביב. - װי האט איר זיך געפילט - פרעג איך - אין משך פון די היטלער-חדשים, װ1ינענדיק איןבערלין? - פיזיש, נו, װי איר זעט האט מען מיך נישט געטשעפעט, אבער מאראליש האב איך מיטגעלעבט און מיטגעפילט דעם בראך פון דײטשן פאלק די צעשמעטערונג פון זײן גײסט און אויך דאס צעשטרן די שײנע יידיש-קולטורעלע און ליטערארישע נעװיקםן, װאס האבן זיך אזוי איינגעװארצלט אין דייטשלאנד. און דובנאװ רעדט דא מיט הארץ: - עם א־ז געװען אין בערלין אן אמתדיקער קבוץ-גלױת פאר די שעפער פון יידישן װארט, אן אפרו-װינקל םאר דער ײדישער אינטעליגענץ. דער שלום־עליכם״קילוב און אנדערע קלובן. דאס פארלאגס־װעזן. די פלענער, װאס האבן זיך געװעבט. בער־ לין האט געזאלט זײן א שטיק גייסטיקע״ר צעניטער פון ײדישן אײראפע. איצט ליגט דאס אלץ אונטער חורבות. אלע זענען זיך צעפארן. איך בין געבליבן אלײן און זיך געטרײסט מיט מיין ארבעט. איך האב זיך װי בכױון קאנצענטרירט אין מײן ארבעט, כדי זיך צו פארטויבן אוז נישט צו זען דאס אומ־ גערעכטיקײט, װאס קומט פאר אין דרויסן. - װאס זענען אײערע איצטיקע ארבעטן? - מיינע מעמוארן, דאם נעמט־צו מײן גאנצע אויפמערק־ זאמקײט. דאס איז דאך אײג״נטלעך אויך מײן געביט: געשיכטע. מײן אײגענע געשיכטיע, אין װעלכע עס שפיגלט זיך אפ דעם א ר ו ם און דער ביז א י צ ט. - חוץ מײנע מעמוארן - גיט װײטער־צו פראם. דובנאװ, - פארנעם איך זיך מיט רעדאגירן די איבערזעצונגען םון מײנע שריפטן אין פארשידענע לשונות, דער עיקר רעדאגיר איך די איבערזעצונג פון... העברעיש. - מיט העברעיש -, באקלאגט זיך ש. דובנאװ,-איז איצם נישט אזוי נלאט. איך האב צרות און צער דערפון. איין פאלעםטינע האט זיך איצט געשאפן אן אמתע דור־הפלגה־שפראך, א זשארנא־ נייזירטער העברעיש. די אן א צאל ״נײע׳ װערטער, װאס זענען צוגעקומען האט זיך נאך נישט צונויפגעקאכט מיםן אלגעמיינעם לשון פון דער געשיכטע. העברעיש איז איליטערארישע שפראך, אן אלטע מליצה־שפראך. זי נידערט איצטער אראפ פון איר לשוך?. ם7אך ־שק)77? מיט ש* דובנאװ איז אלזא, דער לעצטער מאהיקאנער פון ײדיש-ליטערארישן בערלין, פראפ. ש. דובנאװ איז אריבער די דײטשע גרענעץ, און בעת איך שרייב די װערטער אין א שאװלער האטעל, טראגט ער זיך נאך אין צוג אויף דער ליטװישער טעריטאריע. יאין ריגע, אין קאװנע, האט מען געװדסט, אז דער גרויסער היסטאריקער מוז אינגי״כן פאיליאזן בערלין. מיר האבן זיך פאר■ געשטיעלט, וױ שװער עס װעט אים זי־ן זיך אװעקצ״ורירן פון זײן שרײב-טיש, ביי װעלכן ער איז אין משך פון לאנגע יארן געזעסן, פארענדיקט, געשאפן און אנגעהויבן זיינע װערק. װער פריער, װער שפעטער מען איז זיך צעלאפן. דובנאװן האט דער גורל ציגעטיילט צו זיין כמעט דער לעצטער. עס איז נאך דארט גע- בליבן ד. טשארני, נאר אין איצטיקן מאמענט איז ער שויין דארט אויך נישטא. י. ראזענבוים פון ריגע האט דורך דער איניציאטױו פון ש. דובנ$*ו םיש זײן £רוי ״האיאם׳ זיך באמיט פאר דעם בארימטן זקן אן ארײנפאר- װיזע. עס איז אים נעלונגען. לויטן חשבון, האט שוין דיבניאװ לאנג געדארפט האבן פארלאזן דײטשלאנד. מען איז געװען ביא• אומרויקט. מען האט אויך פארשטאנען די סיבה: אפשר איז אים פארט א שאד זיךיצורירן פון שרײב-מיש. א היסטאריקער איז נישט קיין פאעט, װאס נעמט מיט זיך מיט די מוזע און שרייבט װו עס לאזט זיך און װו עס מאכט זיך. דער שרייב-טיש פון א היסטאריקער איז א ײארשטאט. דער קאבינעט איז א פאבריק-צימער. מען מוז אנקומען צום געציינ: ביכער, ארכיװ־מאטעריאלן אין פארצײכנונגען. אװעקנעמען א היס- טאריקער פון זײן שרײב-װארשטאט - הייסט, איפ אפרײסן פון זיין ארבעט און ערגעץ אנדערש איז נישט אזוי לייכט, אזוי גרינג אײנצופאסן זיך און זיך איינשאפן די נויטיקע מעגלעכקייטן װײטער צו ארבעטן. האט מען פארשטאנען, פארװאס דער היסטאריקער לעגט אפ זײן ארויספאר, נאר געשראקן האט מען זיך. און הײנט, אזא צופאל:" איך פאר פון מעמעל קײן שאװל. אין ראדאװיליס דארף איך בײטן דעם צוג, װאס נייט אין דער ריכטונג קײן ריגע. דאם מזל װיל, איך זאל יארײן אין א װאגאן, װאס גײט דירעקט פון בערלין. אין קארידאר קוםט מיר א קעגן א באקאנט פנים, װאס איך האב נא״ך קיינמאל פערזענלעך נישט געזען, נאר כ׳קיאן גוט פון די אן א שיעור בילדער אין רעפראדוקציעס. 'א שמאיל פנים, װאס פארלענגערט זיך פוך-וױיס םיט א פארונדיקטע קירצע בארד. איך קוק זיך אײן, און דאס מילדע און אנגעשטרענגטע