Literarishe bleter · 1933-09-08 · 36 (8.9.1933) · p. Seite 575

זײט 575 ליטערארישע נלעטער נום. 35 (486) אין די אונטערשסע שסאקן, און דאן האט מען זיך געכזןפט, אז דער קאנסוםענט פון אונזערע קולםוסװערםן ראנגלט זיך שװער סאר זײן קױם, אז דער קאפ איז אים סארשלאגן מיט ביטערע זארגן װעגן זײן הײנט און מארגן, אין, אז אים פעלן אײס מער דרינגענדע באדערםענישן, װי קולטור-װערטן. האט מען שוין ברײטער געעםנט די טירן פון די ,ליטערארישע בלע■ טער״ אויך םאר אנדערע פראבלעמע, אויםער קולטור־פראגן, און אז מ׳האט אנגעהויבן צו רעדן, האט מען זיך דעררעדט צו אזעלכע ,פראזאישע״ ענינים, װי דעקלאםירונג און איבערשיכטונג, סטרוק• טור און קאנױנקטור, פאלעסטיניזם און טעריטאריאליזם וכדומה. נאר אויב ס׳האם זיך שוין יא אזוי געמאכט, װאלט אסשר גע• װען א סברה, אז די ,ליטערארישע בלעטער״ זאלן אויף א שטיקל צײט אװעקשנעלן אויםן צװײטן׳פלאן די פראגן פון ליטעראםור און שפראך און זיך פארװאנדלען אין א סרײער טריבונע פאר א גרינמלעכן מײנונגס-אויםטויש איבער די אנגעװיזענע פראבלע• מען. אלס אן אומפארטײאישער ארגאן, זענען די ,ליט. בלעטער׳ סםוגל צו װערן אזא םרײע טריבונע, אויף ײעלכער אלע ריכטונ• גען װאלטן געקאנט קומען צום װארט. ,י איך האב גישט קײן דעה אין דער רעדאקציע פון די ,ליט. בלעטער׳, איך װײס אםילו נישט, צי האב איך רעכט איר צו געבן עצות. אבער אין אײן זאך בין איך איבערצײנט, אז װען די ,ליט. בלעטער״ װאלסן זיך אװעקנעלאזט מיטן פאר• געלעגטן װעג, װאלטן זײ געמעגט שטאלצירן דערמיט, װאס זיי האבן זיך אפגערופן אויף א דרינגענדער םאדערונג פון הײנטיקן מאמענט, און דאדורך גוםא װאלטן זײ נעקאנט סארגרעסערן זײער װירקונגס-קרײז, אויםהױבנדיק נישט נאר זײער טיראזש, נאר אויך זייער פרעססיזש. פון דער רעדאקציע : ח׳ םשה זילבערפאו־ב א׳ז נישם נערעבט ם׳ש ז׳י ס^רװורף, װאם ער םאכם די ,רים. בלעםער׳, אז ,ז־ האבן זיך אויםנעטין סון ארע אננעװ־טיקםע סיאנן םון אינזען װירקלעכקים א. א. װ*. נראד ה־ייאר זענען אין די ,רים־ בלעטע־' נעדרוקט נעװען א ר־ ערנםטע א־טיקלען או. אסהאנדלוננען װענן עקאנאםישע, װירטשאסטלעכע ס־אנן, װענן װעלכע ם. זילעערסארב יעדט. םיר ם״נען די א־םיק״ען סוןן נ. ק־יםשםאר — ,די ״דישע קאלאניזאציע אין א־גענםינע אין דער איצטיקער צ־ם״; י. ראזענבוים — אין א ־דישער קאלאניע אין ראטנסארבאנד״; די אלע ארטיקלען סון םשה נאלער — ,״דישיםטישע נעדאנקען׳ (װענן דער איבעדשיבטוננ םון דער ־דישע־ באסעלקערונג טים דעם ■:■כ צו םאדערנער לאנדװי־טשאסט); ,װוהין נ״ען ט־ר׳ ז (װענן דעם לאנדװירט• שאסטיזם, װאם דארף קוםען אנשטאט ״דישיזם); ,רוינט צי שריבן װענן דעם׳; .דאם, װאם ם׳איז דער עיקר׳; די גדויםע איהאנדלוננען םון ■ראם. י. יסה — ״דישע קילםי־• עקאנאטישע *ראבלעטען אין אםעריקע. — א באקאנטער ־דישער ש־יםטשםעלער, צו װעםען טיר האבן זיך נעװענדעט צו נעםען א װארט אין דע־ ם־אנע, װאם יעקב לעשטש־נסקי האט דעיװעקט, שר״בט אונז: ,איך װאלט נעש־יבן אן ארטיקל. נאר איר װ״םם דאך, אז איך בק םכבים םיט אים. איך װאלט נעקענט צונעבן נאך עםלעכע שװא־צע שט־יבן. צ• איז דאם בדאי? בבל אוסן װעל איך ■ריװן ענטסערן זילבעדסארב;, װי נאר איך װעל איבערל־ענען ז״ן ארםיקל. װעט איר קאנען, װעט איר דרוקן. איך האלט, אז די גאנצע טי סון די ״דישיכטן איז ארויכנעװארסן. עם נ״ט בארנ אדא•, און ז״ װעלן אינניכן :ישט האבן צו װעםען צו רעדן. ז״ האבן נישט ארויסנעװיזן די םעיק״ט צו שאםן א ״דיש לעבן, אםילו נישט אנצוםערקן א •ראגראם. עם איז נישט ז״ער שולד, דאם סאלק װיל ק״ן ״דיש נישט. דאם םאלק װיל בכלל װערן אוים םאלק, אויב עם האם שוין א װילן. עם פאכט אםאל דעם א״נדרוק, אז אסילו אט דער װילן איז נישטא. ,על כרחך אתה חי׳! — און מוטיק אלע פעדעם, װאם בינדן אים צונויף מיטן בזןלע• באטישן לעבנס״שסײגער, שליידערט ארויס איבערן פלויט אלע קלײנבירגערלעכע סארשטעלונגען װעגן םאציאלער חשיבות פון פראםעסיעם און בכבודיקיים םון פרנסות, און לאזט זיך ןןװעק קײן פאלעסטינע, כדי צו בויען דארט א שענערע נאציאנאלע און סאציאלע עקזיםטענץ. קיין האניג לעקט מען דארט נישט. ם׳איז א סך שװערער דורכצוםירן א רעװאלוציע אין אײגענעם לע ן אײדער אנצונעמען א רעזאלוציע װעגן א רעװאלוציע אין געזעלשאפטלעכן לעבן. מ׳װערט גוט פארשװארצט און אויםגע• ריסן איידער מ׳קומט צו א שםיקל ארבעטער־תכלית. אבער מען טראגט אלץ איבער אן א קרעכץ און אן א זיםץ, אדרבה ם׳גײט צו דער ארבעם ,זינגענדיק און טאנצנדיק״. י. גרינבוים האט טרעםלעך באצײכנט די דאזיקע ױגנט אונזערע, אלס ,דור עקידה״. נישט די טאטעס םירן די קינדער צו דער עקידה, װי דאם האט געטץ אברהם מיט יצחקן, נאר זי גײט אליין צו איר, גייט מיט אימפעט און ברען. פרעג איך, צי איז דאם א םימן פון גסיסה פון אסאלק? צי קאן מען קומען צו א פאל־ װאס גיט ארויס פץ זיך אזא ױגנט, װאס אנטדעקס אין זײנע טיפענישן אזעלכע פרישע קװאלן םון רײנעם אידעאליזם, — צי קאן מען קומען צו אים און מיט אן ערנסט פנים אים מתרה זײן: זאנ אפ װידוי, װײל דײנע כוחות גייען דיר אויס? צי װעט דאם פאלק נישט אויםבטלען אלע בײזע חלומות פארן ביםערן חוזק, װאס מען טרײבט מיט אים? קײן שום חולה קומט נישט צו קיין געזונט דערפון, װאס מ׳האלט אים שטענדיק די האנט אויםן ד.יפק און אלע מאל איז מען אים בודק, צי האט זיך שוין אים אנגעהויבן די גםיסה, אדער ער איז נאר געפאלן חלשות. דאס ײדישע פאיק איז שױן ברוך׳השם באזארגט מיט צרות צוליב דעם שװערן צופאסונג• פראצעס צו די נײע עקאנאמישע און סאצ־אלע באדינגונגען םון אונזער צײט, װעלכן עס מוז דורכמאכן לויטן געבאט פון דער געשיכטלעכער אנטװיקלוננ, ם׳איז שוין פאר אים נענוג דער צער פונם טראגן סון נײע לעבנם-פארמען, פארװאס קומט אים נאך צו םראגן צער פון די טויט״שרעק, װאס מ׳יאגט אויף אים אןז מיטן געזאגטן װיל איך בשום אוםן נישס פארמינערן אפילו אויף קײן האר נישט די באדײטוננ םון די פראגן, װעלכע ס׳בארירם אין זײן ארטיקל ח. לעשטשינסקי. אדרבה, איך האלט, אז ח. לעשטשינסקין קומט א ײשר׳כוח דערםאר, װאס ער האט די פראנע וועגן אונזער קולטור-קריזיס ארײנגעפאםט אץ די רא• מען פון די טענדענצן און קאנםעקװענצן םון אונזער װײטער• דיקער נאציאנאלער עקזיסטענץ. ח. לעשטשינםקי געהערם געװים נישט צו יענער אינסעליגענץ, װעלכע לעבט נאר מיט ײדישע קולסור, זעט נאר די ײדישע שפראך און דאס ײדישע בוך און האס זיך אײנגערעדס, אז דןןס איז ,דער אנהויב און סוף םון ײדישן לעבן...״ אבער זאל עד אויף מיר נישט םאריבל האבן דער רעדאקטאר םון די ,ליטערארישע בלעטער״, װען איך װעל זאגן ,אפענער און ערלעכער׳, אז די ,ליטערארישע בלעטער״ האבן יא אין דעם פאל געזינדיקט. זײ דאבן זיך אויםנעטון סון אלע אנגעװײטיקטע סראגן םון אונזער םארפלאנסערטער און פארשאלטענער װירקלעכקײם און האבן זיך סארדבקהעט נאר אין קולםור-פראגן, — גלײך װי די קולסוי זאל האבן צו אונז אראפ• נעפאלן פונם לויםערן הימל און װאלט נישט געװען א שפראצונג פון דער שװארצער ערד מיט איר קלאםן־קאמף און אינטערעסן• געראנגל. ערשט דאן, װען ם׳האט זיך םארשארפט דער קולםור• קרידם, האט מען ארויםגעזעצט אויף דער נאז די שפאקולן, כדי? קוק צו טון פונם קולטור־אויבערשטיבל, װאס הערט זיך דארטן