Literarishe bleter · 1933-09-08 · 36 (8.9.1933) · p. Seite 574

ליםערארישע בלעםער נום. 36 (487) זײט 574 געץ אץ די אור-וועלדער אדער אץ די בערמ און נאך זײ בלײבם נישט קיין םענטש, וואם זאל קענען זײער שפראך, אוי• סער א פאפוניי אמאל, װאם קאן נאכזאגן עטלעכע װערםער פון זײער לשון (קײן שריפסלעכע ליםעראטור לאזן זײ געװײנ• לעך נישט נאך זיך). מיר זענען אויך נישט מער קײן מענטשן• שטױב, װאם אן אנגעלאפענער שטורם׳װינט קאן פאריאגן, װוהץ נאר ער װעט בלאזן. מיר זענען א נאציאנאלער קיבוץ מיט א גאנצער נעץ פץ פראפעסיאנעלע, פאליסישע, קולטורעלע, רעלי• גיעזע, פילאנטראפישע א. א. ארגאניזאציעם, — א שװערער ביסן פאר אסימילאציע. מיט יארן צוריק, װען ם׳האט זיך אנגעהויבן בײ אונז א מאםן׳עמיגראציע, האבן אײניקע בײ זיך אין הארצן געטראכט אז שוין.י איצט װעט עס שוין נעמען אן עק! די עמיגראנטן װעלן פולװעריזירט װערן טראפנװייז אין פארשידענע שטעט און לענדער און װעלן בטל בששים װערן צװישן דער ארטיקער באפעלקערונג. אויסגעלאזט חאט זיך אבער פונקט פארקערם. ס׳האט זיך ארויסגעװיזן, אז די ײדישע עמינראציע גײט גאר נישט צו אזוי כאאטיש, װי ס׳האט זיך אונז אויםגעדוכט, נאר ־־ ־ ־י ▼ ׳ ▼ זי פארמאגט עפעם אן אינעװײניקסטע לאגיק און ארדנונג. ײדן האבן זיך באזעצט אץ די עמיגראציע־לענדער נישט אפנעריםן אײנער פונם אנדערן, נאר פארקערט, געקניפט אײנער מיםן אנ- דערן אין א נאציאנאלן קיבוץ - ארגאניזירטן אדער נישט׳אר• גאניזירטן — מיט זײערע רבײם און רבנים. שוחטים און חזנים, זשורנאליסטן אץ ארטיסטן, שרײבער און פובליציסטן, אץ באלד דאבן זיך אננעהויבן צו װעבן פעיעם, װאם האבן זײ פארבונדן מיט די נײע קפוצים אין אנדערע לענדער. אדער מיט די אלטע יידישע צענטרן דורך א ײדישער צײסוננ אדער א יידיש בוך, דורך א פאלקס־שול אדעד טעאטער, דורך א תלמוד׳תורה אדער א ישיבה וכדומה. אין אײניקע אימיגראציע׳לענדער זענען אויפ• געקומען אזעלכע מעכטיקע קיבוצים, װאס האבן זיך אנגעהויבן צו פארהערן מ־ט די אלטע ײדישע צענטרן אין פרט פון אוי• טאריטעט און פריאריטעט... אבער צוליב װאם דערצײל איך די דאויקע פאקטן, װעלכע זענען אלעמען באקאנט? איך האב נאר נאר געװאלט אין ליכם פון די געבראכטע פאקטן א קרק טון, װו האלט עם מיט דער .סכנה פון אונטערגאנג״, מיט װעלכער ח. לעשטשינסקי שרעקם זיך און אנדערע. װײזט זיך ארויס, אז די אלארם׳רופן ם. א. ט. זענען לכל הפחות פריצײטיק, אז אונזער שיף טרינקט זיך גאר׳ נישט. אדרבה, זי קעמפס מיט אלע פיחות קעגן שטורם פון די אנגעלאפענע בײזע כװאליעם... די אלטע ספרים דערצײלן, אז אץ אמאליקע יארן, װען ס׳פלעג זיך אנרוקן א שװער שטיקל צײם אױף ײדן, םלעגן עלטערע ײדן זיך װענדן צו א ײנגל, ער זאל פארטײטשן דעם פסוק, װאם ער האט געלערנט (״פםוק לי פסוקך.״), און לויט דעם װי ער האט געזאגט דעם פשט, האט מען אויםגעדרונגען, װאס װעט װייםער זיין. מ׳האט געגלויבט, אז אין דעם יינגלם מויל ליגם די נביאה. װען מ׳קוקט זיך צו, װי אונזערע הײנטיקע ױננט פאםט אויף די פראבלעמען פון אונזער צייט, װי זי .פארטײטשט דעם פסוק״, זעט מען, אז א געװיםער טייל גייט מיט געזאנג םונם אינטערנאציאנאל אין די תפיסות און אויף די תלױת, און אײ׳ ניקע האבן אפילו דעם מוט צו בעטן די תלױנים, מ׳זאל ױי נישם פארבינדן די אױגן בעת דער םוים־עקזעקוציע, װײל זײ האבן די מאראלישע גבורה צו קוקן דעם טויט גלײך אץ די אויגן ארײן• , י אן אנדער טײל פץ דער ױגנם רײסט איבעד האסםיק שטאמען דאך אין לעצטן גרונט אלע צרות און רדיפות, װאס מיר האבן אײםצושטײן מצד די, װעלכע נארן זיך און אנדערע, אז ם׳װעט זיך זיי אײנגעבן אונטערצושפארן דעם אײנפאלענדן קאפיטאליסטישן בנין מיט יידישע העצעס און פאשיסטישע עצות. נישט דא איז דאס ארט צו באהאנדלען די פראנע, װאם פאר א װירסשאפסלעך סיםטעם װעט קומען נאכן קאפיםאליזם. אבער מ׳קאן זיך משער זײן, אז די ײדן, װעלכע האבן אין זײער היסטארישער פארגאנגענהײט באוױזן זיך אײנצולעבן אין פארשידענע װירטשאפטלעכע סיסטעמען און זיי איבערצולעבן, װעלן געװיס אויסנוצן אלע זײערע מענלעכקייטן און פעיקײטן, כדי צופאסן זיך צו דער נייער װירםשאפטלעכער ארדנונג, װעלכע װעט דאך יעדנפאלם זיין, װי מיר אלע גלויבן, עקאנאמישער ראציאנאלער און סאציאל׳גערעכטער, װי דער קאפיטאליזם, װעל• כער איז געװארן די קללה און די פלאג פון אונזער צײט. ס׳איז נישטא װאס צו רעדן, אז א סך גלײכער װאלט געװען פאר אונז, װען סיר װאלטן פארשפארט זיך צופאסן צו אנדערע, װען מיר װאלטן געװען באלעבאטים פאר זיך, מיט לייטן צוגלייך. — ,לאמיר זיך נישט נארן —, זאגט ח. לעטשינסקי, — ם׳איז גישם נאר א פראגע פון שפראך; ם׳איז א סך א טיפערע און שװערערע פראמג ס׳איז א סראגע פון א באדן אונטער די פים, פון אן הײם, פון א אײגענער הײם...״ ,אפענער און ערלעכער״ גערעדט, ם׳איז א פראגע װעגן א טעריטאריע פארן ײדישן פאלק. דער פראנצויז זאגט; זסגחוסזק חס5 ס 5*0111(1011 זח€¥1€*ו ח0 ז״סוח* מ׳קערם זיך שטענדיק אום צו דער ערשטער ליבע. ח. לעשטשינסקי איז אמאל געװען א פארברענטער סער־טאריאליםט, איז אים איצט װידער דער טעריטאריאליזם געקומען צו חלום. ם׳איז קיין עװלה נישט פון זײן זייט. בפרט, אז אין דער לעצ׳ םער צײם האט מען אננעהויבן זיך צו פארטראכטן װעגן טעריטאריא׳ ליזם אין אזעלכע ײדישע קרײזן, װעלכע זענען ביז איצט גע־ שטאנען װייט פון אים. אבער דעם טעריטאריאליזם פון ח. לעש׳ טשינםקין טאטשעט שוין אפנים אויך א װארם פון ספקות, און פון דורכגעמאכטער ביטערער דערפארונג, װייסט ער שוין װי׳ דער נישט װאם צו טון. — .איך מאך נישט קײנע אויםפירן: איך האב זײ נישט; איך רוף נישט אין ערגעץ, װייל איך װײם נישט װוהין.״ װאלט מען געקאנמ אויםבעטן אן אסימילאציע׳טויט אויפן יידישן פאלק, ײאלט עס שוץ אפשר געװען דער גלייכסטער אויםװעג, אבער: ,ײדן אסיםילירן זיך נישטז דאם איז דאך טאקע דער גרויסער אומגליקז״ איך װעל נישט גײן שװערן, אז קײן גרעסערע אומגליקן זענען אויף דער װעלט נישט בנמצא, אבער ריכטיק איז, אז יידן אסימילירן זיך נישט. נאך מיט צענסליקער יארן צוריק האט הײנע געשריבן מיט פארביטערונג, אז ,אלע װעקםלען, װאס מיר האבן אויםגעשםעלט אױף אסימילאציע, זמנען געקומען צוריק מים פראטעםט׳. זינט דאן, װען היינע, אמאל אליין א װארט׳ פירער פן דער אםימילאציע׳אידעע, האס ארויסגעגעבן זײן ספק װעגן די אסימילאציע׳מעגלעכקײטן, האט דאס ײדישע פאלק נא• ציאנאל זיך קאנסאלידירט און םאציאל זיך דיפערענצירט, קול׳ טורעל זיך בארײכערט אץ ארגאניזאציאנעל זיך באפעםטיקט. דער מלאך־המות, װאם טראגט די פעלקער טויט דורך אםימילא׳ ציע, האט נאך קײנמאל נישט געהאט אזא קנאפע שליטה אויף אונז, װי גראדע אין אונזערע צײטן. מיר זענען נאטירלעך נישט געגליכן צו יענע װילדע שבטים, װאם שטארבן פשוט אוים ער-