Literarishe bleter · 1933-09-01 · 35 (1.9.1933) · p. Seite 564

ליסערארישע בלעטער נום• 35 •486> זײט 564 אויף דער גאס האט ער זיך נישט לאנג געזאםם, ער, לי- בערמאן. ער האט פארשטאנען: אזוי װי דער באלעבאס װעט זיך דערװיםן װענן דעם ענין, װעם ער באדד הײסן אהיימםעלע־ פאנירן. איז אז מ׳װעט םעלעפאנירן, און ער, ליבערםאן, װעט נישט זײן אינדערהײם, קען זײן, אז דער באלעבאם װעט םראכטן: ליבערמאן איז שוין אינגאנצן ברוגז געװארן, * ם׳הײםם. װײל מ׳האט אים באלײדיקט װי א פראסטן מענטש, וועט ער זיך שוין גײןיאויסגעפינען ארבעט א ן אן אנדער שאפ. דעריבער, האט ער, ליבערמאן, אויף דער גאם נישט גצ־ מאכט קיין לאנגע שהױתן און געשטעלט שפרייזן גלײך אהײם. א .הײם״ האט ער, אגב, געהאט נישט וױיט ס׳איז נעװען א צימערל אונטערן דאך פון א צװיישטאקיק הויז. אזוי וױ ר׳איז אריינגעקומען אין הײז - האט ער זיך באלד מ־ט אן אײליק קול א פרעג־געטין די הויז באלעבאסטע, צי מ׳האט דא צו אים נישט טעלעפאנירט. די באלעבאסטע האט אים געענטפערט פארװונדערט: - נײן, װאם איז דען... ליבערמאן האט נישט געזאגט װאס און װען, נאר גענוםען און ארויפגעגאנגען צו זיך אין צימערל/ ער האט געטראכט: - ס׳קען זײן, דער באלעבאם װײם נאכנישט... אבער ער װעט זיך זיכער באלד דערװיסן, 'וזײל אזא' זאך בלײבט נישם שטיין, ס׳פליט פון שאפ אין אפיס ארײן, װי א דונער... אין צימערל האט ער זיך אװעקגעלײגט אויפן בעטל און גענומען װארטן. ער האט געהאט אנגעזאגט דער באלעבאםטע: אזזױוי מ׳װעט נאך אים טעלעפאנירן, איזוי זאל זי אים 'באלד ארונטעררופן פון צימערל. ס׳הײםט, זי זאל ארויפשרײען צו אים, װעט ער דערהערן. נאר אזוי װי אין צימערל האקט און טומלם דער װעקזײגער און לאזט נישט גוט הערן קיין קולות, װאס קי־ מען פון ערשטן שטאק, איז האט ער זיך אן עצה געגעבןי - ער האט גענומען דעם װעקזייגער, ארומנעוױקלט אים מיט עטלעכע האנטעכער און אריינגעלײגט אים אין א װאליזע — ער זאל זיך דארטן ליגן רויק און נישט פארגומלען אים איצטער דעם קאפ, אים, ליבערמאנען. ליגנדיק קריק אויפן בעטל - האט ער געהאלטן די אויערן צו דער טיר, ציס׳קומטנישט קײן קויל פון ערשםן שטאק.- ס׳איז אכער דערוױיל נישט געקומען. - ס׳דארף נאך אגב נישט זײן... - טראכט ער זיך, לי־ בערמאן - אויב ער ױײס שוין דער באלעבאס, מוז ער איצםער דארטן צומערשט מאכן א גאנץ געטומל אין שאפ... ער מוז זאגן צום פארמאן: ,װעמען האט איר אפנעזאגטז װעמען האט איר געהײסן גײן אהײם?...' נאך טראכט ער, ליבערמאן: - ס׳מוז דארטן אנגיין א רעש צוליב אים... און ער לאזט ליגן די פים אויפן בעטל אן שום דרײ, אן שים קריפץ. ער װארפט זיך אויך נישט מיט די פלייצעס. ער ליגט אזוי שטיל, אז ער הערט אזש װי ם׳הארץ קלאפט. עך, װאס רעדט ערז ער דערהערט שוין אפילו דאם םיקםאקן פון װעקזײגער, ײאם ליגט פארפאקט אין פינף האנטעכער, װי א באמבע, אין דער װאליזע. דעם זייגערם טיקטאקן װייזט זיך אים, אגב, אוים איצםער אזוי - גלײך װי עפעס א גוטער ברודער, א לאנג-באקאנשער װאלט דארטן געלעגן און ארויסנעשריגן: -יהעי, ליבערמאן: מײן ליבערמאך װאס האסטו מיך פארשטאפט דא אין שמאטעם? כ׳װער דאך רערװ״ארגן נעם מיך ארויס, 'ליבערמאן... ברודער מײנער ׳. אבער ער, ליבערמאן, האט זיך נישט גערירט. ער האם, אגב, עיפעם געקראגן רחמנות צו' אים, דעם זײגער, װי צו יאן אמתן נפש, א לעבעדיקן מענטש מיט א נשמה, א הארץ, מים אלע זיבן זאכן, נאר ארויםנעמען האט ער אים נישט געקענט ארויס־ נעמען, וױיל ער האט געװארם אויף א טעלעפאן־קלונג פונם שאפ. דער באלעבאם' זאל נאך אים טעלעפאנירן. אבער קײן טעלעיפאן-קלינג איז צו יאים נישט נעקוםען. נישט דערנאך, נישט דעם גאנצן איבעריקן טאג. וױיזט אוים, דער באלעבאס האט אזא זאך װענן מיםם־ געשעפט נישט געקענט נאכגעבןיאון דערסאר־אים, ליבערםאנען. נישט קריקגערופן. ליבערסאן איז געלעגן אויסן בעטל - אן אנםוישטער. טע מעבל, װאם דער באלעבאס האט ערגעץ װו ביליק אפגע• קויפם - כדי אויסצוניצן עס צו נײער ארבעט. ליבערמאן, װאס האט ערשט נישט לאנג ,געהאס גענומען א ניי שטיק ארבעט יאון זיך געגרײם צו גײן נעמען נײע הײ, פרישע, װאם איז אויך שטויביק, אבער שטינקט נ־שם, ער לי־ בערסאן היאט געזאגט צום פארמאן: - ער׳ט נישט ארבעטן פון דער אלטער הײ. און געזאגט האט ער עס מיט א זיכערקײט, וױיל ערשס נישט־לאנג האט ער גערעדט מיטן באלעבאס װעגן דעם שטויב אין שאפ, װאס קלאגט די ארבעטערם ליונגען; גערעדט אויך װעגן היגיענישע אײנריכטונגען, כדי אפצוהיטן דעם ארבעטערם געזונט - ער האט געװוסט, ליבערמאן, אז דער באלעבאס װעם אים נישט פאריבל האבן, אן ער װעט זיך אפזאגן. דער באלעי באס װעמ פילן, אז ער, ליבערמאן, איז גזזרעכט. אדרבה נאר: - ער װעט חרטה-האפן, װאס ער האט עם געקויפט, דאם מיסט, און װעט הײסן שלאגן עם פאר א כפרה... װאס אײן פאר דאלארן גייט בײ אים לאיבוד? ער װעט נישט לאזן, מענטשן זאלן ארבעטן מיט פארשימלטער, פארריחטער הײ... זיכער, ער היאט דאך ערשט נישט־לאנג גערעדט מיט איס װעגן היגיענע... אבער דער פארמאן האט נישט געװאלט הערן קײן אײן װארט פון ליבערמאנען, נאר געזאגט צו אים פראסט באפעלעריש : אויב ס׳געפעלט אײך נישט, גייט א הײם... - א - היי - םי... ליבערמאן האט אויפגעשטעלט זיינע פארחלומטע אויגן אויף דעם פארמאן און געקוקט פארװונדערט: - װאס האט ער געזאגט, דער מענטש?... איס, ליבערמא־ נען, הײםט ער אהיימגײן?... אבער דער פארםאן האט זיך געהאלטן בײ ס׳זײניקע און נישט אװעקגעטרעטן: - א הײס:... זעענדיק, אז דער פארמאן איז שוין טאקע נישקשהדיק אויפגעבראכט - איז אויך יער, ליבערמאן, געװארן נישקשהדיק ערנסטער און האט געפילט, וױ ער װאלט געהאט רחמנות אויף אים, דעם ארעמען שאפ־אויפזעער. וזאס איז טאקע מיט דעם מענטש? - טראכט ער — זעט ער דען נישט, אז ער שפילט א קאמעדיע? אז װי נאר דער בא־ לעבאס װעט זיך דערװיסן, װאס ס׳איז פארגעקומען דא אין שאפ, װעט ער באלד אײנס־צװײ הײסן אים אליין, דעם פארמאן, גיין נאך אים? ער װייס דאך נישט װו - יא און װו - נישט. ס׳הײםט - מיט װעמען יא אנצוהויבן, און מיט װעמען - נישט. זיכער, ער האט נישט גענוג שכל, דער פארמאן, ער זאל דאם דאזיקע שויןיפארויסזען... און דערפיאר װײל ער, ליבע־מאן, אױ א זײער אנשטענדי- קער ױננערמאן, האט נישט ליב קײן טוכל ארום זיך, קײן לע־ בעדיקע לװיות, אייז האש ער נישט געװאלט אנהײבן אפילו צו שפארן זיך מיטן פארמאן. ער האט געװוכט, אז ער דארף שוין ם־י־װי־סיי נישט רעדן. פאר א־ם װעט זיך שוין דער באלעבאס אלײן קריגן, עד האט זיך בלויז גענומען אפצושטזיבן פון זיך דעם שטויב, נאכדעם גענומען ס׳רעקל, די כלים און איז אװעק. ארבעטער - אפילו צעקריגטע - האבן איצטער אײנער נאכן אנדערן פון טשיקאװאשטש א־ועקגעלײגט די ארבעט און נאכגעקוקט אים, געגלאצט. זיין אהײמגײן, ליבערמאנס, איז געװען פאר זײ נישט קײן סתם געװײנלעכער ענין, נאר אן אויםערגעװײנלעכער, זײ האבן געװוסט, פונקט װי ער, ליבערמאן, אז איצטער װעט דער פאר־ מאן פארשפילן. אגב, האבן זײ דאס דאזיקע נאך מער פארוים־ געזען, וױיל לעצטנס אייז געװען אין שאפ א שמועכ: - דאס, װאס דער באלעבאס קומט צו כסדר צו ליבער־ םאנען איז נייעם... - מסתם װיל ער זיך משדך זיין מיט אים... - יא, די טאכטער איז נאכנישט פארליבט אין קיינעם... און *ליבערמאין, װאם איז פארבײגעגאנגען די דאזיקע קו־ קנדיקע און גלאצנדיקע נישט רײפע ארבעטער, איז גענאנגען א שװייגנדיקער, אבער א שטאלצער. ס׳הייסט: - ס׳וזעם זיין, אז אין נישט קײן גאינצער האלביער שטונדע, איז ער דא קריק... דער פארמאן װעס לײדן פאר אלע צײטן...