Literarishe bleter · 1933-09-01 · 35 (1.9.1933) · p. Seite 563

זײט 563 ליםערארישע בלעםער נזמ. 35 (586)?. םרײססער / ס$ר#גס# פ ד ײ כ ט ש א פ ט (ד ע ד זנ ײ?? נ ג) - מעקס איז שזלדיק. - איך בין נישט שולדיק... - בעני איז שולדיק. אײנער איז אבער געװען צװישן דער נאנצער חברה, װאס דער באלעבאס האט מיט אים תמיד ליב געהאט װעגן די־א אלע ,זאכן׳ זיך אויסצושמועסן. - דאס איז געװען דער טאפעצירער ליבערמאן. א מיטלװוקסיקער, ברײטפלײציקער בחור מיט שטילע, פארחלומטע בלויע אויגן. צו אים איז ער צוגעקומען, דער באלעבאם, איזי לײט, און האט זיך װי סארקלאגט: - נו, װעט׳יר זאנן, ליבערמאן, אז זײ זענען רײף פאר א סאציאלער רעװאלוציע?... ליבערמאן, װאס האט פײנט געהאט דעם באלעבאס בתכלית- השנאה, האט אבער אין דעם פרט אין זינען געהאט: - צומבאדויערן איז׳ם אזוי.. אפענערהײט צוגעבן - האט ער עם אבער נישט געװאלט, װײל גענוג - ער װײם דעם חורבן... ליבערמאן איז א חוץ א שטיקל פאליטיקער - אויך געװען א פאעט. װייזט אױס, אז אן דעם יחום האט זיך איזי לײט געװאלט רייבן, װייל נישט לאנג קריק, אינגאנצן עטלעכע טעג, האט ער אים געבראכט, איזי לײט, ליבערמאנען, א געדעכעניש-ביכעלע פין זיין שײנער טאכטער, אז ער, ליבערמאן, װאס דרוקט לידער ערגעץ ין צייטונגען, זאל אויך אהינצו, אין ביכעלע, עפעם אריינשראבן. לייערמאן, װאס גלויבט, אז מענטשן זענען צעטיילט אין קלאסן, יב אז ער א(ײן איז אויך איינער פון א ק״אס, האט אבער און געקענט גובר־זײן דעפ פארלאנג פון א כײדל, װאס געהערט, אגב, צו א פײנטלעכן צד. מיטאג־צייט האט ער זיך דערפאר א רויקער אװעקגעזעצט אין שאפ און אריינגעשריבן א זײער שיינעם פערז לכביד דעם באלעבאס טאכטעי־, װאס האט דאם דאזיקע געפעליקייט פון אים םארלאנגט. םון דער דאזיקער מתגה אן איז איזי לײט שוין געװארן אן אפטער גאסט.'פריער איז ער צוגעקומען אדער אײן מאל, אדער גארנישט. זינט דער מתנה אבער, האט ער זיך דא געיא• װעט צװײ מאל, פיר מאל און אפיילו זיךגעזאמט גאנצע שטונדן. ער האט געהאלטן נאר אין איין רעדן. נישט נאר בלויז װעגן שאפ-זאכן האט ער גערעדט מיט ליבערמאנען, נאר אויך װעגן פאליטיק, ליטעראטור, װיסנשאפט. ס׳האט זיך גאר ארויםגעװיזן, אז' ער, איזי לײט, איז גארנישט קײן בלויזער 'געיט-זאק, נאר אויך א גאנצער הומאניסט,' א רעװאלוציאנער. - זאל זיין די רעװאלוציע אצונד, - האט ער געהאט געזאגט צויליבערמאנען - איז גיט ער שוין אציונד אװעק אט דאם גאנצע אלצמיטאנאנד... ליבערמאן, װאס האט אויסגעהערט די־א אלע טענות, איז אבער גארנישט צעדולט גיעװארן. װאס אבער ער האט יא געפילט איז געװען: דער פארמאן (שאפ-אויפזעערו װאם טויט־אןיאיטלעכן איינעם ארבעטער שירעקלעכע צרות, װעט שוין איצטער אבער נישט אזויפיל מרעטן אים, ליבערמאנען. צוליב רעספעקטיצים באלעבאם, װעט ער אויך שוין מוזן מער שאנעװען אים, ליבער־ מאנען. דעריבער איז ליבערמאן געװען העכסט באגײםטערט נישט גראד סון באלעבאס רײד, נאר סון דעם, װאס ס׳רוב מאל, װען דער באלעבאס שיטייט לעבן אים - גײט פונקט דער פארמאן פארביי אין באמערקט עס... איצטער אבער, נאכדעם װי דער באלעבאס איז קריק אװעקגעגאנגען אין אפים '(ביורא), איז צוגעקומען דער פארמאן - א קרומפיםיקער מיטיא לאנגער ינאז און דינע צוגעפרעסטע ליפן- און האט נעלאזט דא, ביי ליבערמאנען, א פאק אלטע היי. די היי האט ער, דער פארמאן, געבראכט פון א שכנותדיק ,צימער׳ װו עטלעכע ארבעטער האבן צענומען פארשימלטע אל- אויפן צוױיטן שטאק םון א הויכער מעבל-געבײדע, װאס שטײט אויף ״מעין-סטריט׳, איז געװען - שטויביק און הייס. שטויביק - מחמת צענדליקער ארבעטער האבן צעבונדן און צעשאקלט בערג געפרעםטע פעק היי אינמיטן שאפ. הײס - מחמת די תמוזדיקע זון, װאס שמעיצט אספאלטן, פארקרומט אייזנם, האט אויך דא דעם שאפ ארומגעקאכט. - עטלעכע און פופציק טאפיעצירער, װאס זענען געשטאנען ביי פארהאנגענע פענצטער, האבן;יך געקאפיעט אין היי-סיסט ביז צו דיי קניען. פון די קניען ביז אריבער די קעפ - געדושעט יך אין שטויביקן נעפל. זײ זענען נעשטאנען, װי אין א זאמדיקן םדבר, און האבן זיך געיאגט מיט דער ארבעט - צו מאכן װאס• מער, װאם-מער!... מײל האבן געלאזט שכײן נאכנישט פארענדיקטע סאפעס, שטילן, ארונטערגעשלעיפט נון זיך די העמדער, זענען געיבליבן םיט האריקע פארשװיצטע לײבער און זיך װידער א װארף-געטון מיט העמערלעך און נעגעלעך אויף די שטיקער מעבל. י אנטקעגנאיבער זײ, בײ א צװײטער װאנט, האבן זיך װידער זײער שמארק געיאגט די אפי־ייכערס (מאשין-נײעריסו, װאם האבן צונעגרײט די פלושן פאר די טאפעצירער. אויך דארטן האט איין אי־בעטער געװאלט א־יבעריאגן דעם אנדערן, אויײנכאפן' ױאס• מער. - טייל ארבעטער, װאם האבן פארטיק געמאכט אין איין צײט, זענען אלע מימאײנמאל צוגעפאלן מיט אײן חלשותדיקן אטעם צו א פעקל, װאס דער צושנײדער האט פרי;ר געהאט אויפגע• האנגען אויף דער װאנט, און זיי האבן זיך געבויקערט — שיר■ ניישט אויף טויט. איבערן שאפ איז נעװארן א געשרײ: - װער איז פויכסט? (דער ערשטערו. - װעם האט פריער געםינישד? (פארענדיקטי. אבער אײדער װאס און װען - האבן זיך שוין אנדערע געשלאגן. דאכמאל - צויוישן די עטלעכע 'און פופציק טאפעצירער, דארטן איז אײנער אויפן צװײטן אנגעלאפן םיט װאמערם, מיט שערן - לעבנס זענען געשטאנען *אין געפאר. מײדלעך, װאם האבן געארבעט בײ די מאשינען און גע• האט חתנים צװישן די טאפעצירער, האבן זיך אויפגעכאפט מיט טויט-איבערגעשראקענע אויגן, ארײנגיעלאפן אינסיטן נעשלעג, נעשריגן: - דערבארימטאך, איר׳ט קריגן די עלעקטריק טשעיר!... - דערבארימטאך, איר׳ט אומבוענגן א גאנצע פאמיליע... - דערבאריםטאן/ איר׳ט םארלירן די דזשאבס... בעח אט דעם םלחםה-צושטאנד האט זיך באװיזן פון אפים- א װײםע פאר הויזן, א װײם העמד און א װײסער קאפ מיט'א לע• מעלע נאז - דאס איז נעװען דער באלעבאס: איזי לייט. איז די ארבעטער האבן דערזען, װער ם׳איז דא, האבן זײ זיך געגעבן א רײס-אפ אײינער פון אנדערנס קארק, * זענען גע• בליבן שטײן איטלעכער אויף זײן פלאץ און ם׳איז געװארן-שטיל. געהײםן האט עס: - ם׳איז גארנישט געשען... - קײנער האט זיך נישט געשלאנן... איזי לײם ־' װאס איז נישם ערשט נעכטן געבוירן גע• װארן - האט אבער מימ אײן פליק דערזען, וואס דא איז פאר• געקופען. נאי■ אזוי װי ם׳איז נישט ס׳ערשטע מאל, האט ער איויך איצטער, פונקט װי אלעמאל, זיי געװארנט: - איר׳ט אײך דע״רשפילן, רביותי, אז כ׳װעל אײך אלע אראפשיקן און ארײננעמען א גאנץ אנדערע חברה... איכ׳ל מער נישט קלאגן דורך אײך מײן רענאמע... מ׳זאל זאגן, ביי מיר איז א שאפ, א גיהנום, און מפנטשן הרנענען זיך איבער א פארדינסט... די ארבעטער זענען שטיל געבליבן... זיי האבן איטלעכער פאר זיך נעטראכט: - איך בין נישט שולדיק״