Literarishe bleter · 1933-08-25 · 34 (25.8.1933) · p. Seite 549

זײם 549 ליטערארישע בלעםער נימ. ■ 34 (485) באטאשאנסקי באצײכנט װי א שוױינער און פרוװט אים ארום׳ בייםן פון אלע זײטן, װייל ע־ קאן אים נישט איינבײםן מיט• אמאל. אקעגן-זשע איז אםענער און העלער דער פארם־עס, א שטײגער, פון ב. דיװקין, װעלכן ער באצײכנט ױי א בא• רעדעװדיקן, אויםריכטיקן מענטשן, װי בײ יעדן פארטרעטיםם, זענען נישט אלע פארטרעטן גלײך און נישט אלע נלײך גע- ראסן. םאראן א טײל — ריין־אויסערלעכע, אינפארמאטיװע, נע- פלאכטן מיט א שםועס און א פאר עפיזאדן — און מער אי• נערלעכע: כאראקטער, גײסטיקער מצב, אידעען׳געראנגל און — קולטור-יוערט. אין א םך פארטרעטן ברענגס דעם מחבר צום אויםדרוק זײן סיב עקטיװע באצױננ צו שרײבער, בעיקר א פאזיטױוע. ע־ שרײבט זײער װארעם און הארציק, מיט ליב• שאיט און פארליבטקײט, װענן אב־הם רײזען, מ. ל. האלפערן, אפרים קאגאנאװםקי, קאדיע מאלאדאװםקי. ז. װײנפער, א. אויערבאך, ז. רײזען, נ. גראס א״אנד, און ער געםינם פאר- שידענע צא־טע אויסדרוקן פאר זיינע געפילן. שארפער איז ער אין די מער-קריט-שע ארטיקלען, הגם ער איז מער שארםער באאבאיטער פובליצ־םט, אײדער שארפעי קריטיקער... דא אק דארט גיט א פינקל אין זײנעם א פארטרעט א פיינער פארא- דאקס אדער א שארפזיניקער פאימול, װאס באלויכט א שריי• בער א סך בעסער, אײדער די ביאגראפישע און רעצענזיעלע נאטיצן. שרײבנדיק װעגן ברוך גלאזמאן, גיט ער אין איין ארט א זאנ: ,עם מאכס זיך אמאל — א װילר-פרעמדער דערצײלט דיר א מעשה און ער װערט דיר שוין הײמיש. גלאומאן דער• צײלט א סך און בלײבט א פרעמדער.״ אדער: ,נישט אומזיםט גײען זײנע רעדער אזוי שװער — זיין שליאך אױ א נײער.״ אדער װעגן מ. ב א ר יי ש א: ,ער אױ נאך נישט קײן געפינער, אבער צװישן די זוכער א־ז ער פון די געטרײםטע.״ פאראן אין דעט ביך חשבון-הנפש פין א לאנגער רשיםת ײדישע ש־ייבער, װאס םאר אםך פון זײ װעלן רי .פארטרעטן״, יעדער באזונדער אין אלע צוואמען, זײן א מין שפיגל: אפשר װעלן זיי נישט אלעמאל דערזען אין אים זיך אלײן ביז די טיםענישן, אבער דערזען זיך װעלן זײ. יעדנפאלם איז עס פאר זײ א שפיגל, אין װעלכן עס האט זײ געזען, פארשטאנען און געפילט — א מענטש פון דער װײט, א ,גאטט פאר א מײל״, װאס איז אלײן א שריםטשטעלער א־ן א הי־סער, אויםריכטיקער ליבהאבער םון ײדיש און יידישער ליטעראטור. דאס איז א אינטערעסאנט, הארציק בוך — און בעת איר לײענט אים, דאכט זיך אײך, או איר זיצט בײ א סיש, און ארום זיצן ײרישצ שרײבער פון װארשע, בערלין, פאריז און נױ-יארק, און א־ר הערט זיך צו צו זײער שמועס: װענן זײערע פלענער אויף װײםער, װעגן די פראבלעםען, װאס אינ• טערעםירן זײ און אײך, װעגן זײערע םםקות, פרײדן און ליידן— א לעבעדיקער, אוממיטלבאדער גרוס פון דער ברײט-צעװאקסע- נער, צעזײט-און-צעשפ־ײטער ײרישער ליטעראטיר, װאם אױ דאך אײן גאנצןײט... עם װערט װארעסער, ה־ימלעכער, םען םילט זיך נישט אזוי איינזאם, װען מען םארנעמט אזוי םיל הײמישע שטימען פון דער װײט - װען מען לײענס דורך י. באטאשאנסקים ,פארטרעטן םון ײדישע שרײבער״. אנדערע טענהט: םארקערט, שוין צײט צו קריטיקירן חםרונות און נישט ציטערן וױ איבער א בן-יחיד (שיטה פון ש. ניגער א״אנס — איז באטאשאנסקיס צוגאנג א מין םינטעז, הגם מער גענויגט א־ז ער צו דער ערשטער, ד. ה. צו םידת׳הרחמים לשם ײדישער קולטור... די אקטיװיטעט םון א שרײבער, א שטײ• גע־, אין קולטור-נעזעלשאפטלעכן לעבן (נאטירלעך, אויםן שרײ• בערשן געביטו װעגט בײ אים אםטמאל אריבער די שרײבערישע מאנקאם. װעי רעדש נאך, װען ער דערשפירט בײ עמעצן אמתע ליבשאפט צו ײדיש — איז עם זיכער מםוגל אפצושװאכן אביםל די נעגאשיװע באצױננ צו א מענטשן אלס שרײבער. אין אלע .פארטרעשן״ באםיט ער זיך צו בארירן פראנן םין יירי• שעי קולטור, שפיאך אץ ליטעראטור, א.ץ ע־ שס־ײכט א נטער בײ יעדער געלעננהײט. אז איט זעיען קודם־בל טײער די טוער, די אקטיװע בייער — און עישט שפעשגר די קאבינעש-ש־ייבער, װעלכע ער האלט על-פי׳רוב םאר ,פעסימ־סטן״. ער שילדערס מיט א שא־ף אוינ, אפם מיט שעלםישק־יט, ײדישע שרייבער, אבער נתפ־על װערם ער םון ליבשאפט און ארבעטואמקײט. ער שרײבט זײער װארעם װעגן דער ארבעטזאמקײט פון דניאל טשארני, דעם .אמבאסאדאר פון ײריש אין בערלין״ און װענן נחמן מײזיל, װעגן װעלכן ער דערצ־ילט, אז .די ײדישע ליטעדאטור איז דער אינהאלם פון זײן לעבן, און ער איז א פארליבשער אין דער ײ־. ל־טעראטור און אױ איר ריטער״• ער שטרײכש אויך אונטער ד־ ארבצטזאמקײט און םו- טיקײט אין דעם ,פארטרעש״ פון א. גלאנץ-לעיעלעם, די טיפע ליבשאפט צו ײדיש אין ארטיקל װעגן ז. סעגאלא װיטש, װעלכע־ ,גלאצט נישט פרום מיט די אויגן און האש געװיסע פרינציפ;, פאר װעלכע ע־ װעט גײן בױ בלוש״. דער דאזיקצר קולט-יריזם באפארבט, פארשפייט זיך, דאס בילד פון שרײבע־, אבער אלעמאל שטיצט זיך דעם מחברס םוביעקטיװע באציונג אויף א באשטימשן אביעקטיײן אמת, און ער איז באמת מוטיק, - און גערעכט — װען עס רעדט זיך װענן א נאכלעםיקער באציוננ צו ײדיש און צו ײדישער פאלקס• ארבעש, מעג עס זײן מצ־ די גרצסטע פרעסע׳פאטענטאטן, װי א שטײגער אב. קאהאן. ער איז נישש נושא-פנים אב• קאהאנען — םארקערט, ער האלט, אז מען האס אים פון אלע זײטן נעחנפעט און נישט געשריבן דעם אמת װענן ז־ינע ביכער ,בלעטער פון סײן לעבן״: ,מען האט זיך װעגן די דאזיקע ביכער צעזונגען אויף די העכסטע סשרונעס, און אנגצזעענע ײדישע שרײבער, םיםן ששאלצן ז. שניאור בראש, האבן גע- פונען קונסט אין זײ... עפ װצט בלײבן א הו־פן ראקומענטן פון ח:יפה צוליב פרנםה, נעבעך״... ער דערצײלט װצגן אב. קאהאנען מים א סך פיקאנטקײט, און די ליבהאבצר פון װיצן און ל״כטן שארזש װעלן זיך דערמיט פשוש מתיה זײן. און ב. מאכט אן אסנהארציקן אויספיר: .מיר איז געװןרן פוםט אויפן הארצן פון דער קלײנקײט און מיטלמעםיקײם פון א מענטשן, װאס באצװינגט א נרויסן טײל פון אונזער לעבן אין םשך פון באלד א האלבן יארהונדערם״. באטאשאנסקי פלעכט אויך אדורך ז־ינע ,פארטרעםן״ מים סארשידענע עפיזאדן — און ער זאנט זיך נישט אפ אפילו םון איבערדערצײלן קיבעצן םון װארשעװער ליטעראטן׳פאראײן װעגן א רײ שרײבער. נאטירלעך קאן מען דאס פארענטפערן מיט חוש פאר הומאר. אבער עפעם איז דא נישט געשמאק. דארט, װו דער שרײבער אלײן איז װײניקער בארעדעװ• דיק, איז אויך דער ,פארטרעט״ עפעס מאגערער, אבער די צייכענונג איז אין יעדן פארטרעט אן אויםגעצײכנטע. אזוי, צום בײשפיל, איז מיטן פארטרעט םון ל. שאפירא, װעלכן