Literarishe bleter · 1933-08-25 · 34 (25.8.1933) · p. Seite 547

זײט 547 <ליםער#רישע בלעםער נומ. 34 (485) דאס םעדערל אין דער הוט ז אז מ׳איז א שװײצארישער בערג- קלעמערער, דארף מען האבן א פעדערל אין היט. אין אפשר װאלט נאר געװען א פלאן אויססון דאס היסעלע מיטן גאנצן אוניפארם — נישט קלעטערן אינגאנצן אויף די בערג. ני יא, װאס-העבער דער בארג, אלץ-העכער דער היסל. מ׳קען אמאל אפילו דערבליקן דאם ציגעזאגטע לאנד. אבער צי דארף מען צוליב דעם קלעטערן אויף די בערג, װיים איך טאקע נישט. לאז עם צו די ענגלענדער, און דו רו זיך טאקע אוים אביסל/ א כברא, אז רוענדיק קען מען א ו י ך צי עפעם קומען... קוקםט פונדעכטװעגען אוים גאנץ פײן אין דעם אנצוג. איז װען זעט מען שוין טאקע דעם ,אריגינאל״, נישט פון פאפיר צום אויג, נאר פנים אל פנים און ליפ צו ליפז אפשר װאלט גאר געװען א פלאן צוריקפארן צי פראםעסאר אשר ז גריס דער מאמע, רעד מיט איר איבער װעגן דעם פלאן.״ ער האט ארײנגעלײגט דעם בריװ אין א קאנװערט, אנ- געשריבן דעם נאמען, און די פען איז געבליבן לויז צװישן די םינגער. דעם לעצטן אדרעס, װאם ער האט, איז פון דער טעלעגראמע, זי איז ארויס מיט דרײ טעג נאכן בריװ, און אויף דעם אדרעם... די פען איז ארויכגעכאלן. דער קאפ האט געזונקען צום שרײב-טיש. די צעריסענע װאלקנדלעך זענען זיך צוזאמענגעקו- מען, אײנצלנע, גרויסע באב-טראפן רעגן האבן א קלאפ געטון. עם האט גערעגנט״לי? װען ער האט אויפגעהויבן דעם קאפ, איז דער נאמען אױפן קאנװערט געװען פארפלײצט, פארמעקט,'*רחלע איז געשטארבן. פאולאג געז. ״צענטראל״ וואדשע. נאוואדיפקי 7. דערמיט מעלדן מיר אונזערע קינדן אין םרײנט, דאס די טעטיקייט פון אונזער םארלאג װערט באנײט פין 21־טן אויגוכט ד״ י. (אינטער די זעלבע לײטונג). מיר האפן, דאס אלע מיט װעמען מיר זענען גע• שטאנען אין געשעפטלעכע פארבינדונג װעלן אונז שענקען דעם פריערדיקן צופרוי. אלע ארט באשטעלונגען װעלן ש נ ע ל און פ י נ ק ט• לעך אויסגעפירט װערן. די ספרי למוד פון אונזער פארלאג ערשײנען אין נייע אויםלאגעס מיט ביליקע פרייזן. פרטים אץ די װײטערדיהע אנאנסן םיט אטטיננ פ$רל$ג גטז■ ״:נענסדז}?" ,7 1ו1קו1סע\סא ,3עו523*ו3^\ "31ת4ח06״ .1>ץ^\ .ע\ס7 3791 .ס .א .ק אויסגאבע פון רי ״ליםעדארישע בלעםער׳ יעקב ב$פאש#גםקי פאוטועטן פון ײדישע שוײבעד פדײז 7 גילדן. ױך ױפגדן זנז די .?יסעדיעדייעע בלטםגזר״ אױף דער ,ריני״. שרעק זיך נישט, נישט געקלעטערט חלילה, געפארן, און ארויםקומלנדיק געפילט זיך גאנץ נשקשה, א סך בעםער װי אויף ,פײקם פיעק״. געדענקסטז שטײענדיק דא האב איך זיך דערמאנט, װי איך האב שיר נישט געחלשט, װי דו האסט מיך אפגעמינטערט מיס די פאר טעפלעך שװארצע קאװע, און זיך דערמאנט אפילו װי אויף מײן פראגע: און צו װאס קריכן מיר אלע נאראנים אויף די העככטע בערגז — האםטו מיט דײן שמײכל געענטפערט: כדי אויםצוגעפינען, אז װאם העכער דער בארנ, אלץ-העכער דער הימל. דא אױך א הויכער הימל... און עם האס זיך אזוי פארבענקט, אזױ פאר- בענקט... געװען אזוי װײט און אזוי נאענט, דא האסטו דיר א בילדל אין פולער אוניפארם. װי געפעל איך דיר אלס שױײ- צאוײשער בערג-קלעטערער ז װו איך װעל זיך דא בזזעצן אויף א פאר װאכן אדער מער, װײם איך נאך נישט. די מאמע זוכט נאך אלץ דעם ,גרעסטן פראפעסאר׳ און װו ער װעט הײסן, דארט װעלן מיר בלײבן. אזוי גיך, װי איך װעל האבן אן אדרעס, װעל איך דיר װידער שרײבן. דערװײל זײ מיר געי זונט, און גיב גוס אכטונג אויף זיך. דײנע.״ — רולע רעדט דאך צו אים! הערט ער נישט איר שטימע ז- טײערע רחלע, שעפעלע מײנם: . פאר באלײדיקן ,מײן״ פאריז, ביסטו װערט, איך זאל דיך שיקן נאך ערגערע נערזן װי דו האסט מיר געשיקט, נאר גארנישט, זאל מײנס איבערגײן, דו האכט שוין דײן שטראף בײ-װי באקומען, — געװען אין דאװויל קאן. איך בין דארט אױך געװען, האב דארט שפאצירט א... בארװעסער, מיט צערי■ סענע הויזן, צװײ טעג א נישט־געגעסענער, און אויב דו האסט איצס געפילט װי זיך נעמען איבערמאכן די װעלט, שטעל זיך שוין פאר, װי איך האב זיך דאן געפילט. אבער דאס איז שױן אזוי לאנג צוריק. זינט דאן שוין א היפשע פאר שיך צעריםן, און היפשע עטלעכע היטלען אויך אויסגעטראגן. הײנט■ זו־טאג מוז איך דיר זאגן, אז איבערמאכן די װעלט איז האלבע ארבעט, האלבע ארבעט, רחלע. דאס מײנט — אויסראמען דעם הויף, אפשנײדן דאם גראז, מאכן א שײנעם דרויסן... נו, װײםטו דאך, רחלע, אז בײ ,אונז אמעריקאנער׳, די ציװיליזירטע םענטשן מיט די װאנעס, איז דאם גראז פארן הויז אזוי פיין אפגעשניטן, אז עס זעט אױס וױ צוגעקלעפט, דער הויף איז ריין, קײן שפרענקעלע, שפילסט זיך מיט אונזער ,עפישיענסי׳, אבער אין הויז... שמראף מיך נישס גאט פאר די רײד, שטינקט נאנץ םײן אונטער, װײל אלע פענסטער זענען פארמאכט, אלע שטארן ארונטערגעלאזט, קיין װינמל זאל, חלילה, נישט ארײן, קײן שטראל ליכט זאל זיך נישט ארײנגנבענען. און דער עיקר איז דאך ד א ס ה ו י ז ד ו ר כ ל ו פ ט ע ר ן... בײ אונז ײדן איז אפילו פארקעוט די געשיכטע. דער דרויסן נישט אזא צאצ- קעדיקער, װו דו זאלסט זיך נישט רירן, װעססו א קרעמל דער■ שפירן, דערפאר איז דאם הױז גאנץ לוםמיק, אזוי לופםיק, אז ס׳ציט ממש א צוג-לופט. דערפאר אפשר איז מיכעל אזא גוטער סאציאל םט און אזא שלעכטער רעװאלוציאנער, און יאנקל אזא גוטער רעװאלוציאנער און אזא שלעכטער סאציאליסט. אבער דאט איז שוין ,פאליטיקע׳. דו זאג מיר בעסער, װי האט זיך אויפגעפירט דאם הערצל דיינס אױף דער ״ריני״? שרייבסט ,גאנץ נשקשה״. װי האט עס געקלאפט דאס הערצל? הארץ םילט הארץ, לײדער קען עס נישט הערן. א שאד, רחלע, װאס איך קען נישט זען דאס ,ציפערבלעטל״ און אלײן הערן דעם גאנב אויפן בילדל איז דאס ,ציםערבלעטל״ נישט אזוי קלאר. די מאמע קען נאך אלץ נישט אנשטעלן דעם קאדאק. און װי איז