Literarishe bleter · 1933-08-25 · 34 (25.8.1933) · p. Seite 546

ליסער^רישע בלעטער נומ. 34 (485) זײם 546 ע ד א ד ד ע ם דעם טיף-טרויעריקן סוד אין זיך טראגן, שווער צו באהמלםן, אבער דער סוד בלײבט מײנער. מ־ט די טעג װערט דער געדיכטער װאלקן עטװאס שי• טערער. הינםער דעם װאלקן שפרינגט ארום די זון, זוכנדיק דעם שװאכסטן ארט אין דער װאלקן-װאנט. אם רייםט זי דורך דעם װאלקן, אט װערט זי פארדעקט, און װידער זורכגעריםן. פון אײן געדיכטן װאלקן א סך צעריסענע, און זײ טראגן ױך אחין יון צוריק. כמורנע, אבער קײן געװיטער, קיין רעגן. א לינד װינטל בלאזט. גיכער פון אלץ װעט זיך אויםלײטערן. אזוי א טאג צװעלף, ביז אויפן דרײצנטן טאג. אץ א כמורנעם פרימארגן, האט אשר אין זײן בריװ־קעסטל א בריװ געפונען. דער קאנװערט האט זיך געװיגט אין ציטערנדיקער האנט, די אויגן זענען געשפרונגען איבער די אדרעם־װערטער— רחלס האנטשריפט. פאראן מעסערס אזעלכע צו עסענען בריװ. אשר האם אויך א מעםעי, פון עלפנביין געמאכט, א מתנה פון רחלען טאקע, אבער איצט פארגעסן די װ1יל-דערצויגענע פינגער, זײערע אײדעלע מאניערן און רייסן דעם קאנװערט אפילו נישט בײ די ברעגן, א רים אין םאמע מיט. דער קאנװערט — א פוםטע צעקנאקטע שאלעכץ ליגט אויף דער ערד, דער יאדער, דער בריװז ... פאריז, דײן פאריז, דאם ״הארץ םון דע ־ װעלט׳. װי זאל איך דיר זאגן, אשר, א קראנק הארץ, און די קרענק איז א... װענערישע. האט זיך דיר נישט געװארפן אין די אויגן. װען דו ביסט געװען דארט, די פילע אנאנסן אין די צײטונגען װצגן װענערישע קליניקסז לוקסעמבורג, לװור, גע׳ װען דא־ט. אבער אויך געװען אויף די בולװארן, אין די קאפעס, און אט איז מײן אײנדרוק: אין גאס, אין קאפע מורמלט מען: פאןז און אין הימל דאװנט ראלאן. יעדע גאס מיט איר ״הויז״, איר, ״מאדאם״, און אלע גאסן פירן צום נאטר־דאס. מיין פאעדיע געפעלט דיר נישט, אבער נאך װינציקער איז מיר געפעלן פאריז. אנטלאפן פון דארט. אנסלאםן פ.ין פײער אין פלאם — פון פאריז קײן דאװויל, קאן. בײ אונז איז דאך אויך דא א נױפארט׳ א מיאמי, אבער איך האב עם נישט געזען. ביםט גערעכט געװען, װען דו האםט מיר אמאל געזאגט, אז געװײנלעך זעען מענטשן אדער דאם גאר פרעמדע אדער דאם גאר אײגענע, און מיך געלערנט קוקן אויף ״קײ• נעמס זאך״ — דאס הויז האט מען איבערגעפארבט, יענער בוים איז אויסגעװאקסן. םיאמי, ניפארט — אונזערם און נישט אונ• זערס — קײנעמם, דערצו לאקאל־אמעריקאנער פארװענױפאליס, דערפאר אבער דאװויל, קאן — פרעמד, מ׳דארף נישט קולן אום צו זען, און עם רײםט טאקע די אויגן, פוםט-און-פאםניקעם פון דער גארער װעלט. זעענדיק זײ, האב איך א טראכט גע• טון, אז ס׳װאלט נישט געשאדט איבערמאכן די װעלט אביםל... איך װאלט זיך גלײך גענוםען דערצו, נו, זענען מײנע הענם אביסל צו קורץ... און, װידער, גיי םארנעם זיך מים אזא ארבעט, אז די מאםע שרײט געװאלד: צוליב װאם ביםטו גע• פארן ז שוין צ־יט זיך אפרוען! נישט געקענם אײנרוען, אנטלאםן גאד אין דער שװײץ, דא אויך טוריסטן, אבעד די לןפט א סך רײנער... איבערהויפט אין די בערג. דערװײל געװען בלױז יס. ם'?זנר /?יאס ד ע ד ל ע צ ס - רחל געשטארבן מיטװאך פון הארץ-שלאג. לוויה םרייטיק. מוטער. — די סעלעגראם — א בליץ אינמיטן העלן טאג — האט א שניט געטון פאר די אויגן. א בלענדנדע פינסטערניש. מיט דער שארפער שװינדל-שיין זענען אויך פארשװונדן די געגנ- שטאנדן פון פאר אשרס אויגן. — בוימער, דעכער, הימל — אשר האט געקוקט אין א פוםטן קאלירלאזן חלל. דאס שטיקל פאפיר אין האנט האט דערמאנט: עס איז דא א װעלט, א קאנקרעטע װעלט. האט ער א טרײסל געטון דאס שטיקל פאפיר, עס נעענטער צוגעטראגן צו די אויגן. האבן זײ באנוםען די קאנטיקע בוכשטאבן, די װערטער פארשטענד• לעך — רחל רחל, געשטארבן — געשטארבן. רחל-רחל, גע־ שטארבן -געשטנרבן שיקט זיך עס? װי אזוי? װער? װאס? װען? די פינגער האבן געקנײטשט דאס שטיקל פאפיר, זיך פארשטײפט אין א קולאק, און די אונטערשטע ליפ האט גענו• םען ציטערן... — פונװאנען קומט די טעלעגראם? פון די קנײטשן פונם שטיקל פאפ־ר מיל ער אזיסלײענען דעם לינן פון די װערטער. געפינען א װעג צום אמת. פון ציריך קוםט זי. ציריךז פונװאנען איז געװען דער לעצטער ברױו? היפשע עטלעכע בריװ זיך אנגעקליבן בײ אים. לײענט אשר נישט דװקא דעם גאר לעצטן, נאר אויך דעם פארלעצטן, דעם פאריקן, לײענט, און א שמײכל-שימער שיינט אין די אויגן: ... גענוי װעגן דאװויל, קאן, דעם לעבן דא, די פוסט• און פאםטניקעס, - אין א צװייטן ברױו. דערװײל האב מיר א גוטן: און יא, אײדער איך פארגעס, ב־י אײך מוז דאך שוין רעגענען איצט, בעט איך דיך, טו אן די קאלאשן. אויב דו האסט זיי ערגעץ פארגעסן, װי דײן שטײגער איז, אדער גאר ארויסגעװארפן, זאלסטו קױפן נײע און אנטון. קאלאשן זענען דיר אפילו ניט אזוי צים הארצן, דערפאר זענען זיי אבער צו די פיס... די קײלעכדיקע אותױת רעדן. פ,ץ די בריװ זעס ער בא• שײנפערלעך, אז די זון גײט ארונטער ה־נטערן בארג, גײט שלאפן און װעט מארגן אינדערפרי װידער קומען. די טעלע־ גראם זאגט — די ערד דרײט זיך, און... קאפערניק איז גע• רעכט. אז מ׳זאגט טויט — גלויב. געשטארבן רחל. איצט זעט ער שוין װי די ערד דרײט זיך. ער זעט רחלען א טויטע, א געשטארבענע מיט א גרין-געל פנים און א פארשפיצטען קין, א פארשאטענע מיט א בערגל ערד, זעט דורך דעם בערגל אין קבר אריין, װו עס ריען זיך װערים, װעלכע פרעסן אויף נישט נאר דעם מענטשלעכן קערפער, נאר אויך דעם געדאנק פון א יענער װעלט. נישטא. גארנישטא! א םרויער-װאלקן האט אים ארומגענומען. א װאלקן, װעל• כער פארשטעלט די זון, װעלכער װארימט אבער. אשר האט גענומען פילן דעם פײנלעך-זיםן פארגניגן פון טרויער. און דער פארגניגן איז געװען נאך אנגענעמער, נאך פײנלעך-זיםער, װײל ער איז געװען נאר זײנער, קײנער חוץ אים װײםט דא נישט. דארף נישט וויסן פון זײן אומגליק. טרויער קזקט ארוים פון זײנע אויגן און אויך א חשיבות — סיר אלײן איז באשערט