Literarishe bleter · 1933-08-25 · 34 (25.8.1933) · p. Seite 543

זײט 543 ליםע־ארישע בלעסער ניס. 34 <585) בחםן םײזי ד ד ד ה ע ד מ א ך (צז זײן אפפארןקײן ץםעריקע) א פיעסע, װעלכע ער האפט אדער טרוימט זי צד זען פזןי־קער■ פי״רט אין סצענישע געשטאלטן. העדמאן איז תמיד דער מיט־ שאפער, דער מיטשותף צו א װערק, װאס ער גײט אויפירן. באלעבט ער עס, גיט ער אין דעם ארײן פון זײן אײגענעם חיות. נישט אײן םאל איז מיר אויסגעקומען צו זען, װי דוד הערמאן ארבעט און גרײט אן אויםירוגנ. איז עס געװען יעקב פרעגערם ,נםױן״, לעװינזאנס ,װײבערישע קניפלעך׳, ד״ לײװיקם ,גולם״, ד״ר י. ב. ציפורס ,אויפשטאנד״ אדער דוד בערגעל• סאנס ,דער טויבער״, — דוד הערמאן איז שוין א צײט פריער פאר דעם רעזשיסירן פארקאכט אין דער דראמאטישער שאפוננ און נאך פיל פריער שלאגט ער ארויס פון דעם פונקען. און דעריבער, װען עס האט זיך נאר דערװעקט דער װילן בײ ארטיסטן, ביי זער געזעלשאפט ויך װידעראמאל א נעם צו טון צו גוט יידיש-טעאטער, צו דערהויבן די קינסטלערישע מערכה פון דעד ײדישער פארװארלאזטער סצענע, איז םען גלײך גע• גאנגען צו הערמאנען, און ער האט שױן געהאט ביי זיך פאר׳ םיק א זאך, װאם ער האט שוין א צײט-לאנג אויםגעטראגן. דאט שטענדיק געהערשס ױם׳טוב אין זײנער אן אויפירונג, דער יום-טוב פון שאפן, אין װעלכן עס האט אנטײלגענוםען דאס פאלק, ײדישער פאלקס־ניגון, ײדישער װײטיק, ײדישער פרײד, ײדישער טרוים, און ײדישער עקסטאז. דוד הער• מאן איז אין טעאטער אזוי-ארום געװען דער אמתער פרצישער ױרש דאס עכט׳כרצישע האט ער פארװאנדלט אין םצענישע געשטאלטונגען און אונד-ר ײדיש ט•- אסער דערהויבן, פארױטובט. דוד הערמאן מאנט איצט זיין ערשטע רייזע קיין אמעריקע. פוילן און אכעריקע, װאושע און נױ-יארק האבן נאך אויפן געביט פונם ײדישן טעאכער נישט באױיזן אײנצושטעלן געזונטע, נארמאלע באציונגען און באדינגונגען. עפעס גײט נאך אן אן אומנאטירלעכער און װײניק-באפרוכפערנדיקער כוחות אוים• כויש פון אונזערע און דארטיקע סצענישע כוחות. נישט נױ• יארק קאן אויפנעמען און אויפן בעכטן אויפן אויסנוצן אונזערע ארטיכטישע כוחות, און נישט די ארטיכטישע כוחות פון אמעריקע ברעגגען אהער צו אונז, דאס, װאס זײ װאלטן און זענען בכח צו גבען. ארטיכטן פון א גרויסן םצענישן פארנעם מיט גרויסע פארדינסטן פארגומן, קינסטלערישן טעאטער אין אמריקע, קומען אהער אראפ אײנע אלײן, אן דעם אנסאמבל און אן יע• נעם װינטיקן קינכטלערישן באגאזש, װאס זײ האבן פארפאגט אין אםעריקע. מען ,כאפט זיך אראפ׳ קײן פוילן, און נישט מען קומט אהער מיט א ברייטן פלאן און מיט קינכטלערישע אמביציעס. האבן מיר געהאט און האבן עד-היום גרויסע סענות און שטעלן ארויס שװערע באשולדיקונגען קעגן פיל פון די אמע• ריקאנער ײדישע טעאטעסגעסמ, װעלכע װאלטן בײ בעבערע, נארמאלע באדינגונגען געקענט זיין א מזל־ברכה פאר אונזער היגן פארװארלאזכן ײדישן בעאמער. מימ א נאר יאר צוריק, מען מאריס שױארץ מיט זײן אנסאמבל איז געװען אין אײראפע, האט ער פוילן אויםגעמיטן, און אן קײן פםק, אז זיין שפילן בײ אונז אין פוילן װאלט געװען פון דער גרעםטער קולכורע■ לער און קינכסלערישער באדײטונג. די אמעריקאנער ײדישע גאסטשפילער וזײזן ארויס גרויסע סצענישע באנאבונג, אבעד זײער רעפערטואר איז זײער א שפלער. און אנדערש קען ער דוד הער• מאן, דעד בא׳ רימטער יידי• שער טעא• טער רעזשי■ סער, איז ארויסגערופן געװארן קײן ניו־יארק צו רעזשיסירןא־ן פראספעקט• טעאטער חײם ליבערמ אנס ,דער נדר״. דוד הער• מאן פארקער• פערט מיט זיך א שטיק שאפנדיקע ײדישע װאר• שע. װער עם װעט קומען צו שרײבן די געשיככע פונם בע• םערן יידישן טעאטער אין פוילן, װער עס װעמ כרוװן אויפצו• געמען די שאפנדיקע כוחות אינם ײדיש־װעלכלעכן לעבן אין װארשע פאר די לעצטע 25 יאר, דער װעט מוזן זיך אפשטעלן ברײטער אויף דער פערזאן דוד הערמאן. אויב עס זענען פאר• בלױן ניצוצות פון םרצעפ נשמה אין װאדשע, לאמיר זײ זוכן בײ דזד הערמאנען, װעלנער איז געװען אין אנהויב פון זײן כעאטראיער נעטיקײט איבער צען יאר פארבונדן מיט פרצן, און אויף װעמען פרץ דאם געלייגט גרויסע האפענונגען אין זײגע טרויםען פון א נײ ײדיש־טעאכער. איז עם דעריבער קיין צו• פאל נישט, מאס פרצעס ,בײגאכט אויפן אלטן מארק׳ האט גע• פונען דא ביי אונז זיין םצענישן תיקון דורך דוד הערפאן, און װאם אויך דוד הערמאן האט צוריק מיט עמלעכע יאר געכונען זײן קינסטלערישן תיקץ דורך אט דעם פרצישן ,טרוים אין א פיבער׳נאכט׳. דוד הערמאן האט דערהויבן דאם ײדיש׳טעאטער צו א מקום־קדוש. ,טעאטראלע עבודה״, — צװײ װעדכער, ױעלכע מ׳האט גענומפן אפט צוגפברויכן, אבער װעלכע האבן זיך שלעכט געפארט. א מין שעםנז. דוד הערמאן דאט אין זײנע אוינירונגען געפונען דעם סינטעז פאר דעם. טעאטער־שפיל איז בײ אים גע• רארן עבודד״ ער האט ארויפגעבראכט די ײדישע נשמה, ,דאס פינטעלע ײד״, אין בעםערן זין פון װארט, אויף די ײדישע בינע׳ברעטער, װעלכע זענפן פארװולגאריזירט געװארן אין משך נון יןזרן. נישט אומזיםט האט דוד הערמאן, נאך אין אנהויב פון זײן סעאטער-טעסיקײט, נעהאט א שטארקן װידערװילן צו יעקב גארדינם אפכמאל מפכאניש־םאבריצירמע דראמעס. ער האט אריינגפבראכט די פארװאגלטע נשמה-יתירה צוריק אינם יידישן טעאטער. און נישט נאר אינם ,דיבוק־, נאר אויך אין די אלע שפעסערדיקע אויפירונגען זײנע. װער פס מאכט ביי אונז אן אויסירוננ אײגס־און-צװײ, אבפר דוד הערמאן סראגט אוים א פארשםעלונג א לאנגע צײט. ער איז פארליבט יעדעס מאל אין * *