Literarishe bleter · 1933-08-18 · 33 (18.8.1933) · p. Seite 537

זײט 537 ליטער?רישע בלעםער נים. 33 (484) 13׳״י- וו/בלט־/י־טעראט^ר קיוענק־*ם/ ןןםער א קיק געםזנדיק אץ פעגםטע־ א־נע־ז-נ־ק *"1, ד>ןט ז• װירד א נעם-י נעםזןן אזן דעדניוך םנעל געניםען זיך א־ןןילזןץ. דע־ ••ננע־םאן נןןך איר. אין עענםםע־ האם זיך עאדיץ א דריםער; אן עדענאנם-נעקל־דטע־ ט*; ם־ם;־ויע הא־. הארטנ־ דיק אין האנט א רעדאלװע־׳ האם ער געדוען צי דע־ ש־ו•: ,די האםט ם־ך אינענא־ם אץ דו דעםם רע־שא־ באצארן*? עם האט ז־ך דע־הערט א שאם, א צ־ו־םע־, א ז—•טע־... דע־ הםון אין ג<ם איז נעצליבן -ויט־-ע־שטראק•. דע־ ש־טע־ א״ נע־ען אױםער דך, ע־ האם אלץ ד־םע־ געםאען אץ ז־ך אויך נעלאזם ם-ט דער סט—ק א־אפ. ד• ט־ו• איז ד• ע־שטע א־אאנדטאלן טא־־ חרשט. דע־נאך א-ז א־א■ דע־ ־ננערטאן אין טא־שםערט ם־ש יץ־ די םרו• אין דער ד־יםער האט ארץ װ־טע־ געשאסן. רער הםון האט נענוטען שר״ען: ,פאר־צ־! ־אטעדעם ראז האט דך ר• טדוי נאנץ־דדק א״םכעהױבן טץ דע־ ע־־,;ענוםען שם־םלען, דע־לאננט די האנט דעם שיטער• אין ז ך נעדענדט צ־ם הםץ םיט טארגנ־ ד־קע װע־טער: ,חש־בע ■יצריקיט! א— האט ־א ע־שט נעזען דעם א:ה"ם טון דעם נ־עם ראםאן, װאם הױבט ייך צי ד־-קן אץ ,שיקאגא זשי־נאל׳!... ארע ױי האבן דך ■־ן ■א־:־;ט טא־ן גרױםן עולם א-ן אװעקזעשא־ן פיטן א״םאטאב־ל, װאם האט ־א א״ף ז־ נע־אדם. דאם ■יבליקים האט נ־שט איסזעהע־ם צי שםיעםן וועגן רעם נעשעענעם, אץ םאקע נ־;ע־יק געדע; צ• ר־ענען ־עם ־אםאן. מעמרארן פרן קרױנפרינץ דער נעד. ד־םשע־ ק־ױ:■־־:•; ■־יד־יך־דירהערם האהענצא־ לע־ן איי איצט צינעט־אטן צי שא־עטנטרעבן ז־נע םעם־א־;. ,ק־קנייק אץ שפינ״ ־ ש־־בם רע־ עקם ק־ױנפ״נ ן - קאן א־ך נישט באםע־קן ם־:ע נ־ױע הא־. ם׳קאן נא־ נישט םין םיםן קא• רעזרא־, װאם באשםעט־קט׳ אז ם־:ע 50 •א־ ווערן ױך םע־ נישט צי־יקקע־;. ם־ן ערטע־־ז־דע וױלהערם דע־ ערשםער, דע־;־ינ־ע־ טץ דע־ ד־טשע־ א־םפע—ע, האם נעלעבט 90 ■א־. םענרעך, אז אױך פ־־ איז באשע־ט אזוי ■•־ צ־ רעב;. אייב אט־לי א־ך .דער דע־לעבן צ׳ 100 ־א־׳ א-ז יערנטאדם ד• נ־עסםע הערטט טץ ם־ן רעבן שױן ה־נםעד ט•־. דע־יבער א־ז עם ז־ע־ נאטירלעך טא־ א םענטש, ־אט האט א״־נעםאבם רעם בא־ג־א־״ף ײך א־סציק־קן א״ף דע־ טא־גאנ:ע:ה־ט. ם־ן לעבן א-ז טיר נע־ען ם־ט איםנע״בםע א״טנאננען אין אוזאנגע;. א־ך האב נעזען ״.•ם;ײיאנץ טין דער א־םפע—ע. א־ך האב געהערט ד• שארן טץ רעם ק״נ. איך האב נעגעםן דעם ב־םערן גרוה-ב־ױט... — אץ ד• װ־םערד־קע ברעטרעך האב איך נ־שט בדעה צ• דערצ־י■; ר■ םאם—נ:ען טץ ם־ן אויבע־• לעבן רעב;. א־נ־קע - זענען באקאנט. ד• א־בע״קע - נעהע־ן רער נעש־בטע. ם־ן א״טנאבע — אױ :־שם דע־ ,•ע־בםט-אנא־יז׳. איך ־ע־1 ר־בע־שם דע־צ״״ן װענן ם־נע בא:ע;ע:־ש• ם־ט םענטשן אץ װע:ן נעשעױשן׳ צי דערבע אץ־ האב א :אענטע שײב■־,'. אץ ד• ע־שטע קאפ־םלע;, װאם זענען ש־ץ טא-עטנם־עבט :עױארן, װעק א־בערנענעבן אונטע־עבאנטע שם״בן טץ דעם רע־ט־קו״נ, ווערבע יענען װ־ניק באקאנט. א -־ע;עשעענ־שן װערן בארױבטן א״ף אן א־גנא־ט־קן שט־געד. — דאם נײע גרויסע װערק פון זשרל ראמען דער באװיםטע־ ט־אנצײזישער ש״טםשטערע־ זשיל ־אפען האט א־צט טאדעטנטלעבט דעם ע־שטן באנד טין א נ־ ג־ױם װערק, װאם א־י או םנע־עבנם א״ף א 15 בענד. אץ אט דעם נ־עם דע־ק האט זשור ־אםען בדעה צי געבן א ב־־טע ש-לדע־יננ טין דעם דעבן אינם צדאנציקםטן •א־העדע־ט. ישיר ־אםען ש־־בט אץ דע־ הק־םה צום ביך, אז עס איז שדע־ דאם לעבן טינם 20-טן י׳ה צו קאנצענטרירן א־ים א־ן ■ע־זאן, ד• ם־א־י טענלעך געדען צי טין אםאד אין ד• טריערדיקע צ־טן. זשיר ־אםען נעםט די נדייםע דעלט- שטאט וא״ז ארם דעם טאן, אױף דע־יבן עם ־עט דך אפשפירן דאם לעבן אץ ז־ן װע־ק. דער ע־שטע־ באנד ט-ט ארױם שטיקער לעבנם טון פאריז טון אקטאבע־ 1908. ״רעמארה פרנם דריטן רײך אץ ד״טשלאנד האט א־צם א נדאלריקע טא־שפ־־טיננ דע־ נ״ער אוטא-פע-ראםאן טינם םאיאר טאן הערדערם ,ריטט-קרינ אינם יא־ 1936״, װאם איז א־זים אנהויב ח־-יא־, אץ טאר די עטלעבע חדשים איז עם טארקויטט נעװא־׳ אץ איבע• 100 טויז. עקי. — דע־ נאםען םאיאר טאן הערדעדם איז פריער נעדען לחדיטץ אים• באקאנט, אין איצט איז ער א באריםטק־ט. א־ניקע עננרישע צ— טי;נען רוטן א־ם אן ,־עםארק ט־נם רריטן ־־ך׳. - דעד אינהארט טי:ם װע־ק בקיצור איז איא: באקיםען די אויבערהאנט און די ס-רשםענדיקע הע־שי:; אױף דעם קאנטינענם, האט טראנקר״ך דעם 6־םן יירי 1936 באשלאםן צו ט-רן א קאםף םים ענגראנד טא־ דע־ אויבערםאכט אויטן װאםער. עם א־י צ-נעג־־ט נןנייירן אן או־ טאל אױטן םיעצער קאנאל - דע־ םאםע טידבארבםע־ ■ינקט טין דער בריםישער איםפער־ע. דער ם־אנצויזיסער ק־״םער .פאנטעדא׳ האם ארויםנעזעצט אץ ארעקםאגדריע דד־ ראטעם ים־־זיסער. דער ב״טיםער הױךיקאם־םא־ טון ענ-סבן א־ז אנטלאט;. אץ קאיר טרא• םערם א ט־אנצױזיסע טא;. די עננל־שע רעגיריננ איז אץ נ־יים ■א:־ק. טראנק־־ך נ־ט צו םילשטענדיקן זינ• נישטא ק־ן עצה. אױף דער דא־ניננ״נאם קיםען טאר בםדר זיצונגען. אין עננלאנד דאלם איםגעקוםען. װען נ־שט דער פאלקאװניק ברעקלעי, ײעלבע־ האט באדיזן אראפצישלעפן אין נעה־ם 30 םיליאן םינט טין די ם־ליטע־ישע בװדזשעטן אין שאםן אינטער ז־ן קאםענדע אן עםקאהרע סין 300 אע־אפלאנען צו 24 טאן יעדע־. די אעדאפראנען זענען א־ננעא־דנט םיט ט•־ םאבארן יעדער םון ז״ ארבעטן ם־ט שדע־ן בױםא־ל. ם־אנקד־ך האם נישט באװיזן צי דע־ג־ן דעם סוד טץ אם דעם נ־עם ט•■ אע־אםלא;. אירע אעראפראנען זענען םיל שדאבער אין ז״ קאנען ניסט טליען אזױ גריננ א־ן ש:עד. דעם 8־טן ייל' 8 אץ אדנט איז די עבקאדרע םון ברעקלעי ארויםנעטדױנן םין לא;דאן אץ דער ריבםוננ סון םא־יז• דעם 9־טן יולי נאנצם־י װערט ■א־יז ח־וב ונחרב. אט די ז־םלסך אינם בוך זענען טיר םים באג־םטע־יננ. טין דעם אטע־ע-פלאץ ביז די ברעגעם טין ם־ך ב־ענם די ה״פט- סטאט, װי רוים אםאד אץ דו צ־טן טין נע־אן. די עםקאדרע םי:ם םאלקאדניק ב־עקלעי האט ארא*:עדארםן אויף םאריז 3.000 צ־נד־ באםבעס צי 25 ק־לא אין 10 טאן זענעטם־נאז, םין װעלבן די בא- טעלקעריננ טון ■אריז האם זיך דערשםיקם• לםוף האבן די ריזיקע באםבעס םץ 100 קילא חדוב נעםאם דעם םונעל, דעם א־טר-טי־סם. א־םזיםט ■־ודן די םדאנצױזישע אע־אםלאנען צי שטעלן א דידע־' סטאנ־ דעם שונא. ז״ סאלן טון אייבן װי םלינן׳ װעלבע ־ע־ן באנאסן ם־ס ניטט. אין די ארבעטער־םארשטעט קוםט םאר אן א״ט■ שטאנד. די קאםיניםםן האבן דערקלערט די דיקטאםיר טינם פ־א־ לעםאריאם• די רענירוננ האט באדיץ צי אנטלױטן ק־ן םי־, אין ו־י־ט ארויסיעצן א דעסאנט ק־ן עננלאנד. אבע־ די אע־אם־אנען טין ב־עקלעי םרינקען אץ לאםאנש אלע םיליםער־ם־אנססא־טן. טראנק־״ך קאטיטולירט. — דער אגהויב פרן א רןןמאן אץ שיקאנא איז דא נישט לאננ טארנעקיםען א־א םאל: אױטן דריטן שטאק טון א־נער םין די םאטע-באלעבסטע נאסן האט זיך פלוצים םאנאנדערנעעטנט א םענםטער םיט אזא קראטט, אז די שויבן יענען צעבראבן נעװאדן אויף שטיקלעך. אין םענסםער האט זיך באװיץ א ״ננע טרױ. זי איז נעװען ש־עקלעך דערשראקן. דער נ״נעריקער עולם האט זיך אפנעשטעלט אץ נאבגעטאלנט נאך די ד־טערדיקע נעשענישן: די םרוי האט זיך ארויטנעבאטט אױטן טענםםע־ אין געװארם: םשםעות׳ עם האם איר געטעלם קראטם א־אזצושטריננען א־א■. און אט האט זיך אינםע־ א־ר באדיין א ״ננעדםאן, אויך אץ ז״ע־ אן אױטנערענטן צישטאנד. ער האם ס-בעדהאטם צוגעבונדן א שטריק צים םענםםעד אויף א־אפצילאץ זיך• װען דער שטר־ק-ל״םער איז שוין נעזען םארםיק, האט דער ־נגערםאן געװאלם אראפלאזן די םרוי, זי האט זיך לבתחילה נע־