Literarishe bleter · 1933-08-18 · 33 (18.8.1933) · p. Seite 538

ליטערארישע בלעסער גומ. 33 (484> זײס 538 םסאססו און קונסס > אין דעם װ§רמ?װםר ײדימן סעןכער — ןן ענדערינגען, * סימן# *ז ס׳גײם אין *לגענלײן נישקשה. אין ,,נןװןשםשי״ איז םען שוין מים ״מאמע*שװיגער■* *וײנגע?$רן אין די 60-קער; אין קעסינסקי־כעאגער גײם .אוי *מעריקע״ גוס 30״סן מןל׳ אין ,״סקןלן־סעןםער״ ״דער אירסײל״ די ד־כע װןןך; יין *עענםראל—נעאםער .כ׳הןנ דער־ ררגעם םײן װײנ״ די 4־טע ײזך; יין ,נןססןך װדרס געשםילם די 30־סע ײןך. > װןס איז מיםן נײעם סעןסער־סעזןן אין װארשע קײנער װײסס נןך גןינישס ן > מנחם רונין הוינס ןן עי שנילן אין װןרשעװער ״עענסרןל״־םעןסער שוין הײנטיקן סרײסיק. > מיסן ■נים עי דער ליסעיאסור — אזוי װערס כאריקסעייזירם דער קוםענדיקער םעאםער־ סעזןן אין דער ײדישער אמעריקע. דער נעװאלדי- קער ערםןלג סון *יןשע קגלב״ הןס נענראכס עי א חשנון־הנסש נײ די *מעריקאנעײ ײדישע סעא־ סער־סוער. אייסער םןריס שװארגן, װעלכער הוינט ןן דעם סעזןן מיס ״יןשע קאלנ״, עסנט זיך דער םעקאגד-עװענױ־סעאסער מיס *רץ הירשנײנס א מוזיקאליעער ש*יל. און דער פרןססעקס־סעאספר (מים דזשעני גןלדשסײן) מיס חײם לינערמאנס א נײעי• פיעסע ,״דער נדר״. אויך אין אנדערע סעא־ סערן װיל םען אײן מןל םאר אלע םןל ן*£רישן דעם רע*ערםואר. — אין םעקאנד־עװענײ־סעאסעי־ גרײס מען מיס כעמועל גןלדינבורג ז. שניאורס נת ״*אנדרע״. > אוירװינג דזשײקאנםןן און מעי שענסעלד זענען אײנגעלאדן נןך װארשע קײן קןװנע. > לןדזש הןס די לעעטע עװײ סעזןנען גע־ האס א שײנעם ײדישן סעאסער — דעש ,םקאלא״• סעאםער. אינם איז רןם םעאסער סארנומען געװןרן דורך דעם שסןסישן *וילישן רעאסער, און ײדיש סעאםער הןס שײן װידער נישס קײן *אסיקן לן־ קאל. םיכאל מיכאלעסקא ש*ילס אין,״סילהארמןניע״♦ סעאסער. > אין לעמבערג ש*ילס אלץ םיס גרויס ער־ םןלג רןזן װאלערשסײן מיס ױסף גרץ און ןכקאי ןססרןף. זײ הןנן שיין אויסגעפירם א עען ■ ע־ סעס, — אין אלע — מיס דעיסןלנ. הײבסיקע װןך גײס בײ זײ א. ליליענס ,דןס שענםםע םײדלי״ > מןריס שװארץ הןם אײנגעןררגס אין בוענןס־אײרעס א נאכס-סןרשסעלינג ״יןעש קאלב״ סאר דער שסאגישער ארסיססישער װעלס. ם׳זענען געקומען אלע ארסיססן סון די שיאגישע סעאסערן. די פןרשםעלינג הןס ױך געעויגן סון 1 ניז 4 נײנןכס און הןס געװאלדיק אויסגענומען. > אין װילנע גײס װײסער מיס ערסןלב א. גןלדםאדגם ,לא תחםוד״ רעזשי ז. סורקןװ. > דער ״אראראט״ (קינםסל. ןנו. ם. נרןרערזןן> שסילס מיס גרויס דערסןלג אין װילנע. > דער *אלי-רראמאסיק-סעאסעד(*אדיז) הױנס ןן דעס סעזןן סיס דער *יעםע ״דעד סאן מיסן *ןרםסעל״, רעזשי א. װינאגראדןװ. י רעדאקסאר נחמן םייזיל — פזן ןן-אך צז ןןאך לסובת דעם סעןםער און סארקויפס בילעסן אויף די ערשטע 15 סןרשסעלונגען. פןרןן נןך נןגײנג און לינע עום ײדישן װןרס 1 > םיסן ןגסןגנ פין נײעם שול־־יןר עםנס די װילנער נילדונגם־געזעלשןפם ן פרענל־סעמינןר מיס ן דרײ־יעריקן קורס. נןכדעם װי עס איז גע־ שלןסן געװןרן רער לערזר־סעמינאר איז אין װילנע ביז אינס נישם געװען קײן אײן אײנניקע אמססיםועיע, װו עס זןלן נוגענרײט װערן נײע ײדישע יעדןגןגן. אין *רענל־סעמינןר װעלן װערן אײסגעבילדעס פןך־ערציערינס *ןר קינדער סון םןרשול״עלסער, דןס הײסט פןר קינדער ביז 7—6 יןר. דער םעםינ^ר סרןגס דעםנלמען פון סרירריך םרעבל (געביירן 1782 — געשסןרבן 1852). די תילנער בילדובגם־נעזעלשןפם װעס זןרגן דערסןר, דער סעמינן׳ זןל ןחעקגעשסעיס װערן אויף דער נײסיקער רויך. רען ה*סס צו געסינען די נײסיקע לערער־קרעססן, כדי מען זןל קענען מיס עיסןלג אויססירן די תיבטיקע אויפנןבע םון אויפנויען ןזן בןדײסנדיקע לערער־ןנשסןלס ןלם םןרװןל- סערין פין סעמינאר איז פון דער שול־מןכס בן־ שסעטיקס םרײ ד״ר ביבער. > נ. קןפלאיסקי אץ בוענןם־אײרעס הןס ןרויסגעגעבן סןיי ארגענטינע י. י. זינגעיס ״יןשע קןלב״. דער רןמאן דריקס זיך אויך אין המשכים אין דער ביענןס״אײרעסער ״די *רעסע״. דער אינסערעם צים ניך הןט זיך לעצסנס פןרשםןרקס ציליב די גןכסש*ילן סון מןריס שװןרץ אין ניעגןס־אײרעס, װעלכער טרפס אויף, װי בןקןנס, אין ,״יןשע קולב״. - > אין נײ-יןרקער פןרלןג *מתנות״, בײם שלום עליכם פןלקס״אינםסיטום, איז דערשינען ן נײע כרעסםןמןסיע פןר ןנפןגגער אונסערן נןמען ,״תןרס און בילד״ םון שרה ל. ליבערם. דןס בוך, תי ןרע אויסבןנעם סין ,״מתנות״, איז *רעכםיק ןרײסגענעבן. *װןרס אין בילר״ איז גענויס אײף דער מעסןדע פין לערנען דורך שפיל. די בילדער זענען נישס ביויז אילוסםרןציעם צי די װשרסער, נןר אויך עלעמענסן פין ן שייל, װןס איז אײס־ בערעכנס צו סאראינסערעסירן און צו םןרװײלן. ,״װןרט אין בילד״ איז געדריקס אויף זײער גיט *ן*יר, ןנסהןלס 179 צײכענינבען אין ן *רעכטיק גדצײכנטע הילע אין קןלױן פון נןסע קןזלןװסקי. צװעלף זײסן סון ביך זענען געלינידט און *ערסע־ רירם, םןר די קיגדער צי שרײנן. > אין ביפנןס-אײרעס איז סןיגעקומען די דריסע געגעיןל־פא־זןמלוננ סון ײרישן ןרסיםסן- םןרײן אין ןרגענטינע. דער גע;. סעקרעסןר נתן קלינגער הןס ןפגעגעבן ן בעגוועם בןד כס סון דעי• סעטיקײם. צװישן ןנדערן הןם ער — לויס די ידיעות פון דעי נוענןס־אײרעסער פרעסע — גערעדם װעגן *םשןר־םרןבלעם. װןס הענגס װי ן שװערע כמןרע אויסן היגן סעןסער היםל, ער הןס בןסןגס, ןז גישס קעגן קינסטלער, קעגן נןססרןליער דןרף זיך דער פןרײן נןשיצן, פןרקערס, די זענען גוי־ טיק, נןר קעגן דעם סטןר־סיסםעם, תןם דעגרן־ דירס די היגע קינססלער סײ מןסעריעל װי קינססלעריש און הןלס אײך ןי דעם פרןגרעם סון היגן ײדישן סעןטער״װעזן״.?יסעואטזו און?ןולטור > אין ן *ןריזער שפיסןל איז געשטןרבן דער זשירנןליסם נחים מעלגיק. נ. מעלביק הןם ױך בןסײליקט אין ײדישע צײטונגען, װו ער הןס םןרעפנסיעכט קןרעכיןנדענצן, םעליצסןנען, הימן־ רעסקעס. ן צײס לןגג איז ער געהען *ןריזער קןרעסיןנדענס פון ניי״יןרקער ״םןרגן-זשירגןל״, הןס אויך מיסגעןרנעס אין *פןרתערסם״, ,״סןב״ און איך פןרשידענע ײדישע צײסיבגען אין *וילן. מים ן יןר צוריק הןט דער סןרשטןרבענער ןרויס־ געגעבן דעם *ןריזער .״מןרגבבלןס״. נחום מעלביק איז ןלס געתען 60 יןר. > די ציגרײכיניען צו די סײעריננען פון 25-יעריקן ױבל פון דער ײדישער שברןך־קןנסע־ רעגץ אין סשערנןװיעץ זענען אין פולן גןנג. דער טשערנןהיצער סןיײן סין ײדישע ליסערןסן און זשורנןליססן סרעט צי ןרײכצוניבן ן ספעציעלע אויהגןנע לבבוד דגכ דןזיכן יובל. דער ליסעיןסן- און זעורנןליםסן־פןדײן װעניס זיך צו ןלע ןנ־ סײלנעמער פון דער שפיןך״קןנספרענץ אין צו ןיע ײדישג שרײבער מיס דער בקשה, זײ זןלן זיך בןסײליקן אין דעפ ױבל־בוך אין צישיקן *ײסרע ןרסיקלען, זכרונות און ןנדערע מןכעריאלן, װןה הןנן ן שײכות מיט רער דערםןנכער קןנפע• רעגץ אויף עם ןדרעכ: תס)5|[3חתו1ס(* $1 •זס1ותס)נ1זס5 50013118^> .1שתזװ£ 13>11״1 1 ת3503״1 3|3£ת51 ,1)311חת06 (3.ח3תזס^) > נױ״יןרקער .סןג״ הןט איצס נןשםימס ן קןנקורס םון דעם בעםבן רןמןן. דער *רײז — 00סנ דן״ןד ,״דפר רןמןן מוז זײן ן נײדרןג צו דער שײנער ליסערןטיר; םיז זײן ןן ןריגינעלער, אין ערגעץ נישש געדרוקכער; סון ײדישן לעבן, ןבער נישם דװקא םון ײדישן לעבן אין ןמעריקע; גישס װײניקער ײי ן 180 צײסינג־שפןלטן; שסענ־ דיקע ם־סארבעסער םון .סןג״ קןנען זיך נישס *ןטײליקן אינם קןנקורס. אײנ ן רןמןן בןקומס נישס דעם *רײז ןלם דער םאמע־בעםסער אין איז דןך ן גוסער רןמןן, נעםס זיך די רעדןקציע דןס רעכס צו דרוקן אים שפעסער, לויס בןדינ־ בונגען, װןם װעלן אײםגעןרנעש װערן מ־כן מחכר. ךי רןםןנעז מיזן ןנקוםען אין דע- רעדןקגיע *סןג״ נישס שפעסער פונם 15-סן נןװעמנער. — ןדרעם סץ ״כןנ״: נױ־יןרק איסס־ברןדװעי 183 (183 ן3״ו1)3סת8 )£35). > די ביאליסשןקער קה*ה הןש נישס ןרײנ־ געשסעלם אין איר *יידזשעס קײן סיבסידיע סןר די ײריש־װעלסלעכע שיץ. אײך די כיבסידיע סןרן ײדישן סעןכער איז ןנגעקימען מיט גרויםע שװע־ ריקײסן. די רעכסע הןבן געװןלס שסעלן ן תנאי, מ״זןל נישס ש*ילן שבת. — אינזערע ײדישע קהלות זענען א שײן־ביסל ,״װעלסלעך״ ן בײ זײ שסײס נןך אלץ אויסן עישסן *לןן די מקוה די ײדישע קהלה אין סןנכױאגן (םשילי — דרוס־ןמעייקע) הןש שוץ סעי פן-שסענדעגיש סןרן ײדישן סען־ םער. די דארסיקע ײזײשע קיזלה בים ןיועק איר ג-ויסן זןל סןר סןרשסעליבגען. איצס געפינט זיך דןרס יילױם *דלער מיס ן סרו*ע. אגכ, די דןרםיקע מעןסער-געזעלשןפט הןס ןרויסנעגעבן ןקציעס