Literarishe bleter · 1933-08-18 · 33 (18.8.1933) · p. Seite 533

זײט 533 ליטערארישע בלעסער נומ. 33 (484) משפחה־כדאניק אפילו די שאטנם, װאס זענען פארשוװנדן געװארן פון דער ער־ צוגלײך מיט די אפגעברענטע שטעט און דערפער. װײל ס׳איז אים געלונגען, קיפניסן, צו באשסראלן מיםן ליכס םון תמימותדיקן הומאר אױך אפילו די שאםנזײטן פון יענער תקיפה. און אויך נאך י. דראכלערן פון קאנאדע איז געלונגען אין זיינע ״מעשױת פון א קלײנעם װאנדערער״ (װילנער םאר- לאג ״נײע ײדישע פאלקסשול׳) איבערצוגעבן דעם זון• און שאטן-שפיל פין יענע אכזרױתדיקע יארן און באװייזן אונז דעם ״צלם אלהים״ אויך אפילו בײ יענע מענטשן, וואס זענען שוין גאר אינגאנצן פארװילדעװעט געװארן, װי די חיות אין װאלד. ״צװײ שכורע קאזאקן — דערצײלט אונז דראכלער — האבן זיך ארײנגעריסן צו אונז און אנגעהויבן שלאגן פייגעלעס זײדן, אז ער זאל זײ געבן בואנפן. איך אלײן האב מיך דע- טאלס אויך גוט דערשראקן, װייל די שכורע קאזאקן האבן זיך אנגעהויבן טשעפען צי דער מאמען, און די מאמע האם אנגע- הויבן זייער צו שרייען. א גליק נאך, װאס מײן באבע חאם באלד אויסגעפונען מיין טאטנס בילד מיט די מעדאלן און גע- װיזן דאם דאזיקע בילד די קאזאקן. ערשס דעמאלט זענען זײ מיטאמאל בעםער געװארן. אײן קאזאק האט באלר ארויםגענומען פון דער קעשענע א פלאש םיט בראנפן און גענומען קושן און בעטן םײגעלס זײדן — ער זאל זיך אװעקזעצן מיט אים טרינ• קען. דער צװײםער קאזאק האט זיך צוערשט צעװיינט, נאכדעם א כאפ געטאן דעם טאטנם בילד א־ן גענומען רעדן צו אים: — גיב — זאגט ער צום בילד — גרישען איבער דער מארדע גיב — רעדט ער צום טאטנס בילר און פאטשט זיך אלײן״... און אויך די ברידער װידאנם זוכן אויס, װי בכיון דאם מענטשלעכע בײ די אוממענטשלעך־געװארענע םאלדאטן פון דער רוסישער אדמײ און דעמאנםטרירן פאר א־נז דעם ״צלם אלהים״, װאס באשטראלם פון צײט צו צײט די פארװילדעװעטע אץ פארהעצטע צװיי־םיסיקע חױת אין םאלדאטםקע שינעלן. װי גרויס עס איז נישט געװען די קנאה פון די רוסישע םאלדאטן צו די ײדישע ״בעזשענצעם״, װאס װערן פארטריבן פון פראנט װאם־װײטער פון פײער װאס װײטער פון אומקום, און װי גרויס עס איז אויך נישט געװען די רויב־לוםט ביי די פארהונגערטע רוסישע סאלדאטן צו דעם האב און גוטם פון די ײדישע בעזשענצעם, װאם קאנען דאך טײ־װי־םיי נישט אלץ מיטנעמען מיט זיך — דאך אבער — דערציילן אונז די ברידער װידאנס — האט אײנער א סאלדאט גענומען דער ערשטער דעם פאק, װאם איז געװען פארבונדן אין א ליילעך, און אים אװעקגעסראגן אין הויף ארײן, װו עס האט געװארט א פויעריש פורל אויף אװעקצוםירן די ארויסגעטריבענע אכטקעפיקע יידישע משפחות פון דער פראנט-זאנע. ״גלײך נאך אים <נאך דעם ערשטן סאלראט) - דערצײלן אונז װײטער די ברידער װידאנס — גײט א צװײטער (םאלדאם) מיט א זאק אויפן רוקן און אזוי אײנער נאכן אנדעק, יעט- װעדער מיט עפעם פון אונזער האב און גוטס, רינגלען זײ ארום דאס פורל. םאלדאטן זענען דא א סך און יעדער אײנצי- קער וױל העלפן, אזוי אז זײ טראגן אלץ ארוים פון שטוב אץ אײן מאל. מיר אלע גײען זיי נאך און בלײבן שטײן בײ דער פור. דניא? סש$רני / נעד?׳/ א גדױזאמע ״גרויזןם* יןרן״ םון *מיי *ון דניווי װידרלןנס פ*רי*ג ״קויסיר־יינ*״ תןר**. א בוך, װאס צװיי ברידער מיס דער טשיקאװער נישט• יידישער סאמיליע האבן אנגעשריבן. איך בין פשוט נײניריק געװען א קוק צו טאן, װי אזוי צװײ ברידער שרײבן דאס צוזאמען א קינססעלעריש װערק. עם האט מיר אויםנעזען קאמיש, װי אזוי צװײ מענטשן (מעגן זײ אפילו זײן א צװילינג) קאנען דאם א לענגערע צײט עטעמען מיט אײן און דעמזעלבן קינססלערישן אטעם און ארויםגעבן םון זיך אײנע און די זעלבע קינסטלערישע װא־ ריםקײט, האב איך מיט א געװיסן חשד גענ מען דאם צװילינג־בוך אין דער האנט. שוין אויף די ערשטע זײטלעך פון דעם װידאנס־בוך האב איך זיך אנגעשטויםן אויף א שריפה אזא, װאס האט מיך דער• מאנט אן דעם שײטערהויםן, אויפן בערלינער אויטא־דא-סע־פלאץ, װאם איך האב בײגעװוינט. דאס איז געװען דער גרויםער שײטערהויפן פון דער װעלט־מלחמה, דער שײטערהויפן װאס האס אין משך פון 4 יאר נאכאנאנד געפלאקערט אין אלע װעלט־עקן און פארניכטעט די שענסטע דערגרײכונגען פון מענטשלעכער קולטוד און ציװי־ יײזאציע. ס׳איז אבער קײנעם פון אונז דענסטמאל גארנישט געװען אייננעפאלן, אז צוזאמען מיט די אפגעברענטע שטעט און דער־ פער זענען פארלוירן געגאנגען אויך די שאטנם זײערע, װאם זײ;די שטעט אץ דערפעח װאס סלעגן װאיפן פין זיך אין די זוניקע טענ און אין די לבנה־נעכט. ...״דער ברוק אײנגעפאסט פון בײדע זײטן אין ציגלנע טראטוארן, — דערצײלן אונז די ברידער װידאנס, — איז נישט גערירט, אבער אױך ער <דער ברוק) איז הײנט <נאך דער שריפד,) נישט דערזעלבער. אין ד ע ר שעה פלעגט א געשניצ־ טער שאטן זיך ציען איבער אים ביז אין דער העלפט פון גאם. איצט גליט די זון פראנק און פרײ די שטײנער (פון ברוק) — דער שאטן איזאװעק מיטדי הײזער <ז. 22). אויף צו כאפן זיך אין דער צײט פון א שריפה יפון א װעלם־שר־פה!), אז צוזאםען מיט די אפגעברענטע הײזער גײען אײך פארלוירן די שאטנס זײערע און דערמאנען זיך װעגן דעם אין 18 יאר ארום װען דאס בוך איז געשריבן געװארן— דארף מען זײן נאך מער װי נײגיריקע קינדער, דארף מען טאקע פארמאגן א קינסטלערישן חוש נאך פון קינדװײז אן. װעגן די גרויזאמע זעקם־זיבן יאר 1921-1914 איז ז ײ ע ר פיל געשריבן נעװארן אויך אםילו אין דער ײדישער ליטעראטור (דער עיקר — אין דער ײדיש־םאװעטישער), אבער עם איז נאך זײער װײניק דערציילט גע־ װ א ר ן. םיר פארמאגן אין אונזער קריגם- און פאגראם־ליטעראםור פיל מער קאדעספאנדענצארטיקן רעפארםאזש אײדער װירקלעכע איבערלעבונגען םון א קינסטלערישן פארנעם. נאר איציק קיפניסן םון קיעװ איז געלונגען אין זײן סלאװעשנער כראניק ״חדשים אזן טעג״ צו פארםיקםירן אויך