Literarishe bleter · 1933-08-18 · 33 (18.8.1933) · p. Seite 531

זײט 531 ליטערארישע בלעטער נומ. 33 (584) פח י. אלןסענפעלדס װערןן אץ דעם שעקםם םין גענאױםע װעלם*, אנםערקיננען אץ עקם־ קודםיעם, אין בריװ שין י. אקעםנעעדדן. דער צװייםע־ באנד װעט באששיין שון די טעקםשן שין ,שאן אין װ־ב — שװעםםעד און ב־ורע־' און ״קבצן עושר שם־ר׳/ שיש א־־נש־דן אין באםעדקינגען. דעד דר־טעװ באנד װעט באשט״ן סון אן אשוזאנדלונג װענן א־םענשעלדם ■ראזע אץ אן א־־ינשי־ צום ״ששעדנשיעל״ און דעם שעקטט שץ ,שטערנטיבל׳. דעד באנד דעט א־יך אנטדאלטן די די־ ם־שע איבעדזעצינג שון ז״ן דפדצ״לינג ,נאך צד״ ד.אץ*, םיש אן אד״נשיד. עם װעט אייך נעגעבן װע־ן א ״דישע איבע־זעצוננ שץ דעד דע־צ״לונג, ד״ל דעד ״דישער אדינינאל איז שא־ליי־ן געגאננען. דער שעדטער באנד דעט באשט״ן סץ א ביאגדאשיע אין א ביבל-אגדאש־ע שין אקםענשעלדן, אי אזדאנדלוננ דענן דעװ דשבלד־ ליטע-אטי־, אסדאנדלוננפן װענן אקםענשעלדם שא״ג״ע־ און דענן ז״ן װירקיננ א״ף דעד ״יישער ליטע־אטו־, אסדאנדליננען דענן ■א־א־עלע דע־ש״ניננען אץ דע־ ־יםישעװ, איק־א־נישער און אנדע- רע ליטעדאשודן, ששידיעם װענן אקםענשעלדם שש־אך, די ג־אשא־ טיק, םשיל, און אן אייםשידלעבע־ נלאםא־ צו ו״נע ־עדק. װי םי־ זעען, איז דע־ שאדנעם א גדאנדיעזעד, אין דליאי זאל עד דאם־ שנעלע־ אוישגעש־רט װעדן. שאד אינז ליגט איצט דעד פדשטע־ באנד. די א־נםטישיציע, װעלבע ניט א־יים אט די ג־אנד־עזע אײב־ נאבע, איז א טאדקםיםטישע א־נםטישיציע, אץ אלע םיטא־בעשער זע־ נען םאדקםיםשן, — דאם װעט ז״ן די ע־ששע םא־קםיסשישע א־ים־ :*=ע 'יז יי ־ע״ק *יז * ־י'ל=ו ־״א=יקעי•״• . ־ אץ דעד ״דישעד לישפדא־ישע־ װעלט א־ז דעד םא־קםים־ טישע־ צינאננ צי ליטעראםו־ נישט שטא־ק ■אםילעד. אבעד דאם איי נישט די שילד שין אש־א־רע־ ש־ד־ייזאשיע שון לישע־א־ טיד — פס אױ די שילד שין די ״דישע םאדקם־םטישע ,קדישיקעד״, דעלכע דאבן דיםק־עדיטי־ט די םא־קםיםטישע שילאזאשיע שין קינסש אץ דער ״דישעװ םכיבה. צד־שן די דום־שע םא־קםיששישע ליטעדאשיד־היםטא־יקע־ אין ק־יטיקע־ זענען נעװען אזיינע װ• ■״עבאנאװ. די דיםישע םא־ק־ םיםט־שע קריט־ק שאדםאנט אזעלבע באנאבטע םענטשן די לונא־ ששא־םקי — אבעד טיד שא־םאנן אזעלבע ,ק־ישיקעד״ װי ב. דיניעין, ■. בדאנשש״ן אין קאבשאניע. לונאטשאדםקי, בעבסאלאד — םענטשן טים נד״םן װיםן אץ באםה באנאבטע. ב״ ז״ א־ז קונשט א װיבשי־ קער ענץ, װעלבער שאדע-ט שארטיסוננ אין א םך דענקען. אבע־ ב. דיניעץ אין ב־אנשט״ן זענען בלייז קלוייניקעס, װעלבע דאבן אייםגעחזרט א ■אד ב־בלעך װעגן םא־קסיסטישעד ליטע־אטו— קר־טיק, האבן דאם שלעבט שאדשטאנען און שלעבט שא־ד״עט אין זענען א־ייסנעש־פטן זובן זינד און זידלען אלעטען. א״ף זידלען ײך זענען ז״ בסעציאליסטן — םשעציעל אױ א בריה '. ב־אנשש״ן. אזיי זידלען זיך די ע־ קאן - קאן ק״נפ־ נישש. אט ד־ צװ״ .קו— טיקעד״ און ז״עדע אדויבהעלשעד ב״ אונז אין אטעדיקע, האבן באםת ריםקרעדישירט רי םאי־סיבשישע שילאזאשיע שץ קונבט. א נאנץ אנדע־ן א״נררוק םאבט דינערם אד״נשי־ צי אקםענ־ שעלדס •■עםעם. ם. װינעד איז א טא־קםיסש. עי זידלש ק״נעם נישש, עד האש צי ק״נעם ק״ן טעניה נישש און עד שאדשאלנש ק״- נעם נישט. ע- דפ־קלעדם, ע־ ש״״בש װי אן אםהער װיםנשאשטס־ םאן: שש־ל, רדק אין געלאסן. נאידעם װ• םען ל״ענש די ,ק—טיק׳ סון ד• דוניעצעם, בדאנשט״נס און װעװיא־קעם, אױ סשים אן אם• ש־ישינג, װען םען ל״ענט דינעדם אד״נסיד. דינע־ם א־״נשיר דעקם אץ אינז די האשעניננ, אז די א״םנאבע װעט ז״ן א נ־אנדיעזע. אץ ז״ן אר״נשיד אנאלױי־ט ט. װינפ־ דעס םאציאלן באייס שון אקםענסעלדס ■•עםעם. פד נעשינש אייס, אז אקסענסעלד דריקט איים ד■ אידעען שין דעם ״דישן םיטלב־דנעד. אקםענשעלד באציש זיך טיט נדויס םיםשאטיע צי אט יענעם םוחדים־קלאס, װעלבע־ קו־שט אויף און זאטלש ■דאדיקשן שא־ן נדויסן האנדל. ז״ן אידעאל אײ די גװ״ס־בורושיאזיע ־־ אבעד ע־ דדיקם נישט אוים אידע ם״־ נינגען. צו דעד נאנצער איבעדיקעד ״דישעד םאסע באציש זיך אק־ א?יד>? / גין־י^רק אן אלןאדעמישע אןיסגאבע י• *קסענםעידם װערק אונסער דער רעדאק־ עיע פין ס. װינער, ערעסער ע*נד. *ינססיסיס ם*ד ״דישער קילםיר גיי דער *יקרעיניעער װיסנע*סםי?נער *קװדעגיע, ליסעד*ריסע םעקעיע. סעיוכע ם*די*נ .ייסערעסור *ין קינםס*, קיעװ 1931, 1׳\\_ן_374 זײסן. די נפשיבטע שון דעד ״רישעװ ליטע־אטוד אױ שול ט־ט ט־א־ גישע ■אםירונגען• ק״ן שום אנדער לישעדאטו־ האש נ־שש געהאש אויםצישם״ן ).זוישיל, װי די ״דישע ליםעדאשיר. איד אנטװיקלוננ אױ נעשטערט נעװאדן אי שון ש־עםדע אי שון א״גענפ. אבע־ שון אלע םראנישע ■אםידוננפן איז אששװ די םװאגעשםטע םאםיװונג דאם םארלויװן נ״ן שון בםעש אלע װעדק שץ ישראל אקםענשעלד. ישיאל אקםענשעלד, װעלבער אױ נעבוי־ן נעדארן אין 1787 און געששאדבן אין 1866, האש יאדנלאנג געשדיבן. עד האש שאר־ שאםט א־ום דר״םיק דערק. אבע־ שין אש הי בםעש ה־״ צענדליק װעדק זפנען שאדבליבן בלוױ שינף. די איבעריקע זענען שאהשאלן נעװאװן■ דע־ באװיםםפװ ״דישעװ ליםעיאשוריהיםשאריקעװ, ר״ר יש־אל צינבעהנ, דע־ נוחבר שץ דעװ פאניםענםאלעװ ,נעש־בשע שון דע־ ליםעװאטוד ב״ ״דן׳, האט זיך פ־ם יארן צוריק געװענדט צים ״דישן •■בליקים םיש דעה בקשה, אז די, װעלבע װ״סן ע*עש װסגן אקםענסעלדם פאניםקדיאםן, זאלן זיך אי־ישן — אבע־, צים גהויםן באדויעדן, האש זיך ק״נער נישש אשנערושן. שון רי פשלעבע װערק, אקסענשעלדם, װעלכע זענען סא־• בליבן, קאן םען סרשש זפן, װאם שאװ אן אבידה די ״דישע לישע־ ראטיר האש נסליטן שון דעם, װאם ז״נע װעדק זענען שאװל״״ן נענאננע;. אקםענשעלד שילדעװט אין ז״נע װערק דעט דעםאלם־קן ״ד־שן לעבן. פװ שירש א; א קאםף קענן אבע־נלויבן, שאנאשיזם און שינסשע־ניש, ע־ באקעםשש אלץ, װאם איז אסנעשםאנען א״ף דער ״רישעװ נאם און רושט צים נ״עם לעבן׳ צו בילדוננ אץ קיל־ שור. ז״נע װעיק שש״ען אויך קינםטלעדיש אויף א חו־בן נ־װא. א״ך שאד דעם שםיװיע שון דע- ײדישעװ שש־אך זענען ז״נע װעװק אן אוצװ. זלםן ר״וען, א־ן ז״ן כדעםםאםאש-ע ,שץ םענדעלםאן בױ םענ■ דעלע׳ (באנד 1, װאװשע 1923) שאװענדיקם ז״ן אװ״נש•־ צו ד• עםלעכע אױםצונן שץ ישװאל אקטענשעלדם װעױק םיט די שאלננדע װעיםער: ,אין ם׳אױ שיין טאקע די העבםטע צ״ט, אז דער דאזיקעװ האלב־שא־נעםענער אריגינעלע־ ״דישער שאלקם־שװ״בעװ זאל צי- ציען צו :יך די געהעװיקע אויסטע־קזאםק״ט סון דעס ״דישן ליטע־ װאםור־הישטאװיקע־ און דעס ״דישן סילאלאנ, װפל־פ זאלן א־ס אס־ נעבן יענעם א־ש אץ דעד געשיבטע שין דער *דישער ליםעראש־־, װאס עה האש אזוי בשד שא־דינש םיש ז״ן נעשר״עד, לאנניא״יקער שדישששםעלעדישע״ טעשיק״ט, װפלבע האם אששד צוגענװ״ט דעם בארן שא־ אזעלבע נרויםפ שעשער ש־ן אונזעד ליטעראם־ד, װי טענ־ דסלע םובװ פש-יס אץ שלוס עליבם (ז״ם 324). עם ש־״ט אונז באטה. װאם זלםן ר״זענם שא־לאננ אױ דע־״ שילם נעדאדן - אדעד האלט ב״ דעדשילם װעק. עם האבן זיך אפנע־־שן א נ־יפע ליםעראםוד־היסטאדיקער, היםטאדיקעד אין שי־ לאיאנן - ױעלכע זענסן צונעם־עטן אדױסציגעבן אן אקאדעפישע אױםנאבע שץ אקסענשעלדם װע״ק אץ שיה בענדעד. צונעט־עטן צו דעד אדבפם איז די ליםעראריסע םעקציע שץ איכםטיטוט שאד ״דישעד קולםוד (איצט אינסטיטיט שאר ״דישעד פײאלעטארישעד קולםוד) ב״ דעװ איקראינישעװ װיסנשאשטלעבע״ אקאדפםיע. ד״ נאנצע אװבפט איז נסםין אונטערן אױשזיבט שון ם. דינערן. אין דער אדבעש באט״ליקן זיך, חוץ דעם רעדאקטא־, נ. אויסלענדעד, ש. באדאדאי, א. נורשש״ן, א. זארפצק־, א. ױריצ־ קי, מ. ליטװאקאװ, ם. עהיק און ל. רעזניק. די גאנצע אויסגאבס װעט באשט״ן שין שיד בענד. דער פד־ שטער באנד אנטהאלם אן אלגעם״נע אפהאנדלוננ װענן אקםענ־ סעלדם דראםאטישע װערק אד״נשירן צי דסם .ערשטן ״דישן דס־ קרום׳ אץ דעם טעקסש סץ ,עװששן ״דישן רעקדוט׳, אן אד״נסיד