Literarishe bleter · 1933-08-18 · 33 (18.8.1933) · p. Seite 528

ליסעראיישע בלעכער ניס. 33 (484) זײט 528 אנגעהויבן אויםצושרייבן דעם .הצפירה׳ וכדומה. אבער םיר האט אויך עםעס געקיצלט, מםתמא מיין גדלות: נאך יארן שםייגן בין איך עפעם מיט אמאל נעבליבן שטײן אויף יאײן ארם, און .עפעס׳ זײן האב איך שטארק געלעכצט: םארשטײט זיך, נישם געװוםט קלאריװאם, בערך צוױשן א הדברע־שן שרײבער און א סטודענט מיט קנעפ. בקיצור צװיי ,אומגליקלעכע׳ נפשות האבן באקלאגט א װעלט, געריסן זיך, און ארויף אויף דעם גע- דאנק, אז מ׳מוז .אנטלויפן׳ פון דערהײם; מכתמא דערםאר, װייל דער העלד פון ,חטאת נעורים׳ איז אװעק. פאר םײן חכר אױ דאס געװען א ביםערער ערנכט; פאר מיר - מער א שקצ׳ערײ, נאר אזוי איז דאס געשען: אין אײן שנײעדיגן פארנאכט, אויף דעם 14-טן יאר פון םײן לעבן, זײנען מיר בײ״ דע אװעק, מיט 1 רובל 80 קאיפ. (בערךו אין קעשענע, םיט די תפילין-זעקלאך און מיט םאפו׳ם ,עים צבוע״, א מין צדה לדרך. װוהין? אפשר אין א ישיבה, ודער װעג פון םמאלענםקים העלדןו, אפשר אין װילנער ,קאזיאנע׳ לערער״אינםםיטוט, װער האט זיך אפגענעבן רעכנונג? פארפלוינן זיינען ביידע פוינל נישט װײט. אין םםעפאן (א צווײ ד־ײ סטאנציעס פון ראװנע אויף דער ליניע ראװנע״ װילנע> זײנען מיר בײדע אראפגיעקראכן, מםתמא, װײל ם׳האם אנגעהויבן צו טאגן אין בײטעלע, איריין אין א װארעמען בית- מדרש. ײדן בעלי-בתים האבן זיך מיט אונז פאראינטע־עסירט, צענומען אויף נאכט-לעגער' איך געדענק נאך, מיט װאס םאר א געפיל פון בושה און װײטאג איך חאב זיך דאס ערששע םאל געזעצט צו א פרעמדן טיש און געפלאנטערם מיטן צונג אויף די שאלות: פון װאנען? װאוהין? צו װאס? אויף מארגן פרי איז שוין דער טיאטע געװען אין סטעפאן (דערשמעקט ׳.>' און מיך בחרפה אפגעפירט אהײם, אפן גערעדם: איך האב זיך מחיה נעױען: אין'א טאג ארום איז געקומען םײן מרה-שיחויה׳ריקער חבר אויך. ס״ף קימט> איך קער זיך אופ צו זיך און צו אונזער שטוב. דער טא. טע האט שוין לאנג פאסירט די שטעלע בײ סעװן אין ברייז. געװוינט האבן מיר אין שמאט אין אן א-־יגן הויז, געװען איז בײ אונז א ביר-סקלאד, א שטיב מיט קינדער, די חױנה איז געװען געשלאגן אץ טאטע״מאמע האבן דאן נעצויגן פון זיך דאס לעצטע צו געבן אונז א בילדונג, װאס אסך רייכערע האבן געימענט סקנא זיין. הוץ די בעסטע מלמדים, האב איך (אויך מיינע יונגערע ברידעס געלערנט װעלטלעכע קענטענישן בײ לערער: רוסיש, דייטש, רעכענען, געאגיאפיע, געשיכטע א.אז.װ. (דאס אלץ, - פארשטייט זיך, אויף רוםיש>. ביי די מלמדים האט שוין קײן ,תירה״ פאר מיר ניט געקלעקט; קיין .כניאק׳ (אפ• געלאזענער למדךבטלןו האט דער טאטע ניט געװאלט פון מיר פאכין. א שטיקל צייט ביין איך אווםגעגא:גען .יפריי׳, אן א סלםד, געפרײוט ,לערנען״ פאר זיך (גמראו אין בית־המדרש, מער פון גדלות איידער פ>ן אינטערעס, נאר ס׳האט זיך עפעס שלעכט געקלעפט. עפעם האט געיוירט אין מיר א נישט־באפרי־ דיקטער פאולאנג, - װאס, - האב איך אליין נישט געװאוםט. דא האט מיר נאך אונטערנעגעבן .פארע׳ מיין חבר, זכריהו זעכציקער, א מרה־שחורה׳ניק, װאס דער פרומער פאנאטישער טאםע האט אים פארביטערט די יאר פאר לייענען השכלה־םפרים. געלייענט האבן מיר גראד דעמאלט ביידע געשםאק ליליענ• בלוסס ,חטאית נעורים׳, א ביכל, װאס מ׳האט נאך יענע צײטן באדארפט אויםבאהאלטן. מיין חבר היאט דא' אין דער אינקװי־ זיציע פון די ,מורדי איר״, געזעהן זײן אייגענע ביאנראפיע. איך האב זיך גיט נעהאט װאס צו קלאגן: ניט װאס מ׳האט מיר אין דעירהיים נישט געשטערט; מ׳האט מיך דירעקט געפירט אויף דעם נײעם װעג. מיין טאטע גופא האט דאס מיטגעמאכט םיט אונז, מיט מיר און די יונגערע ברידער: גענומען לייענען גע־ שמאק אלץ, װאס מיר האבן אריינגעבראכט אין שטוב אריין, פון דעם ,במצוילות ים״ (זשול־װערגס 80 טויזנט װערסט אונטערן װאסער׳) ביז פרישמאנם איצערזעצוננ ״תולדת השלמת האדם׳, פ י ד ז ש א ב ע ד דוד בערגעלסאן __ פ י ד א א פראגכלענס סין דוד 1?רגע6ס*נס נײ װ?רק, װ*ס דרוקט זיך אין ׳״מןרגן־םרײהײם׳*. ס׳איז *ן אײס״ קיופיסל זיבן, אין װעלכן ס׳װערס געשילדע״ס דןס לעבן סון די אינירװאנדערער קײן 1יר$- בוג םין בידזשאן זימער 1928. — ם״זענען ד* געגעבן די ערשםע טריס פון די גײ-אריבערגעקומענע. — שטײן - נישט קיין װוקסיקער אין שמאלע שטיוול, אין א העמדל מיט א ברייט פאסיקל. זײן אויסזען: א יונגער סאװעטישער סםו־ דענט, װאס ארבעטער מיילן פון זיך אויס אויף אנםירערשאפט, און ער אליין איז גאר מיט דעם עפעס, װי נישט אינגאנצן צו״ פ־ידן, און בענקען בענקמ ער אפשר גאר צוריק צו זיין ארבע״ טער-סביבה, צוריק אין פאבריק די נײע איבערװאנדערער בעת מען האט זיי אויף אים אנגעװיזן - ױי האבן צוערשט, װי נישם נעגלויבט: א גאסט איןטיכאנקע זוסער נאך ד־ רעגנס, אז מען געפינט זיך הויך אין די בערנ זעט מען איבער אן אומגעהויע־ן ימהלך דעם שטאלענע גלאנץ פון גאנצע סיםטעמען בירא-בידזשאנעי טײכן,- ױי ער צעאקערט אין צעטיילט לויט - דאס איז ער? - דער בירא בידזשאנעי הויפט-אגראנאם. װאט האט שוין פריער געארבעט אויף די קרימער און אוקראינער יידישע ערד-פאנדן? - בײדע זאכן: אי צי יונג, אי צו פראסט ביי זיך. חוץ דעם - ער איז עפעס צו א שטילער. - װער װייסט, צי ס׳איז גוט? — ,שטיל װאסער, זאגם מען, גראבט מיף׳. אין אונטערשיד פון אנדערע, װאס קומען פון א לעננערער נסיעה אין לאנד, איז חבר שטײן געװען רײן-ארומגעגאלט, די שמאלע שטױול - בלויז בײ די אפצאםן קוים-קוים םארבלא־ טיקיט, אקוראט, װי בײם אמורער פאס, םון ויאנען ער קומט, האם ער די גאנצע צייט געקליבן טרוקענע םמעזשקעם. זיין פנים, די אויגן - קײן טראפ; נישט מיד. ער האט אין טיכאנקע איבער״ גענעכטיקט, זיך געפונען אין אײן צימיער מיט תבר טאדין און חבר מיכלען, װאס איז צוריק מיט א פאר טענ געקומען םון כא״ באראװסק. פון זיײ האט ער זיך דערװוסט: צוױי איבערװאנדע- רערי- אײנער פונם'קאלעקטױו .נײ-קאזאקן׳, דעי־ אגדערער א נישט-לאנג געקומענער - האבן נישט מײם סון טיכאנקע אויםגע־ חשבון דעם חקיס; פון די דויכן, ערגעץ א־ום אשיקאנער גאלד־זאמדן, זעט מען ארום דעם אמור מיט דע־ מאנדזשורער פארשל<פנקײמ, װאס אקעגן - א סיכן אליף אויס רעגנס• ברײטע פ־וכטבארע טאלן שפרייטן צים םגס פון די בערג זײערע הויבע ג־עזער - געמיש פון בלומען-בלימעלעך, יום-טובדיקע פילפאיביקײט באגאסן מיט זון, נישט באטראםענע גן־עדנס. עס גײט פון דא־ט אייף א געזאננ פון גרילן, א פליעריי סון זעלטן־נ־ויסע שמעמעילינגען, א זשומענדיקער שפע-שלאכט, א נערוך פון שארפע קיייכעכצער, נאטור־פארשער קאנען דארט געפינען אזוינס, װאס זײ האבן נאך קיינסאל אין לעבן נישטיגעזען, זוניקע שטילקײט איז דאיט עכט בראשיתדיק. אזוינע זענען דארט די טאלן - די מאמע-ערד האט זײ אויסבאהאלטן, װי לעצט־געבליבענע קינדער, און זי טוליעט זיי צו איר בוזעס, אין זי שרעקט זיך אינאײנעם מיט זיי פאר יעדן װײטן געהילך. סוף־זוםער נאך די רעגנס. פון א נסיעה ארום די טאלן, װאם לעבן ביי אמורער פאס, איז קײן טיכאנקע געקוםען חבר