Literarishe bleter · 1933-08-11 · 32 (11.8.1933) · p. Seite 519

זײט 519 ליטערארישע בלעטער נומ. 31 (482) םין לינקס: •עייילע, קמנזנ^־יסקי, ז#ק. אלמי, מאננער, מײזיל. צו ועס אוטילןל ״מױ שט״ען פאו א גװיס געפאר׳ ־אש•־ נישט וד־נ־קע־ ז>)־ג סא־ דעמ •י:־'סן בין־ אין :•שט• װ״דקע־ אח־ױח ט>ן- רע־ ״ר״שע־ ד־טע־אט— דאט דע־ ביבל־א• טעק־טועד א־ן ט־ט ט—זט טין ״״דיזן ביך. ד- ״ד״טע ט־בל-אטעקן זענען —נ־ק טעט־ק וט׳ם״ן א•; קויטן נ״ע ביבע־!) נ־שט דע״סא־, ־ד״ר עט דע־ש״גען נ־שם ק״ן נ״ע ״די־טע ב־בע־. — די צ־ח א־זן ד• ב־ב״-אטעקן קויטן נישט ק״ן נ״ע ב־בעד — ״ו״ל ז• דאט נ־שט ט*:—אט; ד״ל עס הע־שם א נרױטע א־עסק״ט אין ד• ב-בליאטטק;. א— ד• ב־בע־ ־ע״בע זענען יא דערש־נען, קען די ב-בל־אטעק נ-שט ק-ט;. די ב־בל-אסעקז דאבן א־צט ק״ן ש־ט שט־עע נישט. אט־דד די םאגעדע טובםידיעלעך טון טאג־טט־אט זענען ש״ן א״ך נישטא. ס׳־דערט אויך נ־שט דעד־־יבט צ• טאבן א ב־'טל־ט>ןג. א־ן ל״ען־געלט א•/ א דאנק דעט ק־ייים, טא־קלענע־ט טון 50 ג־■ א״ף 30 נר. א הודש אלזא, אױב ד• ב־בל־אשעקן דעלן נ־שט וז>ובן ק״ן סט־צעט, א״ז יד־ניק דאט דא־ט ״געטא־״, נא־י קאטאטש־אפע! ד״ל א ביכ• ליאםעק, װעלבע דאם אט־לי 100 לעזעד קען ט־ן ל״ע,״געלט נ־שט קויטן ק״ן נ״ע ב־בע־, װ־ל זי דאט עם ק״ב א״ף דע- הוצאה אין א־בע־בינדן אלטע ב־ב*־. רערצ־ װע־ט ט־ל ל״ען־נעלט נ־שט א״נ־ געצאלט •ינקטלעך. ט״ן שאדשלאנ א־זן א״נא־־נען א-ן דע־ ש״לישער ■דאװינץ קאנצע־טן, ־עטע־אםן לטדבח ד• ביבליאטעקן און טאבילזירן ציליב דעם ד■ קילטיד בח־ח װ• שד״בע־, דנגע־, יעצ־טאטא־ן, אקטיא״ן א. א. די ״דישע ■־עםע דא־ף טטעצ־על װידמען אדטיקלען אט דעד אקציע, בד״ט פ־אשאנאנד —ן דאט ״ד־שע בוך און די קאנ־ צערטן א־ן ד• שטעט אין שטעטלעך. די נאנצע זאך, נאך רער ■־אואנאנדע שין דע־ ם־עםע, װאלם נעהאט א נאנץ־אנדעדן בא־אקםער. םען װאלט געקענט םאבן א טארטא־קױף טון די םא־שטעל־ננען אין די ד״זע־, םען װאלם ד• ו־״זן אויף די בילעםן נעקעגט חעכע־ן. אנשטאט א״ן אװנט אץ א שטעטל. װאלט םען דבעד נעקענט א״נאדדנען עטלעבע. טון די טא־שםעלזננען װאלט א״נגעטלאטן, נאבן אדאט־עבענען די הוצאוח, אץ דעד קאםע טזן ביבל־אטעק ט״נע םוטעם. — ד• אקציע דאדף •־אקלאם—ט דע־ן אױף א צװ״־דר״ םא־ נאטן, און אץ טאדלויף טון דער צ־ט דא־טן די טד״־םאביליזירםע ארטיםםן, שי״גע־ באזובן נישט װ״ניקעד װי 400 פיבל־אטעק־ שטעטלעך. אץ טארלויף טץ אט דער צ״ט װעט א״נטליםן אזוי■ א־ום אין די קאטעם טון ד• פיבליאטעקן אן עי־ך 40־50 טויז. נילדן. דאן װעדט אץ אט דעד צ״ט נעקויטט טאד א 80־100 טויז. נילדן ביבעד, װ״ל אויב א ב־בליאטעק דאט 100 זל. בםזוםן קויטם זי שוץ ביבעד טאד 200 זל״ אין די צד״שע 100 זל. זענען שוץ נאראנט־רט דודך דער ביבליאטעק-טא—אלטיננ. איך בעט עדנםט באטדאבטן ם״ן טאדשלאג, דנם עד זעט אוים אין טלונ אביםעלע איבעדגעם—בן. סעכזיזנזיסט. אמעריקאנער פראװינץ און, נישט ווערנדיק אנגאזשירט אין ײדישן טעאטער, ד,אט זי געעפנט אין נױ-יארק א דײםשן קאבארעט, שפעטער א רעםטאראן. װען ס׳איז אויפנעקומען דער קלאנג-םילם, האט מען זי, אדאנק איר שטאטלעכער פיגור, אננאזשירט פארן קלאנג-פילם ״גרענד האטעל׳. איצט געםינט זיך גרעטא מײער אין האליװוד, זװ 'איך האב זי לעצן זומער בא־ זוכט. זי האט מיר דערציילט א םך עפיזאדן װעגן איר א־בער־ גײן צו דער ײדישער בינע. זי האט אננעװיזן, אז זי פילט זיך כמעט א ײרישקע. כאטש זי איז װייטער א דײטשקע. זי האט עטלעכע מאל באטאנט, אז אין עטלעכע פאלן םון נויט איז איר געקוסען צו הילף * די אמעריקאנער ײדישע אקטיארן־ױניע. זי האט מיר דערצײלט װעגן אינצידענטן אין איר םאמיליע, װעלכע זי' האט באזוכט אין דײטשלאנד, און װמלכע זענען צוםעליק אנטיסעמיטן <נאך פאר דער היטלער־מגםהו. װען זי איז בעוז מיין אנװעזנהײט אויפנעטראטן אויף א יידישער אונטערנעמונג און דעקלאםירט א־יניקע דײטשע לידער, האט זי דעדנאך נע־ האלטן א רעדע אױף ײדיש און זיך אנאנסירט' אלם ״די'גרעטא מיטן יידישן הארץ׳. 4> סאקאר אסיפאװיטש רעזניקאװ, א יונגער פויער פון טװערער גובערניע,' אין זײנע ױנגע 'יארן האט ער געדינט בײ א ײדישן קצב אין פעשערבירג, װו עריהאטיזיך אויסגעלערנט רעדן ײדיש מיטן קנאק. אזוי װי ער האט געהאט א שײנע שטים, און איז געװען א בינע־ארבעטער אין טעאטער םון קרעסטאװסקיס נארטן אין פעטערבורג, װו ם׳האט אין 1881 גע־ שפילט נאלדפאדעינס טרופע אונטער דער אנםירונג פון לײזער צוקערמאן, האט מען אים אננעה־יבן ״צורעכנען צום מנין׳, ד הי נעבן אים קלײנע ראלן,' װען ס׳האט פארפעלט אן אקםיאר. זײן ערשטן דעביוט האט ״דאקארקע׳,' װי מ׳האט אים גערויסן, געהאט אין דער ראל ״זרח׳ אין גאלדםאדנס '״באבע יאכנע׳. װען די טרופע איז אפגעפארן פון פעטערבורג, היאט מען אים נישט מיטגענומען, װײל ער איז געװען א גרויסער שכור. מאקאר א־ז ג״בליבן אין פעטערבורג, אבער שוין נישט אלם בינע־אר־ בעטער, גאר ער פלעגט ארזיסטרעטן אלס קיפלעטיסט אין פאר־ שידענע באלאגאנען און זינגען יידישע אין נלייכצייטיק רוסישע אנטיםעסיטישע לידלעך. 5) רודאלף קריםטיאן. געװען דירעקטאר פון דייטשן טע־ אטער אין אוירװינג פלײם אין נױ־יארק, אוין װען דאם טעאטער איז זיך צעפאלן, האט ער דעבױטיריט בײ מאריס שיװארצן אלס ״ר׳ עקיבא׳ אין ״אוריאל אקאסטא׳, שפעטער האט ער מיםגע־ שפילט אין אסיפ דימאװס פיעסע ״די דערװאכונג'םון א םאלק׳. אויך ער איז לאנג אויף דער יידישער בינע נישט סארבליבן. עם קאן זײן, אז עס זענען סאראן אדער געװען נאך קריסטן אויף דער ײדישער בינע, און װער עס האט נײע איינ־ פארמאציעס, גלײב איך, אז די שפאלטן פון די '״ליטערארישע בלעטער״ שטײען אין זיין רשות. באגויסונג פון פען־לןלוב זיו ש. ניגעו ט״עדפר ט־״נם אץ קאלענם ש. ניגעד. *• א״ער 50־םן נעבױרנםאנ אץ צו ד• 30 יאד ליםע־אדישע טעםיק״ט שיקם א״ך דעד ״דישער •ען־קלוב אץ װאדשע ז״ן האד־ צ־קםטע באנריםוננ און ז״נע ט״״נםלעכםשע קאלעניאלע וװכשן. עס איז א וויבשיקע דאטע טאד אלע ט־״נם טץ דעד ״ד•־ שעד ליםעראםזר. 30 יאד שם״ט א— ב־אש טון דעד ״דישעד ל•־ טעראטור-ק־יטיק אין טץ דער םאדע״נעד ״דישע־ קולטור־בוױנג. איצט, וןען ״דיש ש*טן האש זיך צעשו־״ט איבער לענדע־ אץ ישובים, זענט איר א״נעד טץ ד• צענםראלע טינודן, װאם צעםענםירן די צעװ>)דטע:ע ״דישע קולטו־־שאטוננ. זאלן נעשטארקט װערן א״עדע הענטצו װ״םע־דיקע־ טדוכם• באדער *רבעם. ־ םיט טד״נטלעבן חבדשן נרום ײדישער פען־הלוב אץ װארשע. טארזיצער אה~ן דיסלין םעקדעט*.־ נחםן סײזי? ־שסדיד׳??אבאזױצק, װאדשע, 2־םז אויגוםט 1933.