Literarishe bleter · 1933-08-11 · 32 (11.8.1933) · p. Seite 511

זײט 511 ליסערא־ישע גלעםער נומ. 32 (483) (ניגעי־ רייכערט נישט!). ס׳איז געקומען זײן ריי. ער האט גע< האלטן װוילעריש דעם ציגארעטל צװישן זנװיי פינגער אזן גע• רעדט עקספראמט, האלב שפאסיק, זיך נישט אויפגעהויבן אפילי פון שטול. ער האט אינגאנצן גערעדט א צען מינוט. ער האט אבער;.נגעשלאגן דעם טאן פון אװנט. באלד נאך אים האבן שײן אלע רעדעס געדרייט זיך ארום זיינע רייד. יעדער איינער האט איבערגעחזרט אויף זיין אופן ניגערס רעדע. מאדנע, די פריערדיקע רעדנערס האבן געבעטן נאכאמאל דאס וזארט, זײ האבן געםילט, אז ערשט איצט האבן זיי אנגעשלאגן דעם ריכ• נ-יקן טאן• איך דערמאן זיך נאר אן עפיזאד. א באוײסטער ײדישער שרײבער, א קאמוניסט, איז געקומען אויף א באזיך קיין אמע• ריקע. ער האט דך, אפנים, געהײם אריבערגעכאפט צו ניגערן. קײנער איז נישט אײננעלאדן געװארן אויף יענעם אװנט. ס׳זע• נען נאר געװען ניגער, זײן עלסערער ברודער און איך. דער קאמוניםטישער שרײבער איז א גלענצנדער קאנ• װערם־אנאליםט. ער האט גערעדט שארף, װיציק, גײסטרייך. ני• גער איז געזעסן דעם גאנצן אװנט און געשװיגן. נאר גאנץ זעלטן האט ער ארײנגעװארפן א װארט. און מאדנע, אלעמאל נאך ניגערס א באמערקונג האט זיך דאס געשפ־עך פארנומען אין דער ריכטונג, װאם ניגער האט געװאלט. דאס איז ניגערס פערזענלעכקײט. שטיל, באשיידן, אן טומל, אבער דאמינירט אלץ און אלעמען, מיט װאס ער קומט אין בארירינג. איר גײט מיט איפ עוגעץ, דאכט זיך אײך, אז ער איז א נעבעכל, װייסט נישט װוהין צו גיין, פארלאזט זיך אינגאנצן אויף אײך. אבער פארלירט נאר דעם װעג, פארבלאנדזשעם — און באלד װעט אייך ניגער שטיל באמערקן: אז מירן זיך נע• מען לינקס• װעלן מיר צוקומען גלײך צום ציל. און איר פאר• שעמט זיך פאר זיך אליין. איר פארשטייט באלד, אז ם׳איז נישט מער װי זײן באשײדנקײט, װאס ער איז אזא גוטער צוהערער... ניגער פארמאגט א שארפן, טריקענעם הומאר. זיינע שריפטן ןענען םוי1 מיט דעם קלוגן ליטװישן הומאר. אבער מען האלט ניגערן שםענדיק פאר א שװער׳ערנסטן, און מען םאר• קוקם זיין הומאר. זיינעם א שפאם טייטשט מען אוים גאר אנ• דערש. אזא מזל האט שײן ניגער. שוין גאר פון קינדװײז אן האט מען אים נעהאלטן פאר א גרויסן עילוי. םארן שארפן קא■ און אזוינער, װאס שפאכט נישט. ם׳איז דא זייער אן אינטע• רעםאנטער אנעקדאט װעגן נינערס הומאר. אין ביכל ,משפחה כראניק׳ פון דניאל טשןןרני (ניגערם ײנגםטער ברודער) װער.ז דערצײלט: סוכות פלעגן קומען אלע ברידער אהיים. די מאמע איז געװען אין זיבעטן הימל. דאס הײז פלעגט אנגעפילט װערן מיט געזאנג, געלעכטער און שפאם. די ברידער פלעגן זיננען לידער. שפאסן און הײם דיסקוטירן. דערצײלט טשארני: ,מיר האבן אײנכאל א םוכות באמערקט, אז םוליע לש• ניגערס היימישער נאמען) איז זייער באזארגט. װאס איז? עפעם א קלייניקײט םיכות איז א לאנגער ױם־טוב. מען קאכט און מען באקט, מען װאשס, מען רייניקט, מען נײט אין באד. מען טרינקט טיי און םען נוצט א םך װאסער. קאן דאך נעמאלט זיין, אז עם זאל אויסנײן װאסער אין דער װעלס... דער משכיל םון שטעטל האם דאן אים דערקלערט, אז קײן װאסער קען נישט אײסנײן - ס׳איז א גלגל החו ר. א רעדעלע, װאם דרייט זיך. װאסער גייט םין טײך צום מענטשן, םון מענטשן צוריק אויף דער ערד. פון דער ערד װערט עם װי ער פארעפנטלעכט א ביכל םקיצן שרײצן און ליארמען װעגן אים אין די גאםן״. ער פאדערט פון זיך נאך מער װי ער פאדערט םון אנ• דערע. אט האט מען זיך געװענדט צו אים פון דער ,ענצ קלאפעדיע בריטאניקא״, דערנאך םון דער דזשואיש ענציקלאפע• דיע, — אז ער זאל צושטעלן אן ארבעט װעגן דער ײדישער ליטעראגור. ניגער האט זיך אפגעזאגט. אזן אז איך ד.אב געפרעגם: ,חבר נינער, אויב נישט איר, איז װערז עם שמעקטדאך מיט איבערגעטריבענער עניװת״. האט ער מיר געענטפ.רט: ,ס׳איז נישט קײן באשײנד• קייט, נאר פשוטע ערלעכקײט. װען זײ װאלטן מיר באװיליקט א גענוגנדיקע סומע געלט, איך זאל קאנען אנשטעלן נעהילפן און איך אלײן זאל קאנען זיך;פגעבן א יאר צװײ מיט שכו• דױם דאן װאלט איך עס אנגענומען. אבער גלאט שרײבן װעגן דער יידישער ליטעראטור װי מען האט געשריבן ביז איצט אין די עגציקלאפעדיעס — אויבנאויפיק — דאס איז נישט פאר מיר 1״ ניגער לײגט געװיכט אייף צװיי זאכן ביי א שרייבער: טאלאנט און פערזענלעכקײט. זאגט ער צו מיר אמאל: ,עם ליגן בײ מיר בריװ פון די עלטסםע און חשובסטע ײדישע שרײבער און פון די ײנגס• םע און גאר פון אנפאנגער. :אר א גרויםע טײל פון די בריװ זענען פול מיט טענות און תבועות: םארװאס מען שרײבט נישט װענן זײ. אפט קאנען זיך שרײבער נישט איינהאלטן און קומען ארויס עפנטלעך — ס׳טײטש, מען פארשװייגס זיי, מען פירט קעגן זײ פאליטיק. אפילו קריטיקער שרײען, פארװאס מען פארשװײגט דעם אדער יענעם שרײבער. די קריטיקער ויאלט איך געזאגט: פארװאם שרײבט איר װעגן פארשװײגן, שרײבט װעגן די פארשװיגענע, װעלן זײ נישט זיין פארשװיגן. און ױנגע שרײבער און אפילו עלטערע שרײבער דארפן פארשטײן, אז א קריםיקער קאן נישט לייענען אלץ, װאם דערשײנט אין יידיש. אנמול, בעת אונזער ליטעראטור איז געװען יונג און ארעם, יװן יעדע נײע נקיצע איז געװען א דערשיינונג, האט מען געשריבן װעגן אלץ און אלעםען. איצט איז אבער אנדערש. אונזער יידי■ שע ליטעראטור איז פארצװייגט. קיין מענטש ק>,ן פיזיש נישט איבערלײענען אלץ, װאס דערשיינט אין ײדיש. מען מוז זײן איבערקלײבעריש... איז א שרײבער א פערזענלעכקײט, פאראינ• טערעםירט מען זיך מיט זיין שרייבן. א ם, פארקערט, די שא• פונג איז גרױם, אזוי אז עס װערט דאם געשפרעך פון טאג. פאראינטריגירט די פערזענלעכקײט פון שר יבער און מען הויבט זיך אן גריבלען אין דעם שרייבערס ווערק. שרייבן װעגן אלע• מען קאן איין מענטש נישם, ער מוז זײן איבערקלייבעריש. אמװײניקסטן שםעלן א פאדערונג, אז דער שרײבער מוז זײן א פערזענלעכקײט; אױב נישט, מוז דאס בוך זיין טאלענטפול געשריבן״. בײ נ־גערן זעלבסט האט זיך צוזאמענגעפארט די שטארקע פערזענלעכקײם און גרויסער טאלע:ט. זײן שרײבערישן טאלענט קאנצן אלע, זײן גרויסע פערזענלעכקײט איז מײסםן באקאנט אץ ענגע אינטעלעקטועלע קרײזן. איך דערמאן זיך אן א קלײנער םײערונג לכבוד א זאםל• בוך פון ײװ״א, דא אין נױ־יארק. ם׳א׳ז געװען אי קלײנער עולם - די ,םמעטענע״ םון ײדישן ניו־יארק. ם׳זענען געװען רעדעם. מען האט גערעדט װעגן דעם זאמלבוך, װעגן ייװ״א, װעגן אײנצלנע שרײבער און ארםיקלען אין זאמלבוך. גוסצ רע■ דעס, גײםטרייכע, - אבער ם׳האט געםעלם םײערלעכקייס. ני• גער איז געזעםן אין א װײכן שםול, און וזי אלעמאל, װען ער איז נאר גום אויםגעלײגט, גערױכערט א געבארגטן ציגארעטל