Literarishe bleter · 1933-08-04 · 31 (4.8.1933) · p. Seite 500

ליסער&רישע בלעטער נימ. 31 (482)• זייט סס5 קאלירענע ק־יטן באצירט. גרויסע ביוי-װײםע םנךדורם האבן סארטטעלט אלע לײם-פלעקן פון אויװן. די בעבראכענע בענק מיט די טישן האט מנן א־ויסגעשטעלם אין םעדערהיויז. עיזאםען מיט די קלעזמער פון שטעטל, װאט זענען געקומען אויםנעפובםע אין זײערע פארפעטםטע אויםנעריבענע אלטםאדישע חתונה־םור־ דוטן מיט זײער פידלען, באס און פלײם, איז אײך נעקוםען דער אײנציקער פײערלעטער פון שטעטל, א יונג מיט א מונדיר און מיט א מעשן היטל װאס האט געשפילט אויף א גרויםן טרוםײס. א סך פון דעם עולם איז געקומען אין מאסקעם. אבער אזוי װ מען האט נישט געקענט אנטון די מאםקעס אין שםוב א*ן גײן אזוי אין זײ איבע־ן מארק/ יונגלעך זאלן קײן שטײנער נישט נאכ וארטן, האט מען זײ אנגעטון אין פעדערהויז, דארט װו עט זענען געשטאנען די איבערגעקערטע טישן אץ בענק. - קוק נישט - האט מען זיך אײנער דעם אנדערן גע־ װאינט - כ׳װיל נישט, מען זאל מיך דערקענען. - װער איו דאם דען? - האט מען זיך געפרוװט מאכן נישט דערקצנען - אםור, אויב איךי הײב אן צו װיםן... נאך דעם װי מען האט אנגעצונדן די חנוכה־ליכטלעך און דצ־ הצב־עישצר לערעי סון דעמביצע האט אין דער ספרדישער אויסשפראך גע־אלטן א לאנגצ לשון-קודשדיקצ רעדע װענן די חשמונאים און װצנן ציוניזם, האט דער פײערלעשער אויםנע- שפילט דעם ״התקוה . די עםלעכע חלוציפ, װאם זצנצן געקומען אין ספארט־קאסטױמען, זענען געשטאנען שט־יף, וױ די זעלנער, אדן סאלוטירט מ־ט די העגט פאר די שטעינם. מייולעך איבער• געטון פאר אראבערינס, ציגיינערינס, בארג־שיקםעס, בחורים אי- בערגעטון פאר ש־יכן, רבנים און װאוילע-ױנגען האבן זיך גע־ מאכט נישט דערקענצן און גצפלירטעװעט, אינטריגירנדיק זיך קעגנזייטיק מיט סזרות און סיט פרייע װערטער. דצם גרעםטן ע־פאלג האט געהאט מיסטער נײטען גאלד־ בלום פון אמעריקצ. אין א נײעם אויסגעפאססן סמאקינג,' אין ליאק־שיך, אין שניי־װײטע'־ ויעסט, מיט א פנים, װאם״איז אויס- ראזירט װי ביזן װארצל, מיט האי צוגעגלעשע מ־ *מיט סמאלע, מיט א נאז, װאס ק״ײן אײן אײנצייק איבריק הערעלע איז דארם נישט פארבליבן נישט־אײםגצצופט - האט ער זיך ארומגעדרייט א צופרידענער, א נליקלעכער, מיט' פײנע געמאםטענע טריט צװישן עולם. פון אלצ זײטן האבן זיך צו א ם געשארט ציגיי־ נערינם, א־אבערינם, בארנ-םײרלצך און אים אינטריגירט, סודות אויםגצזאגט, גצװאלט כאפן צום טאנצן. איער ער איז• נישט גע• נאננען. בײ זיין רעכטצ האנט האט געהיאננען זי, דינהלע. זי האט קײן מאםקע נישט אננעטון. זי האט נעלויכטן מיט איר גאנ• צער שײנהײט. מיט אויגן גרויסע, פארנעפלטע עטװאס סון גליק און שטאלץ, װאס פארכאפן א העלפט פון איר פנים,"איז זי אב- סאלוט געװצן ענלעך צו די שײנהייטן פון די פילמען, פון די אמעריקאנער פילמען, און מיססער גאלדבלום האם געפילט, אז אין הארץ זײנעם, װאס ליגט אײנגעפ״אסט שטײף הינטער זײן גע- פרעסט העמד, װערט עפעס הויל. ער האט רורא געקריגן, דער• פילט װי א שװיים האלט ביים ױעלן בא״דעקן זײן קערפער, װי אלעמאל עם טרעפט בײ אים אין אמעריקע, װען ער באנעגנט זיך מ״יט זײער שײנע פרויען. אבער זי האט אים צוגעגעבן מוט. זי האט אים צום טאנץ גענומע״ן. ער האט געפלאנטערט מיט די פיס, נישט נעקענט טרעפן צום טאקט. אבער זי״האט זיך דער־ פון נישט געמאכט. מיט דצם גאנצן שט־יפן און םרישן קערפער אירן האט זי זיך געטוליעט צו איס, זי האט אפילו צוגעשפארט איר קאפ צו זײן האלו. ער האט די אויגן'פארםאנט. ער האט זי אויסגעוױילט פאר די קעגיגין. מיט א גרינעם קאלפאק אויםן קאפ איז מיםטער גאלדבלום געזעסן שפעטער, צו־ זאמען מ־טן דארן מײדל, דער פארזיצענדערין פון דער ביבליא- טצק און סיטן העברעישן לערער, געזעסן אויף דער בינע און געלאסן נעצײלט די װאל-קיױטלעך םון א שװארצן קאפעליוש ארויס - דינה - האט ער בײ יערן קװיטל אויפסנײ ארױסנעזאנם מיט א ציטער. מיט דער גאלדענער קרוין םון פאפיר, וואם מען האט איר אויפן שװארצן קאפ אנגעטון האט זי אויםגעזען אזוי םײערלעך, אז מײדלעך אליין' האבן םון איר די אויגן נישט געקענם אפ־- רײםן. - זי האט עם םארדינט - האפ מען געזאגט - אםילו בײ אנגעבלאזענע באקן, בײטן יעדן טאג די קאםטיומען, אײםבינדן די שענסטצ קראװאפן, קצמען די צו־גרויםע״ ברעמען. מיט א ציטערדיק הזרץ פלעגט ער זיצן א שװײגנדיקער לעבן איר אין װאלד ער האט גצפילט דאס װארעמקײט םון איר שלאנקן קערפער, דעם שלא״נקן זײדן באזאקטן פוס לצבן זײן פום, פונקם אזוי װי ער פלעגט אזוינס זען שטענדיק א־ן די זומער־פלעצער בײ אנדצרע, ער האט געהנרט די רײד אירצ, די קלינגנדיקע מײרלערישע שטים, ״װאס א־ז ע:לצך געװצן צו די שטימען פין די פארליבשע מײדלצך אין די טונקצלע אלצען פון די פארקן, און עי האש מירא געהאש זיך צו באװצנן, ע־ זאל נישט צעבלאזן דאס גליק זײנס. פונקט אװי פלצגש ער אמאל זיצן ױנגלוױ״יז פאר דער טיר, װען אים האש זיך א־יננענצבן אויסצצבלאזן דעם גרעשטן זײפנבלאז און ער'האט מורא געהאש זיך צו רירן, ער זאל דעם זייפנבלאז נישש צעבלאזן. די ימים-טובים זצנען שוין ״לאננ אװצק, די ביצטצר פין די בוימעד זענען אראפגעפאלן, װיגטן, רעגנס און אײך ערששצ נאסע שנײען האבן זי״ך אנגעטיאגן אויף דעמביצע, נאר ער איז נאך אלץ געזעסן דא, נישט געפארן צוריק קײן נױ־יארק. אין ששעטל האט מצן אים שוין אויפגצהערט רצדן שירוכיס. אלע האבן שױן געװוםט, אז עס זענען א שאד די רייד, אז זי, דינה־ לע, װעט מיט אים מיטםארן. בלויז ער אליין, מיםטער גאלר■ בלום, האט נאך נישט געײוסט. עי איז געװען אומױיק. אזיסער זיין מורא פארן מײדל אלײן, האט אים געפייניקט דער ליגן, װאס איז דא אין ששעשל ארומגעגאנגען חענן אים, זיין גרויס עשירות, װאס מען האט אים, אן זײן װילן אננעהאנגען. ער האט זיך געמאטערט אין די נעכש א״ין זײן האטעו-צימערל, נישט ג״ע- װוםט װאס צו טון. אמאל האט ער אפגעראכט ביי זיך, צו דצר־ צײלן װעגן זיך אלץ פאר די״נהלען, ״װעגן זײנע זײגעי־לעך, װעגן זיין ארבעט אויף דילענםי סטריט, װצגן זיין צימערל אין בראנז• װיל. אסאל איז אים א־ינגעפאלן, אז ער דארף גאר אויפהויבן זיך און אװעקפארן און בלײבן בלויז בײ א גוטע־ ערינערוננ פון א זוסער אין א ששעטעלע דצמביצצ. אבער ע־ האט נישש גצהאט גענוג םוט אזוינם צו טון. נאך װײניקצר מוש האט ער געהאט צו קומען צו דער, װאם ער באגערט און זאגן איר װצגן דעם. ער איז דעריבער טאג-טעגלעך געגאנגען דא־ש אהין, צו דינהלען אין ששוב, אפגעזצםן מ־ט איר בײם ג־ינע״ם פלױשענעם טישעלע, װו עם ליגט דער רויטער סאמעטנער אלבום מיט א סך פאמיליען-פאטאגראסיעס און אויף א טאץ ליגן דארט א םך אפ־ בלאקירטע און פארגעלטע ראש-השנה װינשקארטן אין װיז״יט קארטלעך. ער האט געקוקט אויף די װענט, װאס זצנען געװען אוישגעהאנגן מיט אלערלײ לאנדשאפשן און פיג״ורן אויסנעהאפטן פון דינהלען און געשוױנן. ביז דינהלע אלײן האט די זאך נישט גענומען אין דער האנט אריין. צו חנובה האט די הערצל-ביבליאטעק אײננעארדנט א חנוכה־אױנט מיט מאסקעס, טענץ אין מיט וױילן א שײנהיישס־ קעניגין, ױי עס פירט זיך א־ן די גרויםע שטעט. די גאנצצ ױגנט האט זיך געגרייט. בחוריב האבן געפרעסש די הויזן, מײדלעך האבן נעװאשן די קעפ מיט צ״עלאזענעם שניי. מצר פון אלע האבן זי״ך געגרייט דיגהלע, ר׳ יונתן װאלדהענדלעדס טאכטער, און מיס־ טער נייטען גאלדבלום פון אםצריקצ. זי האט אן א שיער מאל ציגעפאסט אלערלײ בענדער, סט״נגעס און שלײ״פלעך צי אירע פעך־שװארצע האר, נישט קצנענדיק זיך אנטשליסן .ואסצר קאליר עס װעט איר בעסער פאשן. אלע האבן איר גלײך "געפאסט״. זי האט איבערגענייט זיך קלײדצר. געםאכט זיך אלערלײ פריזורן, געפוצט די נעגל, געװאשן מיט מילך יאס פנים. מישטער נאלד■ בלום האט אויסראזירט שיער נישט מיטן ײארצל זיין גצדי״כטע בארד. ער האט או־סגעצופט יעדע איבריקע האר פון זיינע נאז• לעכער, ער האמ געגעבן אוישצופרעםן זײן סמ״אקינג, װאס ער האם זיך געםאכט אין נױ־יארק און אים נאך קי״ינמאל ניסט גע- טראגן. ער האט ארויפגענומען אײף דער פארם זײנ״ע ליאק־ש־ך, זיי זאלן נישש קװעטשן דעם פוס. ער האם א״ײסגעזוכט דאם שענ- םטע העמד, קראװאט און זיידענע זאקן״ דער נידריקער הערצל-זאל איז געװען געפאקט. אויף די בײכיקע װענט זײנע, װאם זענען נאסלעך און געשװאלן פון אפטן נישט הײצן איו אויװן, ״האט מען א םך פאטאגראפיעס פון אלער־ לײ צױניםטן און שרייבער אנגעהאנגען. ״דע״ם פאררויכערםן גע־ שפאלטענעם םוםיט האט מען״ מיט״ לאמטערנדלעך, שלאנגען און